I SA/Po 632/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku BS o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi BS na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca BS pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję. Równocześnie złożyła sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, albowiem nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawczyni oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i z córką . Skarżąca posiada lokal – bar o pow. [...] m2 o wartości szacunkowej ok. [...], działkę budowlaną o pow. [...] m2 o wartości ok. [...], samochód o wartości poniżej [...]. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej [...]. Skarżąca podała, że mąż jest współwłaścicielem budynku, córka pozostaje na jej utrzymaniu. Wnioskodawczyni podała, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód netto w wysokości ok. [...] netto, córka uczy się, mąż jest bezrobotny. Skarżąca podała, że ubezpieczenie majątku (nieruchomości) wynosi [...] na rok. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącą i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, jeżeli zostały złożone zeznania roczne podatkowe za [...] należy przedłożyć odpisy tych zeznań, 2. złożenie wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącej i do osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie czy skarżąca lub osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają dom, mieszkanie, jeżeli tak jaka jest powierzchnia domu, mieszkania oraz szacunkowa wartość, 4. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat, inne koszty), 5. podanie czy skarżąca lub osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach, pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta, członka rady nadzorczej w spółkach, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy z tytułu posiadania udziałów w spółkach lub pełnienia w.w funkcji uzyskują dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego, 6. podanie czy skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują inne, poza wskazanym we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochodem z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, dochody (np. z tytułu prac dorywczych, sezonowych, udziału w spółkach, pełnienia funkcji w spółkach, umowy zlecenia, umowy o dzieło, wynagrodzenia za pracę, inne), 7. podanie w jakiej wysokości w okresie [...] skarżąca z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała przychody, w jakiej wysokości poniosła koszty uzyskania przychodów, należy przedłożyć odpis z książki przychodów i rozchodów za ostatnie [...] miesięcy, deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy, ewidencję środków trwałych, wyciągi z firmowych rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy, podać ilu skarżąca zatrudnia pracowników, 8. podanie do kogo należy dom, w którym mieszka skarżąca, jeżeli wnioskodawczyni i jej mąż najmują ten dom należy podać koszty najmu, 9. podanie czy skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to jakie, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 10. podanie czy mąż skarżącej jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny, jeżeli tak to od kiedy i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, jeżeli nie jest zarejestrowany to dlaczego. Skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] podała, że nie posiada domu, mieszkania. Oświadczyła, że nie ponosi kosztów miesięcznego utrzymania, ponieważ mieszka z rodzicami, którzy jej pomagają i opłacają czynsz wraz z wydatkami. Skarżąca wskazała, że nie posiada udziałów w spółkach. Oświadczyła, że nie uzyskuje innych dochodów poza dochodami wskazanymi we wniosku. Wnioskodawczyni podała, że nie zatrudnia pracowników. Skarżąca wyjaśniła, że dom, w którym mieszka, należy do jej rodziców, jest ich własnością. Skarżąca wskazała, że posiada pojazd mechaniczny marki V, rok prod. [...], wartość rynkowa ok. [...]. Wnioskodawczyni podała, że małżonek nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny. Do pisma załączyła ewidencję środków trwałych, deklaracje VAT-7 za miesiące [...], kopie zeznań rocznych podatkowych za [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącą oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazała ona przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis sądowy od skargi). Z oświadczeń skarżącej wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i z córką. Skarżąca we współwłasności z mężem posiada nieruchomość: lokal – bar o pow. [...] m2 o szacunkowej wartości ok. [...] oraz działkę budowlaną o pow. [...] m2 o wartości ok. [...]. Wnioskodawczyni posiada samochód marki V, rok prod. [...] o wartości ok. [...]. Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, z tego tytułu - jak oświadczyła we wniosku o przyznanie prawa pomocy - uzyskuje dochód netto w wysokości ok. [...] mąż jest bezrobotny, córka uczy się. Skarżąca podała, że nie posiada udziałów w spółkach z o.o., nie uzyskuje innych dochodów poza dochodami z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, nie ponosi kosztów utrzymania mieszkania, dom, w którym mieszka, jest własnością jej rodziców i to oni pomagają jej i opłacają czynsz wraz z wydatkami. Skarżąca mimo wezwania nie podała czy i w jakiej wysokości ponosi koszty wyżywienia, koszty leczenia, zakupu lekarstw, inne koszty. Wnioskodawczyni mimo wezwania nie wyjaśniła również jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa małżonka. Skarżąca podała, że mąż nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny (we wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że małżonek jest osobą bezrobotną) i nie wyjaśniła - mimo wezwania - dlaczego małżonek nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy. Wnioskodawczyni nie wyjaśniła, czy jej mąż posiada pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, udziały w spółkach, czy pełni funkcje członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej w spółkach, czy uzyskuje dochody np. z tytułu prac dorywczych, sezonowych, umowy zlecenia, umowy o dzieło, inne dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Skarżąca przedłożyła kopie swoich zeznań podatkowych za [...], zeznania rocznego podatkowego córki za [...], nie złożyła natomiast zeznań rocznych podatkowych małżonka za [...], nie wyjaśniła nawet czy małżonek za w.w lata zeznania roczne podatkowe składał, nie przedłożyła również wyciągów z rachunków bankowych małżonka, nie wyjaśniła także czy mąż rachunki bankowe posiada. Skarżąca przedłożyła wyciągi ze swojego rachunku bankowego. W niniejszej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżąca nie wyjaśniła zatem swojej rzeczywistej sytuacji materialnej, na którą wpływ ma również sytuacja finansowa i majątkowa jej małżonka, z którym – jak oświadczyła we wniosku o przyznanie prawa pomocy – pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Zatem oceniając sytuację materialną skarżącej należy wziąć również pod uwagę sytuację materialną jej małżonka. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącej, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, czy to w całości, czy w części, uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się zatem poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja materialna skarżącej nie pozwala na pokrycie pełnych kosztów postępowania. W tych okolicznościach wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej. To właśnie na skarżącej ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Na uwagę zasługuje również okoliczność, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą. Uzyskuje z niej przychody i ponosi koszty uzyskania przychodów. Z załączonych przez skarżącą zeznań rocznych podatkowych wynika, że w [...] przychód skarżącej z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...], w [...] przychód skarżącej z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...], w [...] przychód skarżącej z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], od [...] skarżąca z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała przychód w wysokości [...], poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...], a zatem odnotowała stratę w wysokości [...]. Jednakże strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Ponoszenie przez skarżącą przez dłuższy okres czasu straty z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie uzasadnia potrzeby kredytowania należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez nią skargą. Ponadto wskazać należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd, że nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 09.11.2011r., sygn. akt I FZ 344/11, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na uwagę zasługuje również, że z załączonego przez skarżącą wyciągu z rachunku bakowego wynika, że na jej rachunek wpłacono środki pieniężne w dniu [...] w wysokości [...], wpłaty dokonała skarżąca, w dniu [...] w wysokości [...], wpłaty dokonała skarżąca, w dniu [...] w wysokości [....], wpłaty dokonał MS, w dniu [...] w wysokości [...], wpłaty dokonał MS, w dniu [...] w wysokości [...], wpłaty dokonała skarżąca. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.