I SA/Po 600/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędzia WSA Katarzyna Nikodem (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 1 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z [...] lipca 2020 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z [...] lutego 2020 r. w przedmiocie obciążenia wierzyciela – Prezesa Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, zwanego dalej skarżącym, kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł przeprowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego wobec A. Sp. z o.o., zwanej dalej zobowiązaną. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] na podstawie tytułu wykonawczego z [...] lutego 2016 r. wystawionego przez skarżącego wszczął wobec zobowiązanej postępowanie egzekucyjne. Odpis ww. tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego doręczono zobowiązanej 31 marca 2016 r., a dłużnikowi zawiadomienie o zajęciu – 21 marca 2016 r. Dłużnik (bank) pismem z 29 marca 2016 r. poinformował o przeszkodzie w realizacji zajęcia w postaci wystąpienia zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej na rachunkach zobowiązanej. Następnie zawiadomieniem z 15 czerwca 2016 r. organ dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej (tytułu zwrotu podatku od towarów i usług) u Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...]. Zawiadomienie doręczono zobowiązanej 30 czerwca 2019 r. Postanowieniem z [...] sierpnia 2019 r. organ umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanej, uzasadniając powyższe brakiem majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie skutecznej egzekucji. Postanowienie to doręczono skarżącemu 12 sierpnia 2019 r. Pismem z 26 sierpnia 2019 r., działając na podstawie art. 64c § 4 i §6a pkt 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., zwanej dalej u.p.e.a.) organ zawiadomił skarżącego o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanej. Skarżący pismem z 4 września 2019 r. złożył do Naczelnika Urzędu Skarbowego wniosek o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, który to postanowieniem z [...] października 2019 r. obciążył skarżącego kosztami egzekucyjnymi w kwocie [...]zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że na powyższą kwotę złożyły się opłaty związane z zajęciem wierzytelności z rachunku bankowego w kwocie [...]zł, poniesionym wydatkiem egzekucyjnym w zw. z przesłaniem zobowiązanej oraz dłużnikowi zawiadomienia o zajęciu w wysokości [...] zł, opłatą manipulacyjną w wysokości [...], zajęciem innych wierzytelności w organie podatkowym w wysokości [...] zł, poniesionym wydatkiem egzekucyjnym w związku z przesłaniem zobowiązanej zawiadomienia o ww. zajęciu w wysokości [...] zł. W zażaleniu na powyższe skarżący wniósł o jego zmianę lub o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Podniósł w szczególności, że naliczenie kosztów w trybie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie było zasadne, gdyż nie nastąpiło zajęcie wierzytelności, a jedynie pustego rachunku bankowego. Wskazał ponadto błędną wysokość wyliczonej kwoty tytułem opłaty manipulacyjnej. Przytoczył tezy wyroku NSA z 6 kwietnia 2017 roku, sygn. akt II FSK 693/15 oraz TK z 28 czerwca 2016 roku, sygn. akt SK 31/14. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z [...] grudnia 2019 r. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji w związku z wątpliwościami dotyczącymi prawidłowości naliczenia opłaty manipulacyjnej. Organ I instancji winien ustalić opłatę manipulacyjną w prawidłowej wysokości oraz dokładnie określić, jakie kwoty były podstawą do obliczenia wysokości pobranych kosztów, z podziałem na należność główną i odsetki. Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z [...] lutego 2020 r. obciążył skarżącego kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł, przeprowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego wobec zobowiązanej. Wskazał, że łączna kwota kosztów egzekucyjnych wynosiła [...]. Po uwzględnieniu kwoty [...]zł, uzyskanej z tytułu realizacji zajęcia innych wierzytelności z 15 czerwca 2016 roku - do zapłaty pozostała kwota kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący ponownie zarzucił, że niezasadnie zostały naliczone koszty egzekucyjne w trybie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., gdyż w przedmiotowej sprawie nie doszło do zastosowania środka egzekucyjnego w postaci faktycznego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Zasadniczo skarżący powtórzył argumentację poprzedniego zażalenia, odnosząc się do ww. wyroku TK. Podniósł, że organ nie dostosował wysokości opłat za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i opłaty manipulacyjnej do realiów sprawy i nie wykazał, iż są one adekwatne do poniesionych wydatków, nakładu pracy, efektywności działań, poziomu skomplikowania i długotrwałości postępowania egzekucyjnego. Organ winien też mieć na uwadze interes społeczny. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z [...] lipca 2020 r., wskazanym we wstępie, utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy. W uzasadnieniu wskazał m.in., odwołując się do treści art. 64 § 9 pkt 2 w zw. z art. 80 § 1 u.p.e.a., że bez znaczenia jest, czy na zajętym rachunku bankowym dłużnika w momencie dokonania czynności znajdują się środki pieniężne czy też nie. Ustalając wysokość opłat egzekucyjnych obciążających wierzyciela, organ respektował wytyczne zawarte w wyroku TK, jednocześnie mając na względzie zawarte w ustawie wskazówki co do maksymalnych kwot tych opłat. Organ przyjął, że wypełnieniem wymogu miarkowania kosztów będzie przyjęcie proporcji od maksymalnej stawki z uwzględnieniem stawki procentowej dla poszczególnego zajęcia - w rozpatrywanym przypadku maksymalna opłata wyniosłaby [...] zł, natomiast maksymalna opłata manipulacyjna stanowiąca 1% egzekwowanej należności nie może być wyższa niż [...] zł. Ponadto wierzyciel kierując tytuł wykonawczy do organu egzekucyjnego celem przymusowego egzekwowania należności winien liczyć się z możliwością wystąpienia negatywnych konsekwencji w postaci ewentualnego uregulowania powstałych kosztów postępowania egzekucyjnego. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący wniósł o jego uchylenie wraz z postanowieniem je poprzedzającym oraz zasądzenie kosztów. Zarzucił: 1) naruszenie art. 190 § 4 Konstytucji RP poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., które to przepisy TK wyrokiem z 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt SK 31/14), uznał za niekonstytucyjne oraz poprzez oparcie skarżonego postanowienia na ww. przepisach przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. bez uwzględnienia wskazanego orzeczenia TK w tym zakresie; 2) naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez jego zastosowanie w wyniku uznania przez organ, że w niniejszej sprawie doszło do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego pomimo braku środków na tym rachunku, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu wskazuje że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych; 3) błędną ocenę stanu faktycznego polegającą na uznaniu, że doszło w niniejszej sprawie do zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności na rachunku bankowym podczas gdy prawidłowa ocena prowadzi do wniosku, że do zajęcia wierzytelności nie doszło wobec faktu, że nie było na rachunku żadnych środków pieniężnych, czego konsekwencją jest brak jest podstaw do pobrania opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu rozwinął argumentację zarzutów, zasadniczo powielając dotychczasowe tezy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do wykładni art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., zwanej dalej u.p.e.a.) wobec zajęcia pustego rachunku bankowego. Zgodnie z art. 64 § 1 pkt 1-4 organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty w następującej wysokości, z zastrzeżeniem art. 64d: 1) za pobranie pieniędzy na miejscu u zobowiązanego - 5% kwoty pobranej należności, nie mniej jednak niż 2 zł 50 gr; 2) za zajęcie świadczeń z ubezpieczenia społecznego - 4% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr; 3) za zajęcie wynagrodzenia za pracę - 4% egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 2 zł 50 gr; 4) za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Odnosząc się do pierwszego z zarzutów skargi należy wskazać, że jest on niezasadny. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 13 maja 2020 r., sygn. akt II FSK 2950/19, Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14) zakwestionował wyłącznie brak określenia maksymalnych kwot opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych i opłaty manipulacyjnej (art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a.), nie podważając stosunkowego charakteru tych opłat jako określonego procentu od kwoty egzekwowanej należności. Określenie maksymalnych kwot opłat za zajęcie wierzytelności pieniężnych i opłaty manipulacyjnej może polegać na odpowiednim zastosowaniu w drodze analogii art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., określającego maksymalną kwotę opłaty za zajęcie nieruchomości. Miarkowanie tych opłat w oparciu o kryterium pracochłonności, skuteczności i ekwiwalentności czynności egzekucyjnych także w sytuacji, gdy nie przekraczają kwot maksymalnych, nie ma uzasadnienia prawnego. Zasadne są natomiast pozostałe zarzuty skargi. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że wykładnia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. prowadzi do wniosku, że opłata egzekucyjna z tytułu zajęcia wierzytelności pieniężnej może być naliczona przez organ egzekucyjny jedynie wówczas, gdy na zajętym przez organ rachunku bankowym są środki pieniężne. Jednocześnie w ww. przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych (zob. m.in. wyroki NSA z 29 maja 2020 r., sygn. akt I GSK 1529/19, z 20 maja 2020 r., sygn. akt I GSK 1805/19). W postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy, jako narzędzie oszczędnościowo – rozliczeniowe. Dopiero w momencie wpływu należności na rachunek bankowy, staje się ona wierzytelnością przysługującą właścicielowi rachunku od banku. Przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłat za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych. W sytuacji, gdy nie doszło do zajęcia wierzytelności, nie ma podstaw zatem do naliczenia opłaty określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Wskazany przepis nie przewiduje opłaty za operacje na rachunku bankowym poprzedzające czynności egzekucyjne polegające na zajęciu wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych. Jeżeli nie nastąpi zajęcie wierzytelności brak jest podstaw do obliczania opłaty za czynności egzekucyjne wymienione we wskazanym przepisie (tak: wyrok NSA z 30 maja 2019 r., sygn. akt II FSK 613/19). Ponadto, jak zaznaczył NSA w wyroku z 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 914/16, rozumienie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie może być podważane przez nawiązanie do treści przepisu art. 80 § 1 ww. ustawy. Przepis ten wskazuje bowiem, w jaki sposób dokonuje się czynności zajęcia rachunku bankowego i wcale nie potwierdza stanowiska, że zajęcie wierzytelności można utożsamiać z zajęciem rachunku bankowego. Wręcz przeciwnie, w przepisie art. 80 § 2 ustawy mowa o "zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego", więc warunkiem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego jest istnienie na zajętym rachunku bankowym środków pieniężnych. Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdza, że organ dokonał nieprawidłowej wykładni art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i skarga zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając sprawę ponownie organy zastosują przywołaną wyżej wykładnię. Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w pkt I sentencji. O kosztach (pkt II sentencji), Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 p.p.s.a.