I SA/Po 1989/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku AK o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi AK na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry postanawia: oddalić wniosek. Skarżący AK, reprezentowany przez radcę prawnego, pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Celnej. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania z uwagi na brak środków. Prowadzone względem niego liczne postępowania egzekucyjne powodują, że nie ma żadnych możliwości regulowania zobowiązań. Wnioskodawca podał, że podjął leczenie i nie ma możliwości zarobkowania. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Wnioskodawca wspólnie z żoną posiada mieszkanie o pow. [...] m2, nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Małżonka jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Wnioskodawca z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód netto w wysokości [...] zł. Skarżący ma kredyt mieszkaniowy, rata kredytu wynosi [...], koszty ponoszone na mieszkanie wynoszą [...], opłaty za media [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i jego żonę, 2. złożenie wyciągów z rachunków bankowych, rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesiące należących do skarżącego i jego żony, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.) i z jakich środków je ponoszą, 4. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach, pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy z tytułu posiadania udziałów w spółkach lub pełnienia w.w funkcji uzyskują jakieś dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego, 5. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy wymienić jakie, jakiej marki, typ, rok produkcji i wartość rynkową tych pojazdów, 6. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym poza dochodami wnioskodawcy z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskują inne dochody (np. z tytułu prac dorywczych, sezonowych, udziału w spółkach, pełnienia funkcji w spółkach, umowy zlecenia, umowy o dzieło, inne), jeżeli tak to w jakiej wysokości, czy korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), 7. podanie w jakiej wysokości skarżący [...] uzyskał z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej przychody, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów, 8. złożenie odpisu książki przychodów i rozchodów za ostatnie [...] miesięcy, deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy, firmowych rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy, ewidencji środków trwałych, należy podać ilu skarżący zatrudnia pracowników. Pismo doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...]. Tymczasem wnioskodawca do chwili obecnej nie uzupełnił wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że prowadzi wspólnego gospodarstwo domowe z żoną. Wnioskodawca posiada mieszkanie o pow. [...] m2, z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości [...] netto. Skarżący ma do spłaty kredyt mieszkaniowy, rata kredytu wynosi [...], koszty ponoszone na mieszkanie wynoszą [...], opłaty za media [...]. Skarżący mimo wezwania nie podał w jakiej wysokości on i jego żona ponoszą koszty utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki, a zatem w jakiej wysokości na opłaty za czynsz, ogrzewanie, wodę, gaz, energię elektryczną, telefon stacjonarny, telefon komórkowy, abonament RTV, w jakiej wysokości ponoszą koszty wyżywienia, koszty leczenia i zakupu lekarstw. Wnioskodawca nie wyjaśnił również z jakich środków w.w koszty ponoszą. Zauważyć bowiem należy, że rata kredytu, koszty związane z nieruchomością, opłaty za media wynoszą [...]. Nie wiadomo zatem z jakich środków ponoszą koszty wyżywienia, leczenia, zakupu lekarstw, inne wydatki. Skarżący nie wyjaśnił również kiedy kredyt został zaciągnięty, w jakiej wysokości, na jaki okres, jaki jest harmonogram spłat rat. Skarżący mimo wezwania nie wyjaśnił czy on i jego żona posiadają udziały w spółkach, czy pełnią funkcje członka zarządu, prokurenta w spółkach, jeżeli tak to w jakich i czy uzyskują z tego tytułu dochody. Skarżący nie podał czy on i jego żona posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to nie wskazał jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa. Wnioskodawca mimo wezwania nie wyjaśnił czy on i jego żona poza dochodami z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskują inne dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości i z jakiego tytułu. Nie wyjaśnił również czy korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie. Skarżący mimo wezwania nie podał w jakiej wysokości [...] uzyskał z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej przychody i w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów. Wnioskodawca nie przedłożył odpisu książki przychodów i rozchodów za ostatnie [...] miesięcy, deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy, nie wyjaśnił nawet czy sporządza deklaracje VAT-7 i czy składa je w Urzędzie Skarbowym, wyciągów z firmowych rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy i nie wyjaśnił czy firmowe rachunki bankowe posiada, ewidencji środków trwałych, nie podał czy prowadzi ewidencję środków trwałych, nie podał również czy zatrudnia pracowników, jeżeli tak to ilu. Skarżący mimo wezwania nie złożył odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...], nie wyjaśnił, czy zeznania podatkowe za w.w lata on i jego żona sporządzili i złożyli w Urzędzie Skarbowym. Nie przedłożył również wyciągów z rachunków bankowych, rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesiące, nie wyjaśnił nawet czy on i jego żona rachunki bankowe posiadają. W niniejszej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżący nie wyjaśnił swojej rzeczywistej sytuacji finansowej. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącego i jego żony, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania skarżącego i jego rodziny. W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.