I SA/Po 321/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dominik Mączyński po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] stycznia 2014 r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od sierpnia 2010 r. do grudnia 2011 r.; postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący W.G. pismem z dnia [...] lutego 2014 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] stycznia 2014 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od sierpnia 2010 r. do grudnia 2011 r. Następnie skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] maja 2014 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu przedmiotowego wniosku skarżący podał, że w dniu [...] grudnia 2009 r. zmuszony był zawiesić działalność gospodarczą z uwagi na stan zdrowia, którą podjął w dniu [...] listopada 2011 r. Wskazał, że od dnia ponowienia działalności gospodarczej nie zatrudniał nikogo. Skarżący podał, że w dniu [...] kwietnia 2013 r. z uwagi na stan zdrowia znalazł się w szpitalu. Również w 2014 r. był dwa razy w szpitalu i ma wyznaczone dalsze terminy następnych zabiegów kardiologicznych. Skarżący oświadczył, że w 2013 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej odnotował stratę podatkową i bilansową w wysokości [...] zł. Wskazał, że przy jego obecnym stanie zdrowia sytuacja finansowa firmy nie rokuje w najbliższym czasie dalszych szans poprawy ekonomicznej. Wnioskodawca podał, że obecnie nie dysponuje żadnym dochodem. Dochód z tytułu zatrudnienia osiąga jedynie małżonka i z tego tytułu otrzymuje [...] zł brutto, a do dyspozycji posiada jedynie [...] zł. W dalszej części uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że dochody żony w całości przeznaczone są na miesięczne wydatki. Skarżący ma do spłaty kredyt hipoteczny, który zaciągnął w marcu 2007 r. na dom, na nieruchomości została ustanowiona hipoteka, termin spłaty kredytu do 2032 r. Skarżący oświadczył, ze nie posiada żadnych oszczędności. Nie jest również w stanie przygotować się na poniesienie kosztów sądowych. Wnioskodawca oświadczył ponadto, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z synami w wieku [...] i [...] lat. Skarżący posiada dom o pow. [...] m2, na nieruchomości ustanowiona została hipoteka na rzecz [...] SA w O. Skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Żona skarżącego z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód brutto w wysokości [...] zł. Skarżący z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie uzyskuje żadnego dochodu. Na wezwanie z dnia [...] maja 2014 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] maja 2014 r. oświadczył, że on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają żadnego pojazdu mechanicznego, w tym samochodu. Skarżący podał, że koszty miesięcznego utrzymania jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wynoszą łącznie [...] zł, przy czym ogrzewanie [...] zł, woda [...] zł, gaz [...] zł, energia elektryczna [...] zł, koszty leczenia i zakupu lekarstw [...] zł, wyżywienie [...] zł, telefon komórkowy [...] zł, kablówka [...] zł, środki czystości [...] zł, koszty nauki [...] zł, spłata raty kredytu hipotecznego [...] zł. Wnioskodawca podał, że jego synowie uzyskują dodatkowe nieznaczne dochody z tytułu zatrudnienia w okresie wakacji na umowę zlecenia. Skarżący wyjaśnił, że żona z tytułu umowy zatrudnienia za ostatnie trzy miesiące otrzymała wynagrodzenie brutto w wysokości [...] zł, netto [...] zł, a to oznacza, że jej miesięczne wynagrodzenie brutto wynosi [...] zł, netto [...] zł. Z otrzymywanego wynagrodzenia pracodawca zgodnie z zajęciem komorniczym potrąca miesięcznie kwotę [...] zł, do dyspozycji żony na wydatki domowe pozostaje kwota netto w wysokości [...] zł. Wnioskodawca podał, że w okresie od [...] stycznia 2014 r. do [...] kwietnia 2014 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty w wysokości [...] zł i wobec tego strata wyniosła [...] zł. Skarżący podał, że jego firma nie posiada żadnych środków trwałych, skarżący nie zatrudnia pracowników. Skarżący do pisma załączył kserokopie: zeznań rocznych podatkowych za 2012 i 2013 r., deklaracji VAT-7 za miesiące od listopada 2013 r. do kwietnia 2014 r., wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego przez Bank Spółdzielczy w O. za okres od [...] czerwca 2011 r. do [...] grudnia 2011 r. i od [...] stycznia 2012 r. do [...] lipca 2012 r., wyciągu z rachunku bankowego żony prowadzonego przez [...] za okres od [...] listopada 2013 r. do [...] kwietnia 2014 r., zawiadomienia z [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. o wysokości raty kredytu, zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia małżonki z dnia [...] maja 2014 r. Postanowieniem z dnia 13 czerwca 2014 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu przedmiotowego orzeczenia podniesiono, że biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia i dokumenty - skarżący nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Pismem z dnia [...] czerwca 2014 r. skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia z dnia 13 czerwca 2014 r. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazano, iż środki jakimi dysponuje skarżący nie wystarczają na podstawowe opłaty. Podniesiono także, że odmowa pomocy spowoduje, że skarżący będzie zmuszony do wzięcia kredytu, który ostatecznie pogrąży i tak bardzo trudną sytuację finansową wnioskodawcy i jego rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na wstępie niniejszego wywodu wskazać należy, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej w skrócie: "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W analizowanej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1, § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W świetle powołanych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaakcentowania wymaga, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. Zwolnienie od kosztów sądowych jest jednoznaczne z przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na budżet państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienia NSA: z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 - publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z zasadą określoną w art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być zatem interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony - interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Wskazać także należy, że w przypadku pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych w formularzu o przyznanie prawa pomocy danych, Sąd posiada instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu - ma prawo wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego strony, jej dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, w ocenie Sądu, skarżący nie wykazał w przekonujący sposób, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy. Przede wszystkim godzi się zauważyć, że skarżący nie wyjaśnił z jakich środków ponosi nadwyżkę kosztów nad deklarowanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochodami. Nie wiadomo zatem czy posiada on jakieś inne dodatkowe dochody, których źródła nie chce ujawnić, czy też posiada oszczędności, z których finansuje nadwyżkę kosztów nad uzyskiwanymi dochodami. Zestawienie dochodów wnioskodawcy z jego wydatkami budzi uzasadnione wątpliwości co do jego faktycznych źródeł utrzymania. Mianowicie, wnioskodawca podał, że obecnie nie dysponuje żadnym dochodem, dochód z tytułu zatrudnienia osiąga jedynie małżonka i z tego tytułu otrzymuje [...] zł brutto. Do dyspozycji żony na wydatki domowe - po potrąceniu komorniczym - pozostaje kwota netto w wysokości [...] zł. Powyższy dochód rodziny skarżącego trudno jednak logicznie zestawić z oświadczeniem wnioskodawcy, jakoby koszty miesięcznego utrzymania rodziny wynosiły [...] zł. Przy czym Sąd nie podważa przedstawionego przez skarżącego kosztu utrzymania rodziny. Ponadto godzi się zauważyć, że należności wynikające z zaciągniętych przez wnioskodawcę kredytów nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., akt I OZ 83/06 - publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Również wykazane koszty leczenia wnioskodawcy nie wpływają w sposób znaczny na jego wydatki, a sama okoliczność podjęcia leczenia nie stanowi przesłanki przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2013 r., akt II FZ 158/13 - publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu należy podkreślić, że sytuacja finansowa skarżącego jest niewątpliwie trudna, czego Sąd nie kwestionuje. Wątpliwości Sądu budzi jednak zestawienie dochodów wnioskodawcy z jego wydatkami. Skarżący nie wyjaśnił bowiem, z jakiego źródła pokrywa nadwyżkę kosztów nad uzyskiwanymi dochodami. Marginalnie, należy również zauważyć, iż pomimo wezwania, skarżący nie przedłożył odpisu z książki przychodów i rozchodów za okres od 1 stycznia 2014 r. do 30 kwietnia 2014 r. Należy końcowo podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 oraz art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.