I SA/Po 2151/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 07 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A w P o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie: zwolnienia od opłat sądowych w całości w sprawie ze skargi A w P na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia: oddalić wniosek. Pismem z dnia [...] A w P, reprezentowana przez adwokata, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazane w sentencji postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie: zwolnienia od opłat sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku podała, że z uwagi na zabezpieczenie w toku sprawy wszelkich środków finansowych Spółka nie posiada środków na opłacenie wpisu sądowego. Skarżąca oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...], wartość środków trwałych [...], zysk za ostatni rok obrotowy według bilansu [...]. Skarżąca podała, że stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosi: - w B [...], - w C [...], - w D [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że w okresie [...] nie prowadziła aktywnej działalności gospodarczej. Przychody w deklaracjach VAT-7 za miesiące [...] wykazują wartość [...]. Koszty netto z tytułu nabycia towarów i usług wyniosły [...]. W okresie [...], Spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi w kasie. Nie prowadzi w związku z tym ewidencji środków pieniężnych. Skarżąca od [...] nie zatrudnia pracowników. Koszty bieżące Spółki ponoszone są przez jedynego udziałowca P. MM z jego środków własnych. Do pisma załączono: zeznanie roczne podatkowe za rok podatkowy [...], z którego wynika, że przychody Spółki wyniosły [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...], zeznanie roczne podatkowe za rok podatkowy [...], z którego wynika, że przychody Spółki wyniosły [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...]. Skarżąca przedłożyła: sprawozdanie za [...], z rachunku zysków i strat wynika, że zysk netto wyniósł [...], z bilansu wynika, że na dzień [...] Spółka posiadała środki na bieżących rachunkach bankowych i w kasie w łącznej kwocie [...], sprawozdanie za [...], z którego wynika, że podstawową działalnością Spółki jest sprzedaż hurtowa paliw ciekłych, w sprawozdaniu finansowym wskazano, że zostało sporządzone przy założeniu kontynuowania działalności gospodarczej w dającej się przewidzieć przyszłości, wypracowany zysk przeznaczono do dalszego obrotu handlowego, zysk netto wyniósł [...], środki pieniężne w kasie i na rachunkach Spółki na dzień [...] wynosiły [...]. Spółka przedłożyła deklaracje VAT-7 za miesiące [...], z których wynika, że podstawa opodatkowania w [...] wynosi [[...], Spółka nabyła towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosi [...], Spółka nie nabyła towarów i usług, w [...] podstawa opodatkowania wynosi [...], Spółka nabyła towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosi [...], Spółka nabyła towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosi [...], Spółka nie nabyła towarów i usług, w [...] podstawa opodatkowania wynosi [...], Spółka nie nabyła towarów i usług. Skarżąca załączyła wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego przez C za okres od [...], z którego wynika, że saldo końcowe na tym rachunku wynosi [...], z rachunku tego w dniu [...] spłacono zajęcie egzekucyjne na rachunek Naczelnika Urzędu Skarbowego w wysokości [...]. Do pisma załączono zawiadomienia o uchyleniu zajęcia wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...], z którego wynika, że w dniu [...] wydano nowe zarządzenia zabezpieczenia, aktualne jest zabezpieczenie na łączną kwotę [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 P.p.s.a. stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Na podstawie art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka, rozpoznający wniosek nie musi się przychylić do zgłoszonego żądania, a jedynie może przyznać przywilej w postaci prawa pomocy jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba. Przepisy przenoszą na stronę (wnioskodawcę) obowiązek wykazania wyżej wymienionych przesłanek. Na uwadze należy mieć również, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada niezbędnych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (zob. postanowienie NSA z 15 kwietnia 2008r., sygn. akt II OZ 318/08, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie rozpoznającego wniosek referendarza sądowego wskazać należy, że w świetle przedstawionych przez Spółkę okoliczności oraz przedłożonych dokumentów, nie można przyjąć, że nie jest w stanie ponieść koniecznych kosztów sądowych. Zatem nie można przyznać prawa pomocy skarżącej Spółce w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie zwolnienia: od opłat sądowych w całości (opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna – por. art. 212 § 1 P.p.s.a.), które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis od skargi). Z załączonej przez stronę skarżącą dokumentacji i oświadczeń wynika, że kapitał zakładowy Spółki wynosi [...], Spółka nie posiada środków trwałych, zysk za ostatni rok obrotowy według bilansu wynosi [...]. Z oświadczeń skarżącej wynika, że jej dochód za [...] wyniósł [...], natomiast przychód [...], za [...] dochód Spółki wyniósł [...], natomiast przychód [...]. Z oświadczeń skarżącej wynika, że posiada [...] rachunki bankowe, [...] w C, [...] w B i [...] w D. Skarżąca w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przedłożyła natomiast tylko wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego przez C. Nie przedłożyła natomiast - mimo wezwania - wyciągów z pozostałych rachunków bankowych. Skarżąca podała, że w okresie [...] nie prowadziła aktywnej działalności gospodarczej, koszty z tytułu nabycia towarów i usług w tym okresie wyniosły [...]. Skarżąca oświadczyła, że koszty te ponoszone są przez jedynego udziałowca P. MM z jego środków własnych. Skarżąca - mimo wezwania – jednakże nie wyjaśniła jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa udziałowca Spółki, nie podała także, czy zwróciła się do udziałowca z żądaniem uiszczenia dopłat, które zostałyby przeznaczone na uiszczenie kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie. Jak już wcześniej wskazano, obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania, zatem strona wnosząc skargę zobowiązana jest w pierwszej kolejności zabezpieczyć środki finansowe na poniesienie tych kosztów. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Na uwagę zasługuje zaś okoliczność, że udziałowiec Spółki w okresie [...] poniósł koszty netto z tytułu nabycia towarów i usług w wysokości [...]. W tym miejscu podkreślić należy, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które powinno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Godzi się również wskazać, że skarżąca Spółka wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010r., str. 568). Zauważyć bowiem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12.01.2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzeczeniu z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Stanowisko wyrażone w w.w postanowieniu zostało również zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt II FZ 812/15 (publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedłożonych przez skarżącą informacji nie wynika jednak, aby zwróciła się z takim żądaniem. Wskazać zatem należy, że skarżąca w pierwszej kolejności powinna zwrócić się do udziałowca Spółki o udzielenie pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a nie liczyć jedynie na to, że koszty sądowe zostaną pokryte z budżetu państwa. Ponadto z utrwalonego orzecznictwa i poglądów doktryny wynika obowiązek uwzględniania w prowadzonej działalności gospodarczej ryzyka związanego z tą działalnością, tj. ryzyka prowadzenia sporów sądowych. Spółka powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (postanowienie z 17 kwietnia 2014 r. I OZ 304/14). Nacisk kładzie się na znaczenie i zrozumienie przez Spółkę ryzyka prowadzenia działalności (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13). Mając zatem na uwadze fakt, że Spółka jeszcze w [...] prowadziła działalność gospodarczą bardzo dużych rozmiarów w zakresie obrotu paliwami (przychód Spółki wyniósł [...]) oraz, że nie znajduje się w stanie likwidacji uznano, że nie wykazała ona, aby uiszczenie opłaty sądowej, która na obecnym etapie postępowania wynosi [...] (wpis od skargi) było dla niej barierą nie do pokonania. Wobec powyższego na podstawie art. 245, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji