I SA/Po 386/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Waldemar Inerowicz po rozpoznaniu w dniu 4 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego lub ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi G. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności jako członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za miesiące grudzień 2008 r., styczeń, luty, wrzesień, październik i listopad 2009 r. wraz z odsetkami za zwłokę oraz umorzenia postępowania w części dotyczącej orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do kwietnia, czerwiec, lipiec i od września do listopada 2008 r. wraz z odsetkami za zwłokę oraz kosztami egzekucyjnymi postanawia oddalić wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 28 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Po 386/15, odrzucił skargę G. K. na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. Wnioskiem złożonym w dniu 29 czerwca 2015 r. skarżący wystąpił do Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub ustanowienie adwokata. Referendarz sądowy WSA w Poznaniu postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2015 r. oddalił powyższy wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W wyniku rozpoznania sprzeciwu skarżącego WSA w Poznaniu postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2015 r. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub ustanowienie adwokata. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że treść oświadczenia skarżącego złożonego na urzędowym formularzu PPF okazała się niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Wobec wybiórczego potraktowania przez skarżącego skierowanego do niego wezwania o uzupełnienie wniosku Sąd nie miał możliwości dokonania rzetelnej oceny jego sytuacji majątkowej i finansowej. Skarżący wprawdzie uzupełnił na etapie sprzeciwu brakujące dokumenty (m.in. poprzez złożenie harmonogramu spłat pożyczki i wyciągu z rachunku bankowego za okres od 5 maja do 31 lipca 2015 r.), ale tylko w części, przy czym pominął kluczowe w sprawie dokumenty w zakresie ustalenia jego rzeczywistej sytuacji finansowej, tj. nie przedłożył wyciągów z rachunku bankowego żony, nie wyjaśnił nawet, czy żona rachunek bankowy posiada, nie przedłożył również zeznań rocznych podatkowych żony za 2013 r. i 2014 r. oraz zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia jakie uzyskała małżonka w okresie ostatnich miesięcy. Ponadto Sąd stwierdził, że wybiórcze działanie skarżącego potwierdzają ponadto inne dokumenty znajdujące się w aktach sprawy. W złożonym wniosku skarżący oświadczył, że z uwagi na stan zdrowia oraz leczenie ma ograniczoną możliwość podjęcia zatrudnienia, a jego jedynym źródłem dochodu jest świadczenie rentowe w wysokości [...] zł. W toku postępowania, na wezwanie referendarza, skarżący przedłożył natomiast dokumenty (zeznania podatkowe PIT-37 za lata 2013 i 2014 oraz wydruki z rachunku bankowego), z których wynika, że w latach 2013 i 2014 osiągał także dochody ze stosunku pracy (odpowiednio [...] zł i [...] zł). Ponadto z zaświadczenia o dochodach z 2 stycznia 2015 r. wystawionego przez pracodawcę skarżącego wynika, że jest zatrudniony w spółce A. na podstawie umowy o pracę, na stanowisku dyrektora operacyjnego od 17 lutego 2011 r. W zakresie wezwania do przedstawienia sytuacji majątkowej małżonki skarżący wskazał jedynie, że od 12 kwietnia 2007 r. w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, na którą to okoliczność przedłożył akt notarialny. Jednakże powyższe nie wyłącza obowiązku wzajemnej pomocy małżonków. Wobec tego brak dostarczenia przez wnioskodawcę szczegółowych informacji odnośnie do sytuacji majątkowej i finansowej jego żony nie pozwala na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. W konkluzji Sąd podkreślił, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy. Skoro skarżący, pomimo wezwania, nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny jego stanu majątkowo-finansowego. Prawidłowość powyższego orzeczenia potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, który postanowieniem z dnia 16 listopada 2015 r., o sygn. akt I FZ 378/15, oddalił zażalenie skarżącego na to postanowienie. WSA w Poznaniu postanowieniem z dnia 10 grudnia 2015 r. o sygn. akt I SA/Po 386/15, odrzucił skargę kasacyjną G. K. od postanowienia WSA w Poznaniu z dnia 28 maja 2015 r. odrzucającego skargę. W zażaleniu z dnia 24 grudnia 2015 r. na powyższe postanowienie skarżący wniósł m.in. o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika, podnosząc, że jego sytuacja materialna uległa znacznemu pogorszeniu z powodu długotrwałej choroby. Pismem z dnia 29 grudnia 2015 r. przesłał do Sądu kserokopie dokumentacji medycznej, a w dniu 14 stycznia 2016 r. złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub ustanowienie adwokata. Starszy Referendarz Sądowy WSA w Poznaniu postanowieniem z dnia 26 lutego 2016 r. oddalił powyższy wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W motywach rozstrzygnięcia stwierdzono, że skarżący nie wykazał, aby w sprawie ziściły się przesłanki warunkujące przyznanie jemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazano bowiem, że skarżący, pomimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie udzielił odpowiedzi na pytania dotyczące sytuacji finansowej i majątkowej jego żony, co uniemożliwiło dokonanie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej strony. Ponadto zaznaczono, że skarżący nie wyjaśnił na jaki faktycznie cel zaciągnął kredyt w B., nie przedłożył wyciągu z rachunku bankowego za ostatnie 6 miesięcy, nie przedłożył odpisu umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego między małżonkami. Skarżący, pismem z dnia 9 marca 2016 r., wniósł sprzeciw na powyższe postanowienie referendarza sądowego, któremu zarzucił naruszenie: art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - w skrócie: "P.p.s.a.") w wyniku błędnej interpretacji, art. 6 ust. 1 Konwencji z dnia 4 listopada 1950 r. o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Ponadto zarzucił błędy w ustaleniach faktycznych. Zarządzeniem z dnia 29 marca 2016 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, m.in. poprzez wyjaśnienie: - czy pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i córką, czy mieszka z ww. osobami pod tym samym adresem; - podanie do kogo należy mieszkanie (pokój), w którym mieszka skarżący; jeżeli skarżący najmuje to mieszkanie należy podać koszty najmu; - czy żona, córka i syn skarżącego uzyskują dochody, a jeśli tak to podać ich źródła oraz wysokość; - precyzyjne wskazanie wydatków jakie skarżący obecnie ponosi w związku z leczeniem (przedłożenie faktur/paragonów za zakupione leki, odbyte zabiegi); - wskazanie celu, na jaki został zaciągnięty przez skarżącego kredyt w B. (przedłożenie umowy); - w związku ze stwierdzeniem we wniosku, że skarżący "coraz bardziej się zadłuża" - podanie aktualnego zadłużenia ze wskazaniem wierzycieli i kwot długu (np. przedłożenie umów kredytu, pożyczek, itp.); - złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy należących do skarżącego, jego żony, córki i syna; - czy skarżący korzysta z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji). Odpowiadając na powyższe wezwanie, w piśmie z dnia 14 kwietnia 2016 r., skarżący wyjaśnił, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i córką, pomimo zamieszkiwania z nimi w jednym lokalu. Oświadczył, że mieszkanie należy do żony, a on zajmuje tylko jeden pokój z dostępem do łazienki oraz kuchni. Z tego tytułu przekazuje żonie kwotę [...] zł miesięcznie. Ponadto wskazał, że z uwagi na pogorszenie się jego stanu zdrowia, obecnie ponosi wyższe wydatki na zakup leków, które oszacował na kwotę ok. [...] zł miesięcznie. Skarżący ponownie podkreślił, że jego żona odmawia podania mu wysokości osiąganych przez nią dochodów z tytułu zatrudnienia. Zaznaczył przy tym, że z żoną jest w separacji i nie dysponuje żadnymi instrumentami prawnymi, aby zmusić żonę do podania osiąganych przez nią dochodów. Stwierdził także, że nie może uzyskać w żaden sposób informacji o dochodach córki. Ponadto skarżący wyjaśnił, że kredyt zaciągnął na leczenie (przedłożył kserokopię umowy kredytowej z dnia 8 sierpnia 2015 r.). Jednocześnie oświadczył, że obecnie posiada zadłużenie wobec ZUS, urzędu skarbowego i osób prywatnych. Stwierdził, że jego coraz gorszą sytuację finansową potwierdza zwiększający się debet na koncie. Oświadczył, że nie korzysta z pomocy MOPS. Do pisma załączył m.in. wyciągi z rachunku bankowego od 18 września 2015 r. do 17 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Kluczowe znaczenie dla rozpoznania złożonego przez skarżącego w dniu 14 stycznia 2016 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowity poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub ustanowienie adwokata, ma okoliczność, że jest to kolejny (drugi) wniosek strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wniesiony w niniejszej sprawie. Postępowanie zainicjowane pierwszym wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy zostało prawomocnie rozstrzygnięte postanowieniem NSA z dnia 16 listopada 2015 r., o sygn. akt I FZ 378/15, którym oddalono zażalenie skarżącego na postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 26 sierpnia 2015 r., o sygn. akt I SA/Po 386/15, odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub ustanowienie adwokata. Postanowienie to mimo, iż rozstrzyga wniosek, co do istoty, jest postanowieniem niekończącym postępowania w sprawie, co oznacza, że znajduje do niego zastosowanie art. 165 P.p.s.a. Zgodnie z powołaną powyżej jednostką redakcyjną P.p.s.a., możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie uzależniona jest od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie Sąd przyjął za przesłankę pierwotnego rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. W ramach dokonywania weryfikacji stanu faktycznego dotyczącego sytuacji finansowej strony Sąd bez zmiany okoliczności sprawy nie może zmienić lub uchylić swego postanowienia, nawet gdyby doszedł do wniosku, że poprzednia ocena tych okoliczności była błędna. Z powyższego wynika, że w postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy Sąd nie zajmuje się już ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Zadanie Sądu w takim przypadku sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie, do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie (por. postanowienie NSA z dnia 4 października 2012 r., o sygn. akt II FZ 768/12, dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dokonując analizy porównawczej treści wniosków o przyznanie prawa pomocy z dnia 29 czerwca 2015 r. i z dnia 14 stycznia 2016 r. Sąd stwierdza, że skarżący w złożonym powtórnie wniosku nie podniósł okoliczności, które pozwoliłyby na zmianę prawomocnego orzeczenia Sądu I instancji z dnia 26 sierpnia 2015 r., albowiem w wyniku nie dopełnienia ciążącego na nim obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej (rozpatrywanej w realiach niniejszej sprawy także przez pryzmat sytuacji finansowej i majątkowej jego żony i córki), nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga, że prawo pomocy, jako instytucja procesowa postępowania przed sądami administracyjnymi, ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swoją sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie starszy referendarz sądowy WSA w Poznaniu zasadnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy na skutek jego kolejnego wniosku w tym zakresie, albowiem skarżący nie przedstawił żadnych nowych okoliczności, które przemawiałyby za zmianą postanowienia Sądu I instancji z dnia 26 sierpnia 2015 r. Skarżący w dalszym ciągu nie udokumentował swoich twierdzeń, co do jego faktycznej sytuacji finansowej i bytowej (w rozpoznawanej sprawie ocenianych także przez pryzmat sytuacji majątkowej i finansowej jego żony i córki), a wątpliwości, co do tych kwestii stanowią - zdaniem Sądu - przeszkodę w przyznaniu skarżącemu prawa pomocy. Skarżący nie uzupełnił swoich wyjaśnień, pomimo zwrócenia - zarówno przez referendarza sądowego, jak i Sąd w składzie orzekającym - uwagi na potrzebę pełnego i rzetelnego zobrazowania sytuacji majątkowej członków jego rodziny, co uniemożliwiło dokonanie obiektywnej i wszechstronnej analizy zasadności kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zaakcentować należy, że owego braku skarżący nie uzupełnił także na etapie sprzeciwu, zaś zawarty w tym piśmie wniosek o wystąpienie przez Sąd do żony skarżącego o ujawnienie informacji niezbędnych dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd uznaje za pozbawiony uzasadnionych podstaw prawnych. W tym miejscu Sąd ponownie wskazuje, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm. - w skrócie: "K.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA w Warszawie z dnia 8 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podnieść przy tym należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej, czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje, tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA w Warszawie z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II OZ 1266/11, dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd zauważa, że z powołanych powyżej art. 246 i art. 255 P.p.s.a. wynika jednoznacznie, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa wyłącznie na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. Rola Sądu sprowadza się natomiast do oceny, czy wnioskodawca w sposób dostateczny uprawdopodobnił okoliczności, na które się powołuje we wniosku, m.in. poprzez złożenie stosownych dokumentów. Dodać ponadto należy, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i może mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na pokrycie wydatków związanych z jej udziałem w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W ocenie Sądu skarżący nadal nie wykazał, aby takie przesłanki zachodziły. Sąd jeszcze raz podkreśla, że w analizowanej sprawie, sytuacja finansowa i majątkowa wnioskodawcy oceniana jest również przez pryzmat sytuacji majątkowej i finansowej jego żony i córki. Do tej oceny z kolei niezbędne jest podanie przez wnioskodawcę informacji wskazanych w wezwaniu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawo pomocy (ewentualnie złożenie odpisów stosownych dokumentów). Mając na względzie, że skarżący nie przedłożył żądanych przez Sąd dokumentów stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do zastosowania względem niego normy zawartej w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., a w konsekwencji, że jego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 1 i art. 165 w zw. z art. 16 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.