I SA/Po 1874/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku AK o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi AK na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe Spółki w podatku od towarów i usług za miesiące lipiec, październik, listopad, grudzień 2009 r. oraz styczeń i luty 2010 r. wraz z odsetkami za zwłokę postanawia: oddalić wniosek. Skarżący AK pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że jego sytuacja finansowa jest bardzo zła. Wnioskodawca wyjaśnił, że mieszka w pokoju służbowym o pow. [...] m2, wszystkie ruchomości w tym pokoju są własnością właściciela budynku. Wnioskodawca podał, że jest zatrudniony w firmie A i otrzymuje z tego tytułu najniższe wynagrodzenie. Skarżący oświadczył, że nie pobiera żadnych świadczeń z ZUS i KRUS ani MOPS, w tym świadczeń emerytalno-rentowych. Podał, że z tytułu prowadzonej w przeszłości działalności gospodarczej posiada m.in. zaległości publicznoprawne na kwotę ok. [...], z tego tytułu prowadzone są wobec niego postępowania egzekucyjne. Wnioskodawca wskazał, że ma także zaległości z tytułu niepłacenia alimentów w wysokości ok. [...], z czego [...] jest już zasądzona przez Sąd Rejonowy w L prawomocnym wyrokiem. Skarżący podał, że małżonka razem z synami od kilku lat mieszka osobno w mieszkaniu swojej matki. Wyjaśnił, że od kilku lat pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej małżeńskiej, kontakty wnioskodawcy z małżonką, jak podał, są sporadyczne. Następnie skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z synami. Wnioskodawca nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Skarżący poinformował, że jego rodzina mieszka osobno i nie zna stanu majątkowego żony i dzieci. Skarżący oświadczył, że z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje dochód netto w wysokości [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] podał, że korzysta z mieszkania służbowego i nie ponosi żadnych kosztów związanych z używaniem tego mieszkania. Koszty wyżywienia i zakupu rzeczy niezbędnych do codziennego użytku (środki czystości itp.) wynoszą ok. [...], na lekarstwa i na koszty leczenia przeznacza ok. [...]. Skarżący podał, że przy spotkaniach z dziećmi stara się zaspokoić ich bieżące potrzeby w miarę możliwości finansowych. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada udziałów w spółkach, pełni funkcję Wiceprezesa Zarządu w Spółce A Sp. z o.o. Wnioskodawca nie posiada i nie użytkuje pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Skarżący wskazał, że nie uzyskuje innych dochodów poza dochodami z tytułu umowy o pracę. Wnioskodawca podał, że nie wie w jakiej wysokości małżonka uzyskuje dochody i w jakiej wysokości ponosi ona koszty miesięcznego utrzymania z uwagi na rozdzielność majątkową. Z tego powodu nie ma również informacji o majątku żony, zeznań rocznych podatkowych żony za [...], wyciągów z rachunków bankowych żony. Skarżący podał, że jego pełnoletni synowie uczą się i nie uzyskują żadnych dochodów. Do pisma załączył zeznania roczne podatkowe za [...], z których wynika, że w [...] uzyskał dochód w wysokości [...], w [...] w wysokości [...], umowę majątkową małżeńską z dnia [...] o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej, zaświadczenie o dochodach z dnia [...], z którego wynika, że skarżący zatrudniony jest na czas nieokreślony na stanowisku Wiceprezesa Zarządu Spółki, dochód netto wnioskodawcy za miesiące [...] wyniósł po [...] miesięcznie. Wnioskodawca przedłożył zaświadczenia z B z dnia [...]., z których wynika, że jego synowie studiują. Skarżący przedłożył kserokopię umowy z dnia [...]. o ustaleniu obowiązku alimentacyjnego, na podstawie której zobowiązał się do płacenia rat alimentacyjnych dla małoletniego syna w kwocie po [...] miesięcznie oraz kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] o nadaniu aktowi notarialnemu sporządzonemu w dniu [...] klauzuli wykonalności co do obowiązku zapłaty na rzecz małoletniego rat alimentacyjnych w kwocie po [...] miesięcznie za miesiące [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Zauważyć należy, że referendarz sądowy nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów mających przemawiać na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, może jedynie oceniać te fakty, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie art. 255 w.w ustawy. