I SA/Po 579/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Katarzyna Nikodem po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P.B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] kwietnia 2012r., Nr [...] w przedmiocie odmowy potrącenia (kompensaty) zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za miesiąc październik 2011r. ze zgłoszonymi wierzytelnościami postanawia: oddalić wniosek P.B. pismem z dnia [...] maja 2012r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] kwietnia 2012r. Na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] czerwca 2012r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie[...],- zł. Skarżący w odpowiedzi wniósł o zwolnienie od wpisu od skargi. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2012r. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Na to postanowienie skarżący nie wniósł sprzeciwu. W związku z uprawomocnieniem się postanowienia z dnia [...] sierpnia 2012 r. wezwano skarżącego do wykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi. W terminie otwartym do uiszczenia wpisu sądowego pismem z dnia [...] września 2012r. skarżący złożył ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] września 2012r. skarżący w odpowiedzi złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] października 2012r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 9 października 2012r. odrzucił skargę P.B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w[...]. W motywach rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że prawomocność postanowienia w sprawie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy oznacza obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu. Od obowiązku tego nie zwalnia ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, które skarżący w niniejszej sprawie złożył. W konsekwencji Sąd uznał, że ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, dokonane po prawomocnym rozstrzygnięciu w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia w stosunku do toczącego się postępowania. Powyższe, nie powoduje również przerwania biegu terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez sąd w wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez sąd terminie (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2007 r. I FZ 653/06). Postanowieniem z dnia [...] listopada 2012r. referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy, uznając że sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego nie uzasadnia stanowiska, że uiszczenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy i jego małżonki w taki sposób, iż nie będą oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Majątek zgromadzony przez skarżącego oraz ujawnione przychody w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Pismem z dnia [...] grudnia 2012 r. skarżący złożył sprzeciw od postanowienia referendarza podnosząc, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, która odbiega od tej przyjętej przez referendarza. Strona podnosi, iż orzeczenie referendarza powoduje, że nie mam ona możliwości "walczyć o swoje na legalnej drodze prawnej". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Na mocy art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako p.p.s.a.), przyznane prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę postępowania sądowego jego kosztów i jako wyjątek od zasady nie może być traktowany rozszerzająco. Pomoc tą należy kierować wyłącznie do osób, które z uwagi na wyjątkowo trudną sytuację materialną, obiektywnie nie są w stanie bez pomocy państwa wygospodarować środków na pokrycie tych kosztów. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd pośrednio decyduje o wydatkowaniu środków publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Należy podnieść, że co do zasady, prawo pomocy obejmuje osoby nie osiągające żadnych dochodów lub osiągające dochód bardzo niski, który nie pozwala na uiszczenie kosztów, nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, dana osoba może zwrócić się o pomoc państwa. Trzeba mieć na względzie, iż w przypadku pozytywnego orzeczenia koszty postępowania ponoszą praktycznie inne podmioty i współobywatele. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie SN z 24 września 1984 r., sygn. akt II CZ 104/84; postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd odnośnie ciężaru dowodu w postępowaniu dotyczącym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się bowiem, iż rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy. Tym samym to na wnioskującym spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 758/04, opubl. w bazie LEX nr 203329). Biorąc pod uwagę całokształt opisanej we wniosku oraz w pismach uzupełniającym, a także w sprzeciwie od postanowienia, sytuacji rodzinnej i finansowej wnioskodawcy, w ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, że przyznanie prawa pomocy jest uzasadnione. W tym miejscu zauważyć trzeba, że wnioskodawca czerpie dochody z trzech źródeł: stosunek pracy, w ramach zarejestrowanej działalności gospodarczej oraz z gospodarstwa rolnego. Ponadto skarżący w piśmie uzupełniającym wniosek oświadczył, że jego gospodarstwo rolne jest deficytowe. Jednakże – pomimo wezwania – nie wyjaśnił, czy otrzymuje dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Nie podał również w jakiej wysokości uzyskuje przychody oraz w jakiej wysokości ponosi koszty związane z prowadzoną przez niego działalnością rolniczą. Sąd pragnie wskazać, że na podstawie przekazanych dokumentów oraz dokumentów włączonych do akt administracyjnych ustalono, iż skarżący posiada nieruchomość rolną o łącznej pow. [...] ha i las o pow. [...]ha. Poza nieruchomościami rolnymi do wnioskodawcy i jego żony należą także: stacja benzynowa w [...] (nieczynna od 2010 roku, obciążona hipoteką), stacja benzynowa w [...] (oddana w dzierżawę, obciążona hipoteką) oraz stacja kontroli pojazdów w [...] (oddana w dzierżawę, obciążona hipoteką) Ponadto wnioskodawca posiada majątek ruchomy, na który składają się: samochód [...] z [...] roku (wartość około [...]zł, obciążony zastawem bankowym), ciągnik[...], samochód [...] z [...] roku (zakupiony na kredyt, do spłaty pozostało osiem rat, wartość rynkową pojazdu wnioskodawca określił na około [...]zł), samochód [...] [...] z[...]roku (wartość rynkowa została określona na około [...]zł) oraz samochód [...] z [...] roku (zakupiony na kredyt do spłaty pozostały 22 raty). Skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Z załączonych przez wnioskodawcę kopii zeznań rocznych podatkowych wynika, że w 2010r. uzyskał przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł i poniósł stratę w wysokości [...] zł, w 2011r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...]zł. Z załączonych przez wnioskodawcę deklaracji VAT-7 wynika, że w miesiącu kwietniu 2012r. podstawa opodatkowania wyniosła[...],- zł, w maju 2012r.[...],- zł, w czerwcu 2012r.[...],- zł, w lipcu 2012r.[...],- zł, w sierpniu 2012r.[...],- zł, we wrześniu 2012r.[...],- zł. Z załączonej podatkowej księgi przychodów i rozchodów – sumy 2012 wynika, że we wrześniu 2012r. przychód skarżącego wyniósł [...]zł, wydatki [...]zł, strata [...]zł, natomiast od początku roku do końca września 2012r. przychód skarżącego wyniósł [...]zł, koszty uzyskania przychodów wyniosły [...] zł i wobec tego odnotował stratę w wysokości [...]zł. Zauważyć jednak należy, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata nie uzasadnia potrzeby kredytowania skarżącemu należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez niego skargą. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego, wnioskodawca spłaca raty kredytów z uzyskiwanych z tytułu działalności gospodarczej przychodów. Kredyty te zaciągnął na prowadzoną działalność gospodarczą. Obciążenia miesięczne z tytułu kredytów wynoszą ok.[...],- zł, niektóre z nich są już wymagalne. Zauważyć jednak należy, że spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec skarżącego prowadzone są również liczne postępowania egzekucyjne, w wyniku których został zajęty majątek wnioskodawcy. Jednakże zajęcie majątku nie jest równoznaczne z tym, że skarżący z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż nadal może kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą, dzierżawić nieruchomości i korzystać z pojazdów, na których dokonano zastawu skarbowego. Skarżący określił kwoty utrzymania rodziny na kwotę[...],- zł miesięcznie, natomiast dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę otrzymuje w kwocie[...],- zł brutto. Oznacza to, że różnicę pomiędzy uzyskiwanymi dochodami z tytułu umowy o pracę a kosztami miesięcznego utrzymania pokrywa ze środków pieniężnych uzyskiwanych z prowadzenia działalności gospodarczej lub działalności rolniczej. Odnośnie podmiotu BOR Sp. z o.o. skarżący wyjaśnił, że jest pracownikiem i prokurentem tego przedsiębiorcy, 100% udziałów Spółki należy do synów wnioskodawcy oraz, że Spółka wynajmuje od niego pomieszczenia stacji diagnostycznej oraz pomieszczenia biurowe za kwotę [...]zł netto miesięcznie. Podkreślić jednak należy, że utworzenie podmiotu gospodarczego BOR Sp. z o.o. (porównując przychody za rok 2010 z przychodami za rok 2009), zbiega się z umniejszeniem przychodów osobistych wnioskodawców osiąganych z pozarolniczej działalności gospodarczej o [...] zł (por. postanowienie dotyczące prawa pomocy wydane w sprawie prowadzonej pod sygn. akt III SA/Po 33/11). W efekcie należy stwierdzić, że w granicach możliwości finansowych wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy pozostaje poniesienie kosztów sądowych w rozpatrywanej sprawie. Sąd uznał, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał ziszczenia się w jego sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanek przyznania prawa pomocy. Należy podkreślić, iż opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 1 i § 3 – p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji postanowienia