I SA/Po 280/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędzia WSA Karol Pawlicki Protokolant: st. sekr. sąd. Ewa Szydłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2022 r. sprawy ze skargi G. M. i S. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wznowienia postępowania dotyczącego podziału nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy [...] z 22 października 2021 roku nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących kwotę [...]-zł (słownie [...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z 22 października 2021 r. Burmistrz Gminy [...] umorzył w całości postępowanie w sprawie wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją Burmistrza Gminy [...] z dnia 22 marca 2018 r., zatwierdzającą podział nieruchomości stanowiącej własność S. i G. M. (dalej jako: strona, skarżący). W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że wnioskiem z dnia 14 lipca 2020 r. skarżący wnieśli o wznowienie postępowania zakończonego ww. decyzją ostateczną z dnia 22 marca 2018 r. w oparciu o przesłanki określone w art. 145 § 1 pkt 1 i 5 w zw. z art. 147 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej jako: "k.p.a."), oraz wstrzymanie wykonalności tej decyzji w oparciu o art. 152 § 1 k.p.a. i zobowiązanie uczestników postępowania D. i J. N. do nie wykonywania jakichkolwiek prac na niezabudowanej nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] oraz zaprzestania prac już rozpoczętych. W ocenie organu I instancji przesłanka określona w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. została przez wnioskodawców udowodniona, bo przedłożyli oni wyrok Sądu Rejonowego [...] sygn. akt [...] z dnia 14 stycznia 2021 r. wraz z klauzulą prawomocności. Natomiast zdaniem organu nie został zachowany termin na wniesienie podania o wznowienie postępowania, o którym mowa w art. 148 § 1 k.p.a., tj. jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Wnioskodawcy dowiedzieli się bowiem o nowych okolicznościach faktycznych istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał ww. decyzję, już w roku 2019. Wynika to z zawiadomienia z dnia 11 czerwca 2019 r. do Prokuratury Rejonowej [...] o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa polegającego na podrobieniu przez nieustalone osoby podpisu G. i S. M. na wniosku o wydanie postanowienia o zaopiniowanie wstępnego podziału działki nr [...], wniosku o wydanie decyzji zatwierdzającej projekt podziału działki, oświadczeniu o zrzeczeniu się prawa do odwołania, załączonego do wniosku o wznowienie postępowania. Wobec powyższego, termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania upłynął w dniu 11 lipca 2019 r. Mając na uwadze powyższe organ uznał, że zasadne było umorzenie postępowania. G. i S. M., reprezentowani przez pełnomocnika wnieśli odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: art. 8, art. 80, art. 105 § 1, art. 148 § 1 k.p.a. Nadto pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Decyzją z 31 stycznia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. SKO wyjaśniło, że zaskarżona decyzja wydana została w trybie nadzwyczajnym - po złożeniu przez stronę wniosku o wznowienie postępowania w oparciu o przesłanki z art. 145 § 1 pkt 1 i 5 k.p.a. W ocenie skarżących owymi nowymi okolicznościami bądź dowodami, istniejącymi w dniu wydania decyzji i nieznanymi organowi w dniu wydania ostatecznej decyzji z dnia 22 marca 2018 r. było przeprowadzenie postępowania podziałowego działki nr [...] i sfałszowanie dokumentów przez geodetę. Skarżący załączyli do wniosku o wznowienie dokumenty potwierdzające ten fakt: skargę do [...] W. I. N. G. i K. z dnia 6 maja 2019 r., zawiadomienie o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa z dnia 11 czerwca 2019 r., postanowienie o zasięgnięciu opinii biegłego grafologa z Laboratorium Kryminalistycznego KWP [...] - Sekcji Badań Dokumentów i Fonoskopii z dnia 11 listopada 2019 r., opinię Laboratorium Kryminalistycznego KWP [...] z dnia 22 maja 2020 r., postanowienie Komisariatu Policji w [...] o przedstawieniu zarzutów z dnia 16 czerwca 2020 r. W ocenie SKO organ I instancji prawidłowo przyjął, że wniosek o wznowienie postępowania złożony został przez skarżących po terminie określonym w art. 148 § 1 k.p.a. W ocenie Kolegium miesięczny termin, o którym mowa w tym przepisie, nie może być liczony, jak tego domagają się skarżący od dnia zapoznania się przez nich z dokumentacją biegłego grafologa w dniu 19 czerwca 2020 r. Termin ten liczony jest bowiem od dnia uzyskania informacji o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania, a nie od dnia, w którym strona powzięła informację, że okoliczność ta może stanowić podstawę wznowienia postępowania. Świadomość prawnego znaczenia okoliczności faktycznych, jako podstawy wznowienia, nie ma wpływu dla oceny zachowania terminu przewidzianego w art. 148 § 1 k.p.a. (zob. wyrok NSA z 21 czerwca 2021 r., I OSK 1670/20). Istotne zatem w ocenie SKO było ustalenie, kiedy skarżący dowiedzieli się o okoliczności stanowiącej, w ich przekonaniu, podstawę do wznowienia postępowania, tj. o możliwości sfałszowania dokumentów, a nie uzyskanie potwierdzenia tego faktu przez biegłego grafologa. Organ zaznaczył, że skarżący wniosek o wznowienie postępowania złożyli w dniu 15 lipca 2020 r., choć o okolicznościach stanowiących w ich ocenie podstawę wznowienia dowiedzieli się w maju 2019 r. w momencie powzięcia informacji o zakończonym postępowaniu podziałowym działki nr [...] i sfałszowaniu dokumentów, dlatego termin na złożenie wniosku o wznowienie postępowania nie został w ocenie organu odwoławczego dochowany. Pismem z dnia 16 marca 2022 r., pełnomocnik skarżących wniósł skargę na powyższą decyzję, wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji organu I instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 8 k.p.a., poprzez prowadzenie postępowania w sposób podważający zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, polegające na arbitralnym przyjęciu twierdzeń organu I instancji, z pominięciem analizy zarzutów zawartych w odwołaniu i nie odniesieniu się w sposób szczegółowy do przedstawionych tam argumentów, - art. 80 k.p.a., poprzez dokonanie wadliwiej oceny okoliczności faktycznych sprawy, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, a w konsekwencji podzielenie błędnego ustalenia organu I instancji i przyjęcie, iż momentem, w którym skarżący dowiedzieli się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania jest dzień złożenia zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa, a nie dzień zapoznania się z opinią biegłego grafologa, co w konsekwencji doprowadziło do wadliwego uznania, iż skarżący nie zachowali terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania, - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez błędne utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, pomimo istnienia przesłanek uzasadniających jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy, - art. 148 § 1 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez błędne przyjęcie, że podanie o wznowienie postępowania wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona powzięła przypuszczenie, iż mogły zaistnieć okoliczności stanowiące podstawę do wznowienia postępowania, a nie od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania, tj. dowiedziała się o sfałszowaniu dowodu, co w konsekwencji doprowadziło do wadliwego uznania, iż skarżący nie zachowali terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Pismem z dnia 28 lipca 2022 r. uczestnicy postępowania D. i J. N. wnieśli o oddalenie skargi. Podkreślili, że dla ustalenia czy termin został zachowany, decydująca jest kwestia interpretacji zwrotu "strona dowidziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania". Uczestnicy podkreślili jednocześnie, że wniosek o wznowienie postępowania złożony został 15 lipca 2020 r., a więc ponad rok od momentu, w którym skarżący dowiedzieli się o okolicznościach stanowiących podstawę wznowienia przedmiotowego postępowania. Na rozprawie w dniu 30 listopada 2022 r. pełnomocnik skarżących podniósł dodatkowo, że organ miał możliwość wznowienia postępowania także z urzędu w przypadku uznania, że istnieją do tego podstawy. Natomiast D. N. złożyła załącznik do protokołu, w którym podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Na wstępie wskazać należy, że wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w której ją wydano, dotknięte było kwalifikowaną wadą określoną w art. 145 § 1 k.p.a., albo też zachodzi przesłanka z art. 145a § 1 lub art. 145b § 1 k.p.a. Wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na wniosek strony, a jego podstawę stanowi, stosownie do art. 149 § 2 k.p.a., postanowienie o wznowieniu postępowania. Postanowienie to rozpoczyna postępowanie, w którym właściwy organ rozpatruje ponownie sprawę zakończoną decyzją ostateczną, badając, czy przyczyny wznowienia, określone w art. 145 § 1, art. 145a, art. 145b k.p.a., nie wpłynęły na treść decyzji. Wszelkie czynności i rozważania merytoryczne na etapie postępowania w przedmiocie wznowienia postępowania są niedopuszczalne. Podanie o wznowienie postępowania wszczyna postępowanie wstępne, które powinno się zakończyć załatwieniem sprawy w sposób przewidziany w art. 149 k.p.a., a więc wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania lub o odmowie jego wznowienia. Na tym etapie organ bada m.in., czy wniosek o wznowienie postępowania oparty jest na ustawowych przesłankach wznowienia oraz czy został wniesiony z zachowaniem terminów przewidzianych w art. 148 k.p.a. Wydanie postanowienia odmawiającego wznowienia postępowania następuje, gdy wznowienie postępowania jest niedopuszczalne z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych oraz gdy strona złożyła żądanie wznowienia postępowania z uchybieniem ustawowego terminu, określonego w art. 148 § 1 i § 2 k.p.a. Zgodnie z art. 148 § 1 k.p.a. podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. W rozpoznanej sprawie jako podstawę wznowienia postępowania zakończonego decyzją Burmistrza Gminy [...] z 22 marca 2018 r. skarżący wskazali art. 145 § 1 pkt 1 i pkt 5 k.p.a. Zgodnie z tymi przepisami, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe (pkt 1) oraz jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję (pkt 5). Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2021 r., Burmistrz Gminy [...] wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia 22 marca 2018 r., a następnie decyzją z dnia 22 października 2021 r. umorzył to postępowanie stwierdzając, że wniosek o wznowienie postępowania został złożony z uchybieniem terminu. Organ wyjaśnił, że wnioskodawcy dowiedzieli się o nowych okolicznościach faktycznych istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał ww. decyzję, już w roku 2019 r. Wynika to z zawiadomienia z dnia 11 czerwca 2019 r. do Prokuratury Rejonowej [...] o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa polegającego na podrobieniu przez nieustalone osoby podpisu G. i S. M.. Wobec powyższego organ uznał, że termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania upłynął w dniu 11 lipca 2019 r. W ocenie Sądu, organy orzekające w sprawie nie przeanalizowały całego materiału dowodowego i uzasadniając decyzje w przedmiotowej sprawie, nie oceniły kompleksowo przesłanek określonych w art. 145 § 1 pkt 1 i pkt 5 k.p.a. Uwadze organów uszło, że skarżący wskazali na dwie przesłanki wznowienia postępowania. Przesłanką, której w ocenie Sądu organy nie analizowały, pod kątem zachowania terminu z art. 148 § 1 i § 2 k.p.a., była przesłanka wskazana w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a.), a mianowicie, że dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Należy wskazać, że wznowienie postępowania na podstawie przytoczonego przepisu ograniczone jest łącznym wystąpieniem następujących warunków: po pierwsze, w postępowaniu dowodowym prowadzonym w danej sprawie administracyjnej wystąpił fałszywy dowód, po drugie, sfałszowanie dowodu musi być stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu, po trzecie, fałszywy dowód był podstawą ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 listopada 2018 r., sygn. akt I OSK 2855/16, i z 17 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 3194/18). Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych ustalenie faktu, że dowody, na których zostało oparte rozstrzygnięcie, zostały sfałszowane, nie należy do właściwości organu rozpatrującego wniosek o wznowienie postępowania. Okoliczność sfałszowania dowodów powinna być bowiem uprzednio stwierdzona orzeczeniem właściwego sądu lub organu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 czerwca 2000 r., sygn. akt I SA 1123/99, z 27 października 2016 r., sygn. akt I OSK 1663/16, z 14 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 440/16, z 28 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1539/18, czy z 9 października 2019 r., sygn. akt I OSK 511/18). Organ właściwy do rozpatrzenia wniosku o wznowienie postępowania nie może bowiem wstępować w kompetencje nieprzewidziane dla niego, ryzykując dodatkowo dokonanie odmiennej oceny od oceny przeprowadzonej przez powołane do tego sądy i organy. Z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. postępowanie może być wznowione również przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa orzeczeniem sądu lub innego organu, jeżeli sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. Z art. 145 § 3 k.p.a. wynika nadto, że z przyczyn określonych w § 1 pkt 1 można wznowić postępowanie także w przypadku, gdy postępowanie przed sądem lub innym organem nie może być wszczęte na skutek upływu czasu lub z innych przyczyn określonych w przepisach prawa. Powyższe oznacza, że ogólny termin wznowienia postępowania, wynikający z art. 148 § 1 k.p.a., w odniesieniu do przesłanki z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. może ulec modyfikacji w szczególnych okolicznościach. W rozpoznawanej sprawie skarżący swoje twierdzenia odnośnie fałszerstwa podpisów na dokumentach oparli na opinii grafologa, wydanej w trakcie postępowania przygotowawczego, z którą zapoznali się w dniu 19 czerwca 2021 r. Nastąpiło to jeszcze przed prawomocnym stwierdzeniem, że doszło do podrobienia podpisów. Natomiast wraz z pismem z 15 kwietnia 2021 r., skarżący przedłożyli wyrok Sądu Rejonowego [...] sygn. akt [...] z dnia 14 stycznia 2021 r. wraz z klauzulą prawomocności, potwierdzający przypuszczenia skarżących co do sfałszowania dowodów. Należy zauważyć, że organ wznowił postępowanie w dniu 29 kwietnia 2021 r., a zatem w tym czasie dysponował już dowodem w postaci wyroku Sądu Rejonowego [...] Sąd podnosi, że aby mogło dojść do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., organ musi dysponować stosownym orzeczeniem sądu lub innego organu. Jego rzeczą jest nie jest przeprowadzanie takiego dowodu we własnym zakresie. W przedmiotowej sprawie organy mając już wiedzę o takowym orzeczeniu sądu, nie poddały go stosownej analizie. W ocenie Sądu, powyższe okoliczności, wskazują na sfałszowanie dowodów dotyczących istotnych okoliczności faktycznych. Zarówno z wniosku skarżących, opinii grafologa i wyroku Sądu Rejonowego [...] wynika jakie konkretnie dowody okazały się fałszywe i z czego wynika uznanie ich za sfałszowane. Sąd zauważa, że także w ocenie organów przesłanka określona w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. została przez wnioskodawców udowodniona. Zatem nie było podstaw do umorzenia postępowania na podstawie przepisów wskazanych w decyzji organu I instancji. Przesłanką, której w ocenie Sądu organy nie przeaanalizowały pod kątem zachowania terminu z art. 148 § 1 k.p.a., była także przesłanka wskazana w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Wskazać należy, że organ błędnie utożsamia moment, w którym skarżący powzięli przypuszczenie, iż mogły zaistnieć okoliczności stanowiące podstawę do wznowienia postępowania z przyczyn wskazanych w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. z momentem w którym dowiedzieli się o okoliczności stanowiącej podstawę do jego wznowienia. Z treści cytowanego przepisu wynika, że wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Należy podkreślić, że organ nie może liczyć biegu terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania na podstawie tej przesłanki od dnia w którym skarżący złożyli zawiadomienie o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Mając na uwadze powyższe, Sąd za zasadne uznał podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Rozpoznając ponownie sprawę organ winien uwzględnić ocenę prawną zawartą w niniejszym orzeczeniu. Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: P.p.s.a.) orzekł jak w p. I sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a., jak w p. II sentencji wyroku.