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak wynika jednak z tego przepisu, i w tym wypadku odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Rola referendarza sądowego ogranicza się tu jedynie do poinstruowania wnioskodawcy, jakimi środkami dowodowymi może on wykazać zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 cyt. ustawy (por. postanowienie NSA z dnia 5 stycznia 2007r., sygn. akt II FZ 797/06). Konstrukcja art. 255 P.p.s.a. ma bowiem umacniać wyjątkowość stosowania instytucji prawa pomocy. Ma ona zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by referendarz sądowy mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Zatem skoro ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek, oznacza to, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Przytoczone we wniosku i w pismach uzupełniających ten wniosek okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien więc wykazać w sposób niebudzący jakichkolwiek wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. Jednocześnie podkreślić należy, że to przepis art. 255 P.p.s.a. nadaje kompetencję do wezwania strony o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie oświadczeń wiedzy oraz o przedłożenie dokumentów źródłowych, co z mocy tego przepisu powoduje powstanie obowiązku po stronie wnioskodawcy o przedłożenie tychże wyjaśnień i dokumentów ("strona jest obowiązana złożyć na wezwanie"). Oznacza to, że obowiązek przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów powstaje po stronie wnioskodawcy. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego ten wniosek, skarżący nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis od skargi). Z oświadczeń skarżącego złożonych do niniejszej sprawy wynika, że skarżący nie posiada majątku, jest zatrudniony na stanowisku Wiceprezesa Zarządu Spółki, z tego tytułu uzyskuje dochód w wysokości [...] netto, ponosi koszty miesięcznego utrzymania w wysokości [...], pozostałą kwotę przeznacza na dzieci. Z oświadczeń wnioskodawcy wynika, że nie mieszka z żoną, ich kontakty są sporadyczne, małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Skarżący mieszka w pokoju służbowym, nie posiada żadnego majątku. Mimo wezwania skarżący nie podał natomiast w jakiej wysokości i z jakiego tytułu małżonka uzyskuje miesięczne dochody, nie podał czy posiada ona jakieś nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 5.000 zł, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, udziały w spółkach, czy pełni funkcje członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej w spółkach, nie podał także w jakiej wysokości ponosi ona koszty miesięcznego utrzymania. Skarżący nie przedłożył również zeznań rocznych podatkowych żony za [...], nie wyjaśnił nawet czy zeznania roczne podatkowe za [...] złożyła, nie przedłożył również wyciągów z jej rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych, nie podał nawet czy lokaty i rachunki bankowe posiada. Wnioskodawca nie wyjaśnił również czy po ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej doszło do podziału majątku wspólnego, jeżeli tak to w jaki sposób. W tym miejscu zauważyć należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm., dalej jako "K.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, że małżonkowie pozostają w separacji faktycznej i że nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez małżonkę skarżącego dochodów wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Mając na uwadze powyższe przyjąć zatem należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy zasadne jest wzywanie strony skarżącej do ustalenia w jakiej wysokości i z jakiego tytułu małżonka uzyskuje miesięczne dochody, czy posiada majątek, jeżeli tak to jaki, gdyż sytuacja majątkowa i finansowa małżonki wpływa na ocenę możliwości płatniczych skarżącego. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Skoro bowiem skarżący, pomimo wezwania, nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, gdyż odpowiedział tylko w części na wezwanie z dnia [...], to nie zrealizował on zatem swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a., czym uniemożliwił ewentualne przyznanie prawa pomocy. Natomiast złożone przez niego oświadczenia są niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych jest zasadny. Ponadto wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy to w całości, czy w części, jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1, § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji