I SA/Po 31/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 02 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku WJ o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi WJ na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie uchylenia, po wznowieniu postępowania decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za 2008 r. postanawia: oddalić wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...], sygn. akt [...] oddalił skargę WJ na wskazaną w sentencji decyzję. Skarżący złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku podał, że ma na utrzymaniu [...] synów, których matka porzuciła, wyjechała do N i nie płaci na nich alimentów. Wnioskodawca wskazał, że wykonując prace budowlane najpierw musi inwestować w towar (surowiec), następnie po odbiorze robót i wystawieniu faktur oczekuje na zapłatę przy odroczonym terminie płatności. Zmuszony jest brać kredyty, występują przy tym problemy z ich spłatą, gdyż inwestorzy nie płacą, takich inwestorów jest wielu. Wnioskodawca podał, że przez to komornicy prowadzą egzekucje. Skarżący wyjaśnił, że ma problemy ze zdrowiem po wypadku drogowym. Wnioskodawca podał, że przebywał na oddziale ortopedii i neurologii. Do chwili obecnej wymaga leczenia i rehabilitacji. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synami w wieku [...] lat. Wnioskodawca podał, że posiada stary domek o pow. [...] m2, z którego komornicy prowadzą egzekucje, wnioskodawca nie posiada mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej [...]. Skarżący podał, że jego dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wynosi [...]. Wnioskodawca podał, że ma kredyty w kilku bankach. Za media ponosi opłaty w wysokości ok. [...], za leczenie w wysokości ok. [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, jeżeli zostały złożone zeznania roczne podatkowe za [...] należy przedłożyć odpisy tych zeznań, 2. podanie w jakiej wysokości skarżący z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w [...] uzyskał przychody, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów, należy przedłożyć odpis podsumowania z książki przychodów i rozchodów za [...], odpisy deklaracji VAT-7 za [...], wyciągi z firmowych rachunków bankowych za [...], ewidencję środków trwałych, podać ilu skarżący zatrudnia pracowników, 3. złożenie wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, rachunków kart kredytowych za [...] należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 4. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat, czy skarżący spłaca kredyty, jeżeli nie należy przedłożyć zaświadczenia z banków o zaległościach spowodowanych brakiem spłaty kredytów, inne koszty), 5. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach, pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, jaka jest wartość nominalna tych udziałów, 6. podanie czy pełnoletni synowie skarżącego uczą się, studiują, czy pracują, prowadzą działalność gospodarczą, czy pozostają bez pracy i są zarejestrowani w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoby bezrobotne (odpis zaświadczenia), 7. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym poza dochodami z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskują inne dochody (np. z tytułu prac dorywczych, sezonowych, udziału w spółkach, pełnienia funkcji w spółkach, umowy zlecenia, umowy o dzieło, stypendium, inne), jeżeli tak to w jakiej wysokości, czy korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), 8. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to należy podać jakie to pojazdy, markę, rok produkcji i wartość rynkową, 9. podanie czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim, jeżeli tak to czy małżonkowie pozostają w separacji sądowej (odpis orzeczenia), jeżeli nie należy podać w jakiej wysokości i z jakiego tytułu małżonka uzyskuje miesięczne dochody, w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki, złożyć zeznania roczne podatkowe żony za [...] jeżeli złożyła, wyciągi z rachunków, lokat bankowych i rachunków kart kredytowych za [...], podać czy żona posiada nieruchomości (jakie), oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej [...], pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jakie, marka, typ, rok produkcji i wartość rynkowa, jeżeli małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej należy przedłożyć również odpis orzeczenia lub umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej oraz odpis orzeczenia lub umowy o podziale majątku wspólnego, 10. złożenie odpisów dokumentów z prowadzonych wobec skarżącego postępowań egzekucyjnych (np. zawiadomień o zajęciu majątku, wierzytelności, rachunków bankowych), należy podać jaka kwota w wyniku prowadzonych egzekucji została do chwili obecnej wyegzekwowana, czy postępowania egzekucyjne zostały zakończone. Pismo doręczono skarżącemu w dniu [...] [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...] [...]. Tymczasem skarżący do chwili obecnej wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełnił. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z oświadczeń skarżącego wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z trzema synami w wieku [...]. Skarżący podał, że jest po wypadku drogowym, wymaga dalszego leczenia i rehabilitacji. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, uzyskuje z tego tytułu dochody w wysokości [...]. Skarżący posiada dom o pow. [...] m2, z którego jak oświadczył prowadzona jest egzekucja. Skarżący podał, że nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej [...]. Mimo wezwania wnioskodawca nie złożył zeznań rocznych podatkowych za [...], nie wyjaśnił nawet czy zeznania roczne podatkowe składał, nie podał również czy jego synowie składali zeznania roczne podatkowe. Skarżący nie podał również w jakiej wysokości w [...] uzyskał przychody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów, nie przedłożył podsumowania z książki przychodów i rozchodów za [...], nie wyjaśnił nawet czy książkę przychodów i rozchodów prowadzi, nie przedłożył odpisów deklaracji VAT-7 za [...], nie przedłożył wyciągów z firmowych rachunków bankowych za [...], nie podał nawet czy firmowe rachunki bankowe posiada, nie przedłożył ewidencji środków trwałych, nie podał ilu zatrudnia pracowników. Skarżący mimo wezwania nie przedłożył wyciągów z osobistych rachunków bankowych oraz z rachunków bankowych synów, nie podał także czy on i synowie rachunki bankowe posiadają. Wnioskodawca mimo wezwania nie podał w jakiej wysokości ponoszą koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki np. koszty ogrzewania, opłat za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon, abonament RTV, koszty wyżywienia, środków czystości, nie podał na co zaciągnął kredyty, kiedy i w jakiej wysokości spłaca raty kredytu. Wnioskodawca mimo wezwania nie wyjaśnił czy on lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, czy posiadają udziały w spółkach, czy pełnią funkcje członka zarządu lub prokurenta w spółkach. Wnioskodawca nie wyjaśnił również czy jego pełnoletni synowie uczą się, studiują, pracują, czy prowadzą działalność gospodarczą, czy pozostają bez pracy i są zarejestrowani w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoby bezrobotne. Skarżący nie wyjaśnił czy on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują inne, poza wskazanym we wniosku dochodem z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości, czy korzystają z pomocy opieki społecznej. Skarżący mimo wezwania nie wyjaśnił czy pozostaje w związku małżeńskim, jeżeli tak to czy pozostaje w separacji sądowej, czy w jego małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa małżeńska, od kiedy i czy został podzielony wspólny majątek. Wnioskodawca nie przedłożył także odpisów dokumentów z prowadzonych wobec niego postępowań egzekucyjnych, nie podał również jaka kwota w wyniku prowadzonych egzekucji została do chwili obecnej wyegzekwowana, czy postępowania egzekucyjne zostały zakończone. W niniejszej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżący nie wyjaśnił zatem swojej rzeczywistej sytuacji materialnej. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, czy to w całości, czy w części, uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się zatem poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja materialna skarżącego nie pozwala na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania. W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.