I SA/Po 591/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku AS o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi AS na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca AS wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Celnej. Równocześnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, albowiem nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawczyni oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i z synem. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Wnioskodawczyni podała, że osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają żadnego majątku. Skarżąca wskazała, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód miesięczny netto w wysokości [...], mąż uzyskuje z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej dochód miesięczny w wysokości [...]. Wnioskodawczyni podała, że mają zaciągnięty kredyt hipoteczny – konsolidacyjny w wysokości [...], kredyt gotówkowy w wysokości [...], kredyt gotówkowy w wysokości [...], kredyt firmowy w wysokości [...], czynsze wynoszą [...] miesięcznie, koszty ponoszone na mieszkanie [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że ona, jak i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają żadnych nieruchomości, w tym domu, mieszkania, innych nieruchomości, nie posiadają udziałów w spółkach, nie pełnią funkcji członka zarządu lub prokurenta, członka rady nadzorczej, nie uzyskują, poza wskazanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochodów z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, innych dochodów. Skarżąca podała, że mąż nie składa deklaracji VAT-7. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że posiada rachunek bankowy indywidualny i firmowy, natomiast mąż posiada [...] indywidualny rachunek bankowy. Skarżąca wskazała, że w związku z charakterem prowadzonej działalności gospodarczej, zarówno ona, jak i jej mąż nie posiadają żadnych środków trwałych o wartości przekraczającej [...], w związku z tym nie prowadzą ewidencji środków trwałych. Skarżąca podała, że zatrudnia [...] pracowników, mąż nie zatrudnia pracowników. Wnioskodawczyni oświadczyła, że ona i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym mieszkają w domu rodzinnym należącym do jej rodziców i w związku z tym nie ponoszą kosztów najmu. Skarżąca wskazała, że koszty miesięcznego utrzymania jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym wynoszą ok. [...], przy czym [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć należy, że instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Stanowi ona wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W piśmiennictwie i orzecznictwie przyjęto, że prawo pomocy udzielane jest w zasadzie osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005 r., str. 628, postanowienia NSA z dnia 27.08.2015 r. sygn. I FZ 228/15, z dnia 21.05.2015 r. sygn. II GZ 209/15). Pamiętać należy, że pomoc finansowa w ramach prawa pomocy nie ma na celu "wspierania" danego podmiotu w jego przedsięwzięciach gospodarczych, nie służy też ochronie jego majątku. Zauważyć również należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". W przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem wniosek jej podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącą oświadczenia i dokumenty stwierdzić należy, że nie wykazała ona przesłanek do zwolnienia jej od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis sądowy od skargi). Z oświadczeń złożonych przez skarżącą wynika, że wnioskodawczyni pozostaje w związku małżeńskim, skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i z synem. Wnioskodawczyni razem z mężem i z dzieckiem mieszka w domu będącym własnością jej rodziców. Skarżąca oświadczyła, że ona i jej mąż nie posiadają nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów o wartości powyżej [...], nie posiadają udziałów w spółkach, nie pełnią żadnych funkcji w spółkach. Skarżąca i jej mąż prowadzą działalność gospodarczą. Dochód skarżącej z tego tytułu wynosi [...], dochód jej męża [...], a zatem dochody skarżącej i jej męża wynoszą [...]. Z oświadczeń skarżącej wynika, że ponoszą koszty miesięcznego utrzymania w wysokości ok. [...], przy czym [...]. W tym miejscu zauważyć należy, że zaciągnięcie przez skarżącą i jej męża zobowiązań kredytowych i pożyczek świadczy o tym, że musieli oni posiadać zdolność kredytową, gdyż inaczej banki kredytów i pożyczek by im nie udzieliły. Ponadto godzi się zauważyć, że obowiązek spłaty kredytów i pożyczek nie stanowi przesłanki, która przesądza o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spłata kredytów i pożyczek nie uzasadnia twierdzenia, że są to wydatki, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów i pożyczek, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia NSA z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z załączonych przez skarżącą kserokopii deklaracji VAT-7 wynika, że w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za wartość netto [...], w [...] [...] . Z zeznań o wysokości uzyskanego przychodu, wysokości odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych złożonych przez małżonka skarżącej wynika, że przychód jego w [...] wyniósł [...], w [...], z ewidencji przychodów i kosztów za [...] wynika, że w okresie [...] uzyskał przychód w wysokości [...]. Z załączonych przez skarżącą zeznań rocznych podatkowych wynika, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej przychód skarżącej w [...] wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychód skarżącej z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...], z księgi przychodów i rozchodów za [...] wynika, ze w okresie [...] przychód skarżącej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...], dochód [...]. Zauważyć zatem należy, że z uzyskiwanych przychodów z prowadzonych przez skarżącą i jej męża działalności gospodarczych skarżąca i jej mąż ponoszą koszty prowadzenia tych działalności gospodarczych. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd, że nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 09.11.2011r., sygn. akt I FZ 344/11, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Również ujawnione przychody z tytułu prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej w sposób jednoznaczny wykluczają ją z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie zwolnienia od kosztów sądowych. W tym miejscu jeszcze raz należy podkreślić, że z uzyskiwanych przychodów z działalności gospodarczych wnioskodawczyni i jej mąż ponoszą koszty miesięcznego utrzymania, spłacają raty kredytów i pożyczek, które są wyższe od wpisu od skargi ([...]) oraz ponoszą koszty prowadzonych działalności gospodarczych. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.