I SA/Po 257/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Katarzyna Nikodem po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] stycznia 2013r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od lutego do grudnia za 2008r. postanawia: oddalić wniosek Pismem z dnia [...] lutego 2013r. A.B. reprezentowany przez pełnomocnika wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] stycznia 2013r. Jednocześnie złożył sporządzony w dniu[...]stycznia 2013r. na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu po wezwaniu do uzupełnienia powyższego wniosku postanowieniem z dnia [...]maja 2013r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Postanowienie to utraciło moc wskutek wniesienia przez skarżącego sprzeciwu do tutejszego Sądu, który rozpoznaje złożony wniosek, na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 poz.270 – dalej w skrócie: "p.p.s.a."). Ze złożonego przez skarżącego we wniosku oświadczenia wynikało, że nie posiada jakichkolwiek środków na pokrycie wpisu od skargi. Wskazał, że nie posiada oszczędności, a bieżące koszty utrzymania pokrywa z aktualnie uzyskiwanych przychodów. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z córką. Posiada dom, nie posiada oszczędności, nie uzyskuje dochodu, ma jedynie długi. Żona zatrudniona jest w jego firmie, córka jeszcze się uczy. Na wezwania z dnia [...] i [...] kwietnia 2013r. oraz [...] maja 2013r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że koszty utrzymania miesięcznie wynoszą: gaz[...],- zł, energia elektryczna [...] zł, usługi komunalne [...] zł, podatek od nieruchomości [...] zł, koszty leczenia[...] zł, usługi telekomunikacyjne [...]zł, środki czystości [...]zł, rata kredytu[...] zł, szkoła córki [...]zł, koszty wyżywienia [...]zł. Oświadczył, że on i jego żona nie posiadają pojazdów podlegających obowiązkowi rejestracji. Żona jest osobą współpracującą. Małżonkowie nie uzyskują dodatkowych dochodów, nie korzystają również z pomocy opieki społecznej. Mieszkają w domu, który stanowi ich współwłasność. Posiadają nieruchomość w[...]: działkę o pow. 1.297 m² zabudowaną budynkiem mieszkalnym i budynkiem warsztatowym, działkę o pow. 379 m² zabudowaną halą magazynową i działkę o pow. 325 m² zabudowaną budynkiem warsztatowym. Skarżący do wniosku załączył odpis zeznania podatkowego za 2011r., z którego wynika, że z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej poniósł stratę w wysokości [...]zł, z innych źródeł uzyskał zaś dochód w wysokości [...]zł. Z zestawienia książki przychodów i rozchodów za 2012r. wynika, że przychód skarżącego wyniósł[...], koszty uzyskania przychodów wyniosły [...]zł, strata [...]zł, natomiast z zestawienia za 2013r. wynika, że skarżący w styczniu b.r. uzyskał przychód w wysokości [...]zł, poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...]zł i za ten miesiąc odnotował stratę w wysokości [...]zł, natomiast w lutym b.r. przychód wyniósł [...]zł, koszty uzyskania przychodów [...]zł i strata [...]zł. Z deklaracji VAT-7 wynika, że podstawa opodatkowania w miesiącu wrześniu 2012r. wyniosła [...]zł, w październiku 2012r. - [...]zł, w listopadzie 2012r. - [...]zł, w grudniu 2012r. - [...]zł, w styczniu 2013r. - [...]zł i w lutym 2013r. - [...]zł. Wnioskodawca podał, że zatrudnia 8 pracowników. Skarżący, pomimo wezwania, nie załączył zeznania rocznego podatkowego żony za 2011r., wyciągów z rachunków bankowych i wykazu środków trwałych należących do firmy. Pismem z dnia [...]czerwca 2013r. skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia podnosząc, że fakt posiadania przez niego nieruchomości oraz prowadzenie działalności gospodarczej i uzyskiwanie stałego dochodu nie może przesądzać o możliwości uiszczenia kwoty wpisu sądowego. Konieczność opłacenia kosztów wymagałaby od skarżącego wyzbycia się składników majątku przedsiębiorstwa, co z kolei spowodowałoby znaczne ograniczenie prowadzonej działalności gospodarczej, a tym samym obniżenie dochodów strony. Skarżący podkreślił, że wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów nie pozwala na odłożenie kwoty niezbędnej na pokrycie należnego wpisu sądowego. Ponadto wskazał, że w związku z poważną chorobą ponosi znaczne wydatki na leki i opiekę lekarską, jednocześnie ponosząc typowe koszty utrzymania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na mocy art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako p.p.s.a.), przyznane prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę postępowania sądowego jego kosztów i jako wyjątek od zasady nie może być traktowany rozszerzająco. Pomoc tę należy kierować wyłącznie do osób, które z uwagi na wyjątkowo trudną sytuację materialną, obiektywnie nie są w stanie bez pomocy państwa wygospodarować środków na pokrycie tych kosztów. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd pośrednio decyduje o wydatkowaniu środków publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Należy podnieść, że co do zasady, prawo pomocy obejmuje osoby nie osiągające żadnych dochodów lub osiągające dochód bardzo niski, który nie pozwala na uiszczenie kosztów, nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, dana osoba może zwrócić się o pomoc państwa. Trzeba mieć na względzie, że w przypadku pozytywnego orzeczenia koszty postępowania ponoszą praktycznie inne podmioty i współobywatele. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie SN z 24 września 1984 r., sygn. akt II CZ 104/84; postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd odnośnie ciężaru dowodu w postępowaniu dotyczącym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się bowiem, iż rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy. Tym samym to na wnioskującym spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 758/04, opubl. w bazie LEX nr 203329). Biorąc pod uwagę całokształt opisanej we wniosku oraz w pismach uzupełniających, a także w sprzeciwie od postanowienia, sytuacji rodzinnej i finansowej wnioskodawcy, w ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, że przyznanie prawa pomocy jest uzasadnione. W uzasadnieniu sprzeciwu strona argumentuje, że osiągane przez nią dochody z prowadzonej działalności nie mogą świadczyć o aktualnej kondycji finansowej. Obecne dochody nie pozwalają na pokrycie należnego wpisu sądowego. Z dostarczonych przez wnioskodawcę dokumentów wynika, że w 2011r. z działalności gospodarczej poniósł stratę w wysokości [...]zł, z innych źródeł uzyskał zaś dochód w wysokości [...]zł. Z zestawienia danych z książki przychodów i rozchodów za 2012r. wynika, że skarżący w 2012 r. również poniósł stratę w kwocie [...]zł, stratę z działalności gospodarczej poniósł również w miesiącach styczeń i luty 2013 r. Z deklaracji VAT-7 wynika, że podstawa opodatkowania w miesiącu wrześniu 2012r. wyniosła [...]zł, w październiku 2012r. [...]zł, w listopadzie 2012r. [...]zł, w grudniu 2012r. [...]zł, w styczniu 2013r. [...]zł i w lutym 2013r. [...]zł. Sąd jednak pragnie zauważyć, że sama okoliczność, że skarżący odnotował spadek obrotów nie stanowi przesłanki przyznania prawa pomocy. O możliwościach płatniczy prowadzonej przez niego działalności gospodarczej świadczy fakt, że w dalszym ciągu jest ona prowadzona. Jak podnosi się w orzecznictwie przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego ( por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., I OZ 208/08 LEX nr 477191). W ocenie Sądu majątek zgromadzony przez skarżącego i jego żonę wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Z informacji zawartych we wniosku oraz wyjaśnień strony wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i córką. Posiada nieruchomość w[...], która składa się z działki o pow. 1297 m² zabudowanej budynkiem mieszkalnym i budynkiem warsztatowym, działki o pow. 379 m² zabudowanej halą magazynową i działki o pow. 325 m² zabudowanej budynkiem warsztatowym. Uzyskiwane przychody z działalności gospodarczej pozwalają mu na zatrudnianie 8 pracowników, ponoszenia miesięcznie [...]zł ( na leczenie, wyżywienie, środki czystości i szkołę córki) oraz spłacanie na bieżąco rat kredytu zł. Zauważyć też należy, że spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustosunkowują się natomiast do podniesionej w sprzeciwie okoliczności ponoszenia wydatków na leczenie, należy wskazać, że skarżący nie przedstawił żadnych informacji uzasadniających to stwierdzenie. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy. Celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Na podstawie zebranych w sprawie materiałów, należy stwierdzić, że skarżący do takich osób nie należy, zważywszy na zgromadzony majątek. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 1 i § 3 – p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji postanowienia