I SA/Po 523/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku AK o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi AK na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej postanawia: oddalić wniosek. Wpis od skargi wynosi [...]. Skarżący AK reprezentowany przez adwokata JA pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Jednocześnie wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu. W odpowiedzi na w.w zarządzenie skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku oświadczył, że prowadzi działalność gospodarczą. Podał, że zaciągnął kredyt na samochód ciężarowy marki I w wysokości [...] oraz kredyt inwestycyjny w wysokości [...]. Wskazał, że ma na utrzymaniu dom, rodzinę i ponosi opłaty związane z prowadzeniem firmy. Stwierdził, że jego miesięczny dochód wynosi około [...] i suma ta wystarcza na pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem rodziny i firmy. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z córką i z synem. Posiada dom jednorodzinny na działce gruntu o powierzchni [...] m2 i nieruchomość rolną o powierzchni [...]. Nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód brutto w wysokości około [...]. Żona nie ma żadnych dochodów, jest na urlopie wychowawczym. Skarżący podał, że miesięcznie wydaje około [...], przy czym: [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, dalej jako p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 p.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z 28 czerwca 2011r., sygn. akt II OZ 504/11, z dnia 6 lipca 2011r., sygn. akt I OZ 468/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, że skarżący nie uprawdopodobnił wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z oświadczenia złożonego przez skarżącego na urzędowym formularzu wynika, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje miesięczny dochód w wysokości około [...] brutto, przy czym w.w dochód pozwala na utrzymanie rodziny i firmy. Wnioskodawca posiada dom i nieruchomość rolną o powierzchni [...]. Pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z dziećmi. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał w jakiej wysokości i na co przeznacza uzyskiwane dochody. Analizując wskazane przez niego koszty można stwierdzić, że wnioskodawca jest w stanie poczynić oszczędności na uiszczenie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis od skargi). W tym miejscu zauważyć bowiem należy, że skarżący wdając się w spór sądowy powinien mieć świadomość kosztów jakie taki spór za sobą pociąga i mając na uwadze konieczność poniesienia określonych wydatków miał możliwość poczynić niewielkie oszczędności na poczet przyszłych wydatków procesowych. Ponadto zauważyć należy, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że zaciągnął kredyt na zakup samochodu ciężarowego w wysokości [...] oraz kredyt inwestycyjny w wysokości [...], nie wskazał jednak w jakiej wysokości ponosi raty kredytów. Zaciągnięcie przez skarżącego zobowiązań kredytowych świadczy o tym, że musiał on posiadać zdolność kredytową, gdyż inaczej banki takich kredytów by jemu nie udzieliły. Obowiązek zaś spłaty zobowiązań kredytowych nie stanowi przesłanki, która przesądza o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytów) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na w.w stronie internetowej). Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.