I SA/Po 534/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dominik Mączyński po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego tutejszego sądu z dnia 8 października 2018 r., I SA/Po 534/18 w sprawie ze skargi A. Ś. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za IV kwartał 2013 r. i I – IV kwartał 2014 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. 1.1. Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika pismem z 16 czerwca 2018 r. wniósł skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję. W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z 03 lipca 2018 r. wzywające do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu 25 lipca 2018 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. 1.2. Uzasadniając swój wniosek skarżący podniósł, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych w kwocie [...]. Skarżący jest osobą bezrobotną, utrzymującą się z prac dorywczych osiągającą w skali miesiąca dochód w kwocie od [...] do [...]. Wnioskodawca podał, że jest kawalerem, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Skarżący wskazał, że posiada mieszkanie o pow. [...] o szacunkowej wartości [...]. Wnioskodawca nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i praw majątkowych, wierzytelności jak również przedmiotów o wartości powyżej 5.000,00 zł. 1.3. Zobowiązania oraz stałe wydatki skarżącego w skali miesiąca przedstawiają się następująco: spłata kredytu hipotecznego [...], rachunki za gaz ok. [...], rachunki za energię elektryczną ok. [...], opłata na rzecz wspólnoty mieszkaniowej ok. [...], opłata za internet i TV [...]. Skarżący wskazał również, że w zakresie wyżywienia i realizacji innych potrzeb korzysta z pomocy rodziny. 1.4. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy dołączono wydruk z KW [...] prowadzonej dla lokalu mieszkalnego skarżącego położonego przy ul. [...] w [...]. Z wpisów zawartych w dziale III księgi wieczystej wynika, że wobec skarżącego zostało wszczęte przez Komornika Sądowego postępowanie egzekucyjne ze wskazanej nieruchomości. Z zapisów zawartych w dziale IV księgi wieczystej wynika, że na nieruchomości ustanowiona została hipoteka umowna na sumę [...] celem zabezpieczenia należności z tytułu kredytu wraz ze świadczeniami ubocznymi. Przedłożono również wyciągi bankowe z rachunku skarżącego za okres od 04 kwietnia do 03 lipca 2018 r., fakturę VAT na kwotę [...] z tytułu dostawy internetu oraz TV, fakturę za usługi dostawy gazu na kwotę [...], fakturę z tytułu dostaw energii elektrycznej na kwotę [...]. Skarżący przedłożył również decyzję Starosty [...] z 23 lipca 2018 r. orzekającą o uznaniu skarżącego od 23 lipca 2018 r. za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku. 1.5. Dokonując analizy dokumentów dołączonych do wniosku o przyznanie prawa pomocy dostrzeżono, że w skardze, wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również na etapie postępowania podatkowego skarżący jako swój adres wskazał na [...]. Z przedłożonego wydruku danych zwartych w księdze wieczystej wynika zaś, że będąca własnością skarżącego nieruchomość (lokal mieszkalny) mieści się przy ul. [...] w [...]. W decyzji Starosty [...] z 23 lipca 2018 r., wyciągach bankowych jako adres zamieszkania skarżącego wskazano na [...]. W fakturze dokumentującej zakup przez skarżącego usług dostępu do internetu oraz TV, jak i fakturze dokumentującej zakup energii elektrycznej jako adres zamieszkania wnioskodawcy wskazano na ul. [...] w [...]. Z kolei w fakturze dokumentującej zakup gazu jako miejsce jego zamieszkania wskazano ul. [...] w [...]. 1.6. Analizując historię rachunku bankowego skarżącego dostrzeżono, że: 09 kwietnia 2018 r. odnotowano wpłatę gotówki w kwocie [...], 10 kwietnia 2018 r. odnotowano wydatek z tytułu publikacji ogłoszenia wraz z pakietem promowań, 13 kwietnia 2014 r. odnotowano wpłatę w kwocie [...] tytułem zwrotu kosztów za usterki auta [...], 16 kwietnia 2018 r. odnotowano wydatek z tytułu publikacji ogłoszenia wraz z pakietem promowań, 07 maja 2018 r. odnotowano wpłatę gotówki w kwocie [...], 04 czerwca 2018 r. wpłatę gotówki w kwocie [...]