I SA/Po 639/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dominik Mączyński Sędziowie Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska (spr.) Protokolant: ref. staż. Karolina Samolczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2017 r. sprawy ze skargi [...]. z o.o. w [...] na interpretację indywidualną Ministra Finansów działającego przez organ upoważniony Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych I. uchyla zaskarżoną interpretację; II. zasądza od [...] na rzecz strony skarżącej kwotę [...],- zł ([...] złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wnioskiem złożonym w dniu [...] r. X. Sp. z o.o. z siedzibą w P. (dalej jako: "spółka", "wnioskodawczyni", "strona" lub "skarżąca") wystąpiła, na podstawie art. 14b § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm. - dalej w skrócie: "O.p.") do Dyrektora Izby Skarbowej w P. - upoważnionego przez Ministra Finansów do wydawania w jego imieniu interpretacji indywidualnych, o udzielenie interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych w zakresie skutków podatkowych uczestnictwa pracowników w imprezach integracyjnych. Prezentując we wniosku stan faktyczny spółka podała, że organizuje dla swoich pracowników (a zatrudnia ok. [...] osób) oraz ich rodzin szereg spotkań integracyjnych i okolicznościowych, turnieje piłki nożnej oraz inne eventy. Celem organizacji wszystkich spotkań jest budowanie więzi zespołowych między pracownikami, więzi pracowników z firmą, budowanie pozytywnej atmosfery oraz wiedzy o działalności spółki i jej produktach. Ponadto w ramach imprez integracyjnych wnioskodawczyni stara się propagować wśród pracowników zdrowy styl życia, czynne uprawianie sportu oraz budowanie świadomości ekologicznej. Wszystkie spotkania mają charakter otwarty i dobrowolny, mogą z nich korzystać wszyscy pracownicy, wedle własnego uznania. Spółka, ze względu na liczbę zatrudnionych, nie jest w stanie wskazać, którzy pracownicy wzięli udział w imprezie, jak również w jakim zakresie poszczególni uczestnicy skorzystali z oferowanych w trakcie imprez atrakcji, w tym postawionego do dyspozycji pracowników poczęstunku. Koszt wszystkich imprez finansowany jest w całości ze środków obrotowych wnioskodawczyni. Na tle tak przedstawionego stanu faktycznego wnioskodawczyni zadała organowi podatkowemu następujące pytanie: czy wartość poniesionych przez spółkę wydatków w związku z organizacją spotkań integracyjnych stanowi dla pracowników przychód z nieodpłatnego świadczenia, o którym mowa w art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 361 ze zm. - w skrócie: "u.p.d.o.f.")? Zdaniem spółki odpowiedź na powyższe pytanie powinna być negatywna. W tym kontekście stwierdziła, że wykładnia przepisów art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 u.p.d.o.f. prowadzi do wniosku, że w przypadku świadczeń w naturze przychód u pracownika może powstać wyłącznie, jeżeli świadczenia te zostały faktycznie przez niego otrzymane, a nie jedynie postawione do jego dyspozycji. W przekonaniu spółki, skoro nie można ustalić, czy pracownicy faktycznie otrzymali dane świadczenie oraz jaka jest ewentualnie wartość indywidualnego świadczenia otrzymanego przez poszczególnych pracowników - nie istnieje również możliwość ustalenia przychodu tego pracownika. Przedmiotem opodatkowania może być tylko i wyłącznie rzeczywista i skonkretyzowana wartość świadczenia, a nie wartość statystycznie ustalona. Spółka, aby przypisać poszczególnym pracownikom wartość nieodpłatnego świadczenia musiałaby dokonać statystycznego podziału wartości wydatków poniesionych przez spółkę na organizację imprez przez statystyczną liczbę pracowników. Takie działanie powodowałoby, że każdemu z pracowników przypisana zostałaby nieprawdziwa wartość nieodpłatnego świadczenia. Zdaniem strony, wartość wydatków poniesionych na organizację imprez opisanych w stanie faktycznym nie stanowi dla pracowników przychodu z tytułu nieodpłatnych świadczeń również ze względu na ich charakter. Wydatki te ponoszone są przez spółkę w celu realizacji zadań nałożonych na nią, jako pracodawcę i wynikają z Kodeksu pracy (art. 94 pkt 10), jak również leżą one w interesie spółki. Wnioskodawczyni zaznaczyła, że celem tych wydatków nie jest spowodowanie przysporzenia po stronie pracowników, lecz osiągnięcie oczekiwanych rezultatów związanych z działalnością spółki. Działania te ze swej istoty nie są nakierowane na rzecz pracownika, ale na lepsze wyniki spółki. W interpretacji indywidualnej z dnia [...] r., nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej w P., działając z upoważnienia Ministra Finansów, uznał stanowisko spółki za nieprawidłowe. W motywach interpretacji organ podatkowy stwierdził, że w sytuacji, gdy pracodawca zorganizuje spotkanie o charakterze integracyjnym, w którym udział będą brali pracownicy i poniesie wszystkie koszty związane ze zorganizowaniem tego spotkania, winien ustalić wartość nieodpłatnego świadczenia dla każdej uprawnionej osoