I SA/Po 597/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku WN o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi WN na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej postanawia: oddalić wniosek. Skarżący WN pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Celnej. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku wynika, że skarżący wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych, przy czym jako argumenty wniosku powołał zarzuty na decyzję Dyrektora Izby Celnej. Wnioskodawca wskazał, że ma [...] spraw i wobec tego wnosi o pozytywne rozpatrzenie wniosku. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z córkami i z teściem. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Małżonka skarżącego posiada nieruchomość, w której mieszka cała rodzina oraz we współwłasności z bankiem samochód kupiony na kredyt o wartości około [...]. Skarżący podał, że z tytułu wynagrodzenia za pracę w [...] uzyskał dochód w wysokości [...], z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości [...], małżonka w [...] uzyskała dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości [...]. Wnioskodawca wskazał, że opłaty za [...]. Do wniosku załączył kserokopie: faktur za telefon, gaz, energię elektryczną, wodę i kanalizację, decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości, pokwitowania wpłaty kwoty w wysokości [...] do Izby Celnej, potwierdzenia zapłaty za kablówkę. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. złożenie wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu teść skarżącego uzyskuje miesięczne dochody (np. z tytułu renty, emerytury, wynagrodzenia za pracę, prowadzenia działalności gospodarczej, inne), 4. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, w jakiej wysokości, jaki jest harmonogram spłat rat, inne koszty), 5. podanie jaka jest powierzchnia (w m2) oraz szacunkowa wartość domu, który należy do żony skarżącego oraz jaka jest powierzchnia (w m2) działki, na której ten dom się znajduje, 6. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach, pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta, członka rady nadzorczej w spółkach, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy z tytułu posiadania udziałów w spółkach lub pełnienia w.w funkcji uzyskują dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego, 7. podanie jaki jest dochód miesięczny netto skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na dochody z poszczególnych tytułów, 8. podanie w jakiej wysokości w okresie [...] skarżący uzyskał z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej przychody, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów, należy przedłożyć odpis z książki przychodów i rozchodów za ostatnie [...] miesięcy, deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy, ewidencję środków trwałych, wyciągi z firmowych rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy, podać ilu skarżący zatrudnia pracowników, 9. podanie w jakiej wysokości w okresie [...] żona skarżącego uzyskała z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej przychody, w jakiej wysokości poniosła koszty uzyskania przychodów, należy przedłożyć odpis z książki przychodów i rozchodów za ostatnie [...] miesięcy, deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy, ewidencję środków trwałych, wyciągi z firmowych rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy, podać ilu żona skarżącego zatrudnia pracowników, 10. podanie czy teść skarżącego posiada nieruchomości (jakie), oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł, 11. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, należy podać jakie, jakiej marki, typ, rok produkcji i wartość rynkową. W wezwaniu z dnia [...] wskazano, że braki należy uzupełnić do każdej sprawy oddzielnie. Pismo doręczono skarżącemu w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...]. Tymczasem skarżący w odpowiedzi z dnia [...] wskazał, że wszystkie dokumenty jakie mógł dostarczyć znajdują się w aktach spraw o sygn. [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć również należy, że w zakresie w jakim dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową strony wnoszącej o prawo pomocy, t.j. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, należy na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 10 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 67/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z córkami i z teściem. Wnioskodawca nie posiada nieruchomości, oszczędności, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Małżonka posiada dom, w którym mieszka cała rodzina oraz we współwłasności z bankiem samochód kupiony na kredyt o wartości około [...]. Skarżący podał, że tytułu wynagrodzenia za pracę jego dochód roczny w [...] wyniósł [...], z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej dochód roczny wyniósł [...], dochód roczny małżonki z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...]. Skarżący mimo wezwania nie wyjaśnił w jakiej wysokości w okresie [...] on i jego zona z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskali przychody, w jakiej wysokości ponieśli koszty uzyskania przychodów i czy w w.w okresie uzyskali dochody lub ponieśli stratę. Wnioskodawca mimo wezwania nie podał w jakiej wysokości i z jakiego tytułu jego teść uzyskuje miesięczne dochody. Skarżący nie wyjaśnił czy on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach, pełnią funkcje członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej w spółkach, nie wyjaśnił również czy z tytułu posiadania udziałów w spółkach lub pełnienia w.w funkcji uzyskują dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego. Wnioskodawca nie podał jaki jest jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym dochód miesięczny netto z rozbiciem na dochody z poszczególnych tytułów. Skarżący nie wyjaśnił czy teść posiada nieruchomości (jakie), oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 5.000 zł. Poza informacją złożoną we wniosku o przyznanie prawa pomocy, że małżonka posiada we współwłasności z bankiem samochód o wartości ok. [...] skarżący mimo wezwania nie podał marki samochodu, roku produkcji, nie wyjaśnił również czy on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają inne pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji. Wskazać również należy, że skarżący mimo wezwania nie złożył odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez niego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie przedłożył także wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do niego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie wyjaśnił nawet czy on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rachunki bankowe posiadają. W niniejszej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżący nie wyjaśnił rzeczywistej sytuacji finansowej swojej i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącego i osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania skarżącego i jego rodziny. W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.