I SA/Po 23/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku od nieruchomości za okres od kwietnia 2014 r. do marca 2017 r. wraz z odsetkami postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. A pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Następnie złożyła sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że organy podatkowe nie uwzględniły ważnego interesu podatnika i odmówiły zastosowania art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Skarżąca wskazała, że toczące się postępowania egzekucyjne wobec spółki uniemożliwiają spłatę należności z tytułu podatku od nieruchomości. Przedsiębiorstwo nie prowadzi działalności gospodarczej, ani nie osiąga dochodów. Toczące się postępowanie upadłościowe wobec spółki zakończyło się postanowieniem Sądu Rejonowego o umorzeniu postępowania z powodu braku środków na prowadzenie tego postępowania (postanowienie z dnia [...], sygn. akt [...]). Aktualnie toczące się wobec spółki i wspólników postępowania egzekucyjne uniemożliwiają jakąkolwiek spłatę należności, czy też prowadzenie działalności gospodarczej i osiąganie dochodów pozwalających na spłatę ciążących na spółce zobowiązań. Skarżąca podała, że aktualna sytuacja ekonomiczna spółki i wspólników ma charakter trwały i nie rokuje poprawy. Ponadto zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego pozwoli na realizację prawa do sądowej kontroli decyzji administracyjnych oraz zabezpieczenia ważnego interesu podatnika. Skarżąca oświadczyła, że kapitał zakładowy wynosi [...], wartość środków trwałych według bilansu sporządzonego na dzień [...], strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wynosi [...]. Spółka podała, że nie posiada rachunków bankowych, stan środków w kasie wynosi [...], dochody [...], zobowiązania [...]. Pismem z dnia [...] wezwano spółkę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. podanie w jakiej wysokości spółka w okresie [...] uzyskała przychody, w jakiej wysokości poniosła koszty uzyskania przychodów, 2. złożenie odpisu sprawozdania finansowego za [...], 3. złożenie raportów kasowych za okres od [...] do dnia otrzymania wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, 4. złożenie odpisów deklaracji VAT-7 za [...], 5. podanie czy spółka zatrudnia pracowników, jeżeli tak to ilu i w jakiej wysokości wypłaca miesięczne wynagrodzenia, 6. złożenie wykazu środków trwałych należących do spółki, 7. złożenie odpisów dokumentów o zajęciu rachunków bankowych, majątku spółki, wierzytelności, ustanowieniu hipotek na nieruchomościach spółki, zastawu rejestrowego na środkach transportu, czy w wyniku zajęcia majątku spółki zostały sprzedane środki transportu, inne ruchomości, nieruchomości, zajęte i wpłacone na rachunek bankowy Urzędu Skarbowego i innych wierzycieli środki pieniężne, jeżeli tak to kiedy, czy są realizowane zajęcia wierzytelności od kontrahentów spółki, kiedy i w jakiej wysokości, 8. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez wspólników spółki i osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym, 9. podanie czy wspólnicy spółki pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami (np. żona, dzieci, rodzice), jeżeli tak należy podać z kim pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym, czy korzystają z pomocy opieki społecznej, czy korzystają z pomocy rodziny, jeżeli tak to od kogo i w jakiej wysokości miesięcznie, 10. podanie czy wspólnicy spółki i osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości, 11. podanie kosztów miesięcznego utrzymania wspólników spółki i osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, prąd, woda, gaz, telefon, abonament RTV, Internet, koszty leczenia i zakupu lekarstw, środki czystości, wyżywienie, raty kredytów – kiedy zostały zaciągnięte, w jakiej wysokości, na jaki okres, wysokość raty, inne koszty), 12. złożenie odpisów rachunków bankowych za [...] należących do wspólników spółki i osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym, 13. podanie czy wspólnicy spółki i osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstw domowym posiadają udziały w innych spółkach, czy pełnią funkcje członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej w spółkach, jeżeli tak to jakie z tego tytułu uzyskują dochody, jeżeli nie uzyskują to dlaczego, 14. podanie czy wspólnicy spółki i osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, nieruchomości, oszczędności, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł, wierzytelności, jeżeli tak należy wymienić składniki majątku jaki posiadają, 15. podanie do kogo należą nieruchomości, w których mieszkają wspólnicy spółki, czy są ich własnością, czy osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym, czy nieruchomości te podlegają zajęciu, ewentualnie czy najmują te nieruchomości, jeżeli tak to jakie z tego tytułu ponoszą koszty. W odpowiedzi spółka podała, że składa deklaracje VAT-7 zerowe, ponieważ nie ma przychodów. Skarżąca oświadczyła, że nie zatrudnia pracowników. Spółka podała, że wspólnicy spółki A i MJ maja na utrzymaniu dwoje dzieci w wieku [...] lat. Wspólnicy spółki ponoszą następujące koszty miesięcznego utrzymania: [...]. Spółka do pisma załączyła postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...] o wpisaniu informacji o zakończeniu postępowania upadłościowego, rachunek zysków i strat za okres [...], z którego wynika, że spółka w w.w okresie nie uzyskała żadnych przychodów, poniosła stratę w wysokości [...], skarżąca załączyła bilans na dzień [...], z którego wynika, że aktywa wynoszą [...], w tym aktywa trwałe wynoszą [...], w tym grunty [...], budynki, budowle i obiekty inżynierii lądowej i wodnej [...], urządzenia techniczne i maszyny [...], środki transportu [...], pasywa [...], w tym zobowiązania długoterminowe z tytułu kredytów i pożyczek [...], zobowiązania krótkoterminowe z tytułu kredytów i pożyczek [...], z tytułu dostaw towarów i usług [...], z tytułu podatków, ceł, ubezpieczeń i innych świadczeń [...], inne zobowiązania krótkoterminowe [...]. Skarżąca załączyła sprawozdanie finansowe za [...], zeznania roczne podatkowe wspólników spółki, z których wynika, że w [...] wspólnik spółki MJ uzyskał dochód w wysokości [...], wspólnik MJ z tytułu udziałów w spółce jawnej poniósł stratę w wysokości [...], wspólnik spółki AJ z tytułu udziałów w spółce jawnej poniosła stratę w wysokości [...]. Spółka do pisma załączyła sprawozdanie finansowe za [...], zeznania roczne podatkowe wspólników spółki za [...]. Mimo wezwania spółka nie złożyła wykazu środków trwałych, nie przedłożyła dokumentów z prowadzonego postępowania egzekucyjnego, nie wyjaśniła, czy wspólnicy spółki uzyskują dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości, nie podała, czy wspólnicy spółki posiadają rachunki bankowe, jeżeli tak to nie przedłożyła wyciągów z ich rachunków bankowych za [...], nie podała czy wspólnicy posiadają udziały w innych spółkach, czy pełnią funkcje członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej, jeżeli tak to jakie z tego tytułu uzyskują dochody, jeżeli nie uzyskują to dlaczego, czy posiadają pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, nieruchomości, oszczędności, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł, wierzytelności, nie podano również do kogo należy nieruchomość, w której mieszkają, czy nieruchomość ta stanowi ich własność, czy najmują tę nieruchomość, jeżeli tak to w jakiej wysokości ponoszą koszty najmu. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 2 osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania: 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zauważyć należy, że art. 246 § 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek wykazania przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006 r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 P.p.s.a. Z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w przedmiotowej sprawie wystąpiła Spółka jawna. Spółka jawna jest spółką osobową, co wynika z art. 4 pkt 1 i art. 22 ustawy z dnia 15 września 2000r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1577 ze zm., dalej jako K.s.h.), która z chwilą wpisu do rejestru staje się podmiotem prawa, ale nie uzyskuje osobowości prawnej, ze względu jednak na treść art. 25 § 3 P.p.s.a. ma zdolność sądową. Dla oceny zasadności przyznania prawa pomocy spółce jawnej istotne jest także, że każdy wspólnik spółki jawnej w myśl art. 22 § 2 K.s.h. odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami. W sytuacji zatem gdy spółka jawna nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania, to ze względu na odpowiedzialność wspólników tej spółki należy przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy wziąć również pod uwagę sytuację majątkową jej wspólników. Nieuzasadnione byłoby przyjęcie, że przy przyznaniu prawa pomocy spółce jawnej, sytuacja majątkowa wspólników nie ma znaczenia w przypadku wskazywania na brak po stronie tej spółki dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych, jeżeli nie ulega wątpliwości, że wspólnicy odpowiedzialni są za zobowiązania tej spółki. Stawiałoby to wspólników spółki jawnej w postępowaniu w zakresie przyznania prawa pomocy w korzystniejszej sytuacji niż w innych postępowaniach (por. postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2009r., sygn. akt I FZ 70/09 publikowane na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę powyższe zasadne jest przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy zbadanie zarówno sytuacji spółki jak i jej wspólników. Tymczasem, jak już wyżej wskazano, skarżąca spółka nie udzieliła pełnych wyjaśnień odnośnie swojej, jak i wspólników spółki, sytuacji majątkowej, a tym samym nie udzieliła pełnych informacji co do możliwości poniesienia kosztów niniejszego postępowania. Skarżąca przedłożyła bowiem niepełne wyjaśnienia, a zatem skarżąca nie wykazała, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Niedostarczenie żądanych przez referendarza danych lub przedstawienie ich w sposób niekompletny, powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji referendarz sądowy uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienia NSA: z 17 grudnia 2015 r., II GZ 895/15; z 14 października 2014 r., II GZ 646/14; z 14 stycznia 2011 r., II OZ 1361/10; z 18 sierpnia 2015 r., II GZ 377/15 publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć zatem należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy to w całości, czy w części, jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05). Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Skoro skarżąca, pomimo wezwania, nie udzieliła pełnych wyjaśnień i nie złożyła wszystkich dokumentów, o które została wezwana, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej, jak i jej wspólników. To właśnie na spółce ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Ponadto wskazać należy, że w przedmiotowej sprawie wpis sądowy od skargi jest stały i wynosi [...] (por. zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] – karta nr [...] akt sąd.]. Godzi się również zauważyć, że skarżąca powinna była choć w części zaoszczędzić środki finansowe na koszty niniejszego postępowania, gdyż powinna była liczyć się z kosztami postępowania z uwagi na fakt, że postępowanie podatkowe zostało zainicjowane na jej wniosek – wniosek z dnia [...] o udzielenie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych dotyczących podatku od nieruchomości. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 2 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.