. 1.7. Zarządzeniem referendarza sądowego z 30 lipca 2018 r. wezwano pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania poprzez udzielenie dodatkowych wyjaśnień oraz przedłożenie wskazanych w zarządzeniu dokumentów. W wezwaniu zwrócono się m.in. o wyjaśnienie rozbieżności w adresach figurujących na przedłożonych dokumentach, wskazanie tytułu z jakiego pochodziły wpłaty gotówkowe w kwotach [...], [...] oraz [...]. Wezwano również o sprecyzowanie z jakiego tytułu rachunek skarżącego został uznany 13 kwietnia 2018 r. kwotą wskazaną jako zwrotu kosztów rekompensata za usterki auta [...] oraz wyjaśnienie w jakim celu skarżący poniósł 10 kwietnia oraz 16 kwietnia 2018 r. wydatki z tytułu "publikacji ogłoszeń wraz z pakietem promowań". 1.8. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżącego przy piśmie z 10 sierpnia 2018 r. przedłożył zeznania PIT-37 skarżącego za 2016 oraz 2017 r., w których nie wykazano żadnego dochodu jak i przychodu. Deklaracje te zostały jednak złożone do Urzędu Skarbowego 10 sierpnia 2018 r., a więc po upływie ustawowego terminu na ich złożenie. Mimo wezwania nie przedłożono wyciągów z rachunków bankowych wnioskodawcy za okres od początku lutego do końca marca 2018 r. powołując się na brak możliwości wygenerowania wyciągów z uwagi na błąd systemu bankowego. Pełnomocnik skarżącego wskazał również, że jego mocodawca nie posiada lokat bankowych ani kart kredytowych. Nie przedłożono odpisów zaświadczeń o zatrudnieniu skarżącego bądź też o wykonywaniu przez niego prac dorywczych i wysokości wynagrodzenia z tego tytułu. Wyjaśniono jedynie, że wnioskodawca imał się w tym okresie prac dorywczych bez umowy. Wyjaśniono, że skarżący nie uzyskuje innych dochodów niż te wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca nie darował również nikomu składników swojego majątku, nie pobiera świadczeń z pomocy społecznej. Przedłożono zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z nieruchomości, z którego wynika, że wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne w którym łączna wartość dochodzonej należności na dzień 22 marca 2018 r. wynosi [...]. Wyjaśniając wątpliwości co do adresów wynikających z dokumentów skarżącego wskazano, że adres [...] jest adresem do korespondencji, nieruchomość mieszcząca się pod tym adresem należy do matki skarżącego. Lokal mieszkalny należący do skarżącego położony jest przy ul. [...], która wcześniej nosiła nazwę ulicy [...]. Wyjaśniono, że środki gotówkowe w kwotach [...], [...] oraz [...] wpłacone przez wnioskodawcę na jego rachunek w dniach 09 kwietnia 2018 r., 07 maja 2018 r. oraz 04 czerwca 2018 r. stanowią otrzymaną od rodziny pożyczkę zaciągniętą celem opłacenia raty za kredyt. Wyjaśniono także, że otrzymane 13 kwietnia 2018 r. za pośrednictwem rachunku bankowego środki pieniężne z tytułu zwrotu kosztów rekompensaty za samochód dotyczą pojazdu, który należał do krewnych skarżącego. Pojazd, którego dotyczył przelew nigdy nie należał do wnioskodawcy. Poniesione w dniach 10 kwietnia oraz 16 kwietnia 2018 r. wydatki z tytułu publikacji ogłoszeń wraz z pakietem promowań poniesiono w związku z pomocą w wystawieniu, należącego do krewnego skarżącego pojazdu na sprzedaż. 1.9. Zarządzeniem referendarza sądowego z 22 sierpnia 2018 r. powtórnie wezwano pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania poprzez udzielenie dodatkowych wyjaśnień oraz przedłożenie wskazanych w zarządzeniu dokumentów. 1.10. W odpowiedzi na to wezwanie pełnomocnik skarżącego w piśmie z 10 września 2018 r. w dalszym ciągu nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych skarżącego za okres od początku lutego do końca marca 2018 r. Mimo wezwania nie przedłożono również zaświadczenia banku o braku możliwości wygenerowania wyciągów. Nie przedłożono dowodów (np. umowy sprzedaży, deklaracji na podatek od czynności cywilnoprawnych) świadczących o tym, że pojazd, z tytułu którego to usterek rachunek skarżącego został uznany 13 kwietnia 2018 r. należał do krewnego skarżącego. Nie wskazano nawet imienia i nazwiska krewnego skarżącego będącego zbywcą tego pojazdu. Wyjaśniono jedynie, że rozliczenie zwrotu kosztów z tytułu usterki pojazdu nastąpiło na prośbę nabywcy samochodu. Przedłożono również kopię polisy OC wystawionej na rzecz nabywcy pojazdu. Wyjaśniając przyczyny złożenia deklaracji PIT-37 za 2016 oraz 2017 r. po terminie wskazano, że wnioskodawca nie miał świadomości o tym, że powinien składać również tzw. "PIT zerowy". Wyjaśniając przyczyny zwłoki w zarejestrowaniu się jako bezrobotny skarżący wskazał, że w pewnym momencie uznał, że dalsze pozostawanie bez ubezpieczenia zdrowotnego poważnie zagraża jego dalszej egzystencji. Wyjaśniono, że wnioskodawca korzysta z pomocy swoich rodziców oraz dziewczyny w formie w tego rodzaju stosunkach przyjętych, tj. "wiktu i opierunku" oraz darowizn na opłaty. Matka skarżącego jako pielęgniarka osiąga wynagrodzenie w kwocie ok. [...] brutto, zaś konkubina skarżącego prowadzi działalność gospodarczą w zakresie usług kosmetycznych. Nie podano wysokości dochodów ojca i dziewczyny skarżącego. Nie wyjaśniono czy osoby udzielające pomocy posiadają wartościowe przedmioty, prawa majątkowe, pojazdy mechaniczne. Nie przedłożono żadnych dowodów udzielenia pomocy takich jak np. umowy pożyczki, przekazy pocztowe. Wskazano jedynie, że pomoc ma miejsce bez umów czy przekazów. Mimo wezwania nie przedłożono jednak oświadczeń osób udzielających pomocy. Mimo wezwania nie przedłożono zaświadczenia wnioskodawcy o wysokości dochodu za 2016, 2017 oraz 2018 r. wystawionego przez właściwego Naczelnika Urzędu Skarbowego. Przedłożono odpis wyroku Sądu Rejonowego w [...] Wydział I Cywilny z 15 lutego 2017 r., [...] – stanowiącego podstawę prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego. 1.11. Zarządzeniem referendarza sądowego z 14 września 2018 r. powtórnie wezwano pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania poprzez przedłożenie zaświadczenia właściwego dla skarżącego Naczelnika Urzędu Skarbowego o wysokości dochodu za 2016, 2017 oraz 2018 r. 1.12. Pismem z 2 października 2018 r. pełnomocnik skarżącego nadesłał wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] zaświadczenia, z których wynika, że w 2016 jak i 2017 r. nie osiągnął on żadnego dochodu. Wyjaśniono, że zaświadczenie dotyczące 2018 r., może zostać wystawione dopiero po zakończeniu tego roku oraz złożeniu deklaracji podatkowej. 2.1. Referendarz sądowy tutejszego Sądu postanowieniem z dnia 8 października 2018 r., I SA/Po 534/18 oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. 2.2. W ocenie referendarza sądowego skarżący nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy. 3.1. Pismem z dnia 18 października 2018 r. pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw od omówionego powyżej orzeczenia referendarza sądowego. 3.2. W sprzeciwie wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: 4. Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. 5.1. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. – dalej w skrócie: "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu [tak: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 – komentarz do art. 260 p.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis]. 5.2. W sprawie poddanej sądowej kontroli rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W świetle ostatniego z powołanych przepisów osobie fizycznej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu, należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy, na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., II OZ 504/11 – orzeczenia sądów administracyjnych dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceniając zasadność wniosku, sąd musi rozważyć z jednej strony – interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej – interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. 6.1. Odnosząc powyższe rozważania do realiów niniejszej sprawy należy stwierdzić, że referendarz sądowy trafnie stwierdził, że skarżący nie wykazał przesłanek do zwolnienia od kosztów sądowych. 6.2. W sprawie bezsporne jest, że skarżący jest osobą bezrobotną, utrzymującą się z prac dorywczych. Skarżący nie przedłożył jednak żadnych dokumentów poświadczających wysokość uzyskiwanych z tego tytułu dochodów. Skarżący wskazał, że poza mieszkaniem nie posiada innych wartościowych składników majątku. Z akt sprawy wynika, że zobowiązania skarżącego obejmują raty kredytu hipotecznego oraz media (internet, gaz, energia elektryczna). Wobec skarżącego wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne. W deklaracjach podatkowych wnioskodawcy za 2016 oraz 2017 r. nie wykazano żadnego dochodu jak również żadnego przychodu. Brak dochodów podlegających opodatkowaniu wynika również z zaświadczeń wystawionych przez właściwy organ podatkowy. 6.3. Podkreślić jednak należy, że mimo wezwania referendarza sądowego skarżący nie ujawnił żądanych dokumentów i informacji. Mimo wezwań skarżący nie okazał wyciągu z rachunku bankowego za okres od początku lutego do końca marca 2018 r. i dokumentu świadczącego o rzekomej niemożliwości jego uzyskania. Nie przedłożył dowodów (np. umowy sprzedaży, deklaracji na podatek od czynności cywilnoprawnych) świadczących o tym, że pojazd wskazany w tytule otrzymanego przez skarżącego przelewu należał do jego krewnego. Nie ujawnił nawet imienia i nazwiska krewnego skarżącego będącego rzekomym zbywcą pojazdu. 6.4. Jak trafnie zauważył referendarz sądowy, przedłożony na wezwanie przez skarżącego dokument polisy OC nabywcy pojazdu nie pozwala na ustalenie powyższych okoliczności. W oparciu o przedłożone w toku postępowaniu przez skarżącego dokumenty oraz wyjaśnienia nie sposób ustalić, kto był właścicielem zbywanego pojazdu. Analiza historii rachunku bankowego skarżącego pozwala stwierdzić, że dokonano na jego rzecz wpłaty gotówkowe. Z wyjaśnień pełnomocnika wynika, że stanowią one otrzymaną od rodziny pożyczkę zaciągniętą celem opłacenia raty za kredyt. Wskazano również, że wnioskodawca korzysta z pomocy swoich rodziców oraz dziewczyny. Mimo wezwania nie przedłożono dowodów świadczących o wysokości udzielonej pomocy jak również sytuacji majątkowej osób ją udzielających. 6.5. Mając na uwadze przedstawione okoliczności faktyczne, należy zauważyć, że dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść się kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa [tak: postanowienie NSA z 04 stycznia 2011 r., I OZ 979/10]. 6.6. Trafnie zatem, powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, referendarz sądowy stwierdził, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe dopiero po kompleksowym ustaleniu sytuacji majątkowej skarżącego. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy [tak: postanowienie NSA z 23 lipca 2014 r., II GZ 393/14, orzeczenia sądów administracyjnych dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. 6.7. W okolicznościach faktycznych sprawy poddanej sądowej kontroli skarżący, mimo kierowanych do niego wezwań, nie udzielił żądanych informacji. W szczególności skarżący nie okazał wyciągu z rachunku bankowego za okres od początku lutego do końca marca 2018 r., ewentualnie dokumentu świadczącego o rzekomej niemożliwości jego uzyskania. Nie przedłożył dowodów świadczących o tym, że pojazd wskazany w tytule otrzymanego przez skarżącego przelewu należał do jego krewnego. Nie ujawnił nawet imienia i nazwiska krewnego skarżącego będącego rzekomym zbywcą pojazdu. nie przedłożono dowodów świadczących o wysokości udzielonej pomocy jak również sytuacji majątkowej osób ją udzielających. Skarżący nie przedłożył dowodów świadczących o wysokości udzielonej mu przez najbliższe osoby pomocy oraz sytuacji majątkowej tych osób. 6.8. W rezultacie zasadnie skonkludował referendarz sądowy, że brak żądanych dokumentów oraz informacji uniemożliwił przyjęcie, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tej sytuacji zaskarżone postanowienie referendarza sądowego należało utrzymać w mocy. 7. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji postanowienia.