I SA/Po 217/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] Sp. z o.o. w [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia spółki kosztami badania sprawdzającego automatu do gier o niskich wygranych postanawia: oddalić wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 17 grudnia 2014 r. o sygn. akt I SA/Po 217/14 oddalił skargę [...] Sp. z o.o. na wskazane w sentencji postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2013 r. w przedmiocie obciążenia spółki kosztami badania sprawdzającego automatu do gier o niskich wygranych. Pismem z dnia [...] lutego 2015 r. skarżąca, reprezentowana przez adwokata, wniosła skargę kasacyjną od w/w wyroku i jednocześnie złożyła sporządzony w dniu [...] lutego 2015 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Skarżąca oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok [...] zł, wartość zysku za ostatni rok obrotowy według bilansu [...] zł. Skarżąca podała, że stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosi: na rachunku prowadzonym w Banku [...] S.A. [...] zł, na rachunku bankowym w [...] [...] zł. Do wniosku załączyła kserokopie: bilansu sporządzonego na dzień [...] grudnia 2013 r. oraz rachunku zysków i strat za okres od [...] stycznia 2013 r. do [...] grudnia 2013 r. (k. 109- 113 akt sąd.). Postanowieniem z dnia 16 marca 2015 r. referendarz sądowy oddalił prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. W ustawowym terminie skarżąca złożyła sprzeciw, w którym negatywnie oceniła wydane rozstrzygnięcie. Jednocześnie wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasadzenie kosztów postępowania. Zdaniem strony skarżącej postanowienie zostało wydane w wyniku błędnych ustaleń faktycznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej: "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, że Sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy mieć na względzie fakt, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Z treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Należy w związku z tym zwrócić uwagę, że zgodnie z tym przepisem podstawą do przyznania prawa pomocy jest wykazanie braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Ustawodawca nie wprowadza wymogu braku jakiegokolwiek majątku, ale warunek braku środków, gdyż tylko za pomocą środków pieniężnych ponoszone są koszty postępowania. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że osoba prawna obowiązana jest do wykazania nie tylko tego, że nie posiada niezbędnych środków, ale również tego, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (vide: postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., II OZ 266/08; postanowienie NSA z 4 kwietnia 2008 r., I GZ 62/08; postanowienie NSA z 11 kwietnia 2012 r., II GZ 123/12 – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przede wszystkim Sąd zauważa, że w rozpatrywanej sprawie zapadło już prawomocne orzeczenie dotyczące przyznania stronie prawa pomocy, bowiem postanowieniem z dnia 26 czerwca 2014 r. o sygn. akt II GZ 322/14 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 6 maja 2014 r. o sygn. akt I SA/Po 217/14, odmawiające stronie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z uzasadnienia powołanego powyżej postanowienia NSA wynika, że wówczas powodem odmowy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie była okoliczność, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Nie może być podstawą uwzględnienia takiego wniosku przekonanie skarżącej o błędnej ocenie okoliczności faktycznych, podczas gdy nie wskazuje się, o jakie okoliczności chodzi. NSA wskazał, że Spółka powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na prowadzone przez nią postępowania sądowe i wobec tego powinna koszty sądowe traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Ponadto analiza sytuacji finansowej skarżącej prowadzi do wniosku, że Spółka dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie kosztów sądowych, bez większego uszczerbku na jej majątku i konieczności jego wyprzedaży. Badając w niniejszym postępowaniu złożony przez skarżącą kolejny wniosek z dnia [...] lutego 2015 r. stwierdzić należy, że co do zasady jest on powtórzeniem argumentacji zaprezentowanej we wniosku wcześniejszym z dnia [...] stycznia 2014 r. (k. 10-11 akt sąd.). Innymi słowy, nie wynika z niego, aby zaistniały okoliczności faktyczne powodujące taką zmianę sytuacji materialnej skarżącej, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Zarówno w jednym, jak i w drugim wniosku skarżąca ograniczyła się do jednego zdania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania przed sądem administracyjnym (k.109-110 akt sąd.). Natomiast w złożonym sprzeciwie skarżąca powołuje się jedynie na błędne ustalenia faktyczne, które jednak nie zostały przez nią poparte odpowiednią argumentacją. Oceniając zatem przedstawione przez Spółkę informacje we wniosku oraz przedłożone dokumenty Sąd stwierdza, że nie dają one pełnego obrazu możliwości finansowych Spółki. Zatem skarżąca nie wykazała przesłanek do zwolnienia jej od kosztów sądowych, tj. od wpisu od skargi kasacyjnej. Z informacji udzielonych przez Spółkę wynika, że kapitał zakładowy Spółki wynosi [...],- zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok w wysokości [...] zł, wartość zysku za ostatni rok obrotowy według bilansu, która wynosi [...] zł oraz stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, tj. kwota [...] zł na rachunku prowadzonym w [...] S.A. i kwota [...] zł na rachunku prowadzonym w [...]. Powyższe dane potwierdzają zatem, że skarżąca jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania w sprawie. Spółka nie wykazała również w złożonym oświadczeniu, że jej płynność finansowa byłaby w sytuacji poniesienia przez nią kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie zagrożona. W ocenie Sądu nie można uznać, że strona skarżąca, dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przekracza koszty sądowe, powinna zostać zwolniona z kosztów postępowania, gdyż podmiot taki nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 463/04, z 23 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 5/10, z 13 września 2011 r., sygn. akt I FZ 215/11, z dnia 21 marca 2013 r., sygn. akt I GZ 51/13 publ. na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia wymaga kwestia, że pomoc finansowa w ramach prawa pomocy nie ma na celu wspierania danego podmiotu w jego przedsięwzięciach gospodarczych, a ma jedynie charakter "ratunkowy" i stosowana być może tylko w wyjątkowych sytuacjach. Taka jednak w rozpatrywanym przypadku, biorąc pod uwagę w/w okoliczności, nie zachodzi. Stąd też, przyznanie prawa pomocy skarżącej Spółce poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych jest niezasadne. Spółka powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na prowadzone przez nią postępowania sądowe i wobec tego powinna koszty sądowe traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Analiza sytuacji finansowej skarżącej prowadzi do wniosku, że Spółka dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie kosztów sądowych, bez większego uszczerbku na jej majątku i konieczności jego wyprzedaży. Opłaty sądowe są bowiem rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Sąd podkreśla, że skarżąca wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2010 r., s. 568). Należy ponadto podkreślić, że ubieganie się przez stronę skarżącą o prawo pomocy nie może prowadzić do redystrybucji jej środków w kierunku wykonywania umów cywilnoprawnych bądź regulowania innych należności, kosztem opłat sądowych należnych względem Skarbu Państwa. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 246 § 2 pkt 2, art. 254 § 1 oraz art. 260 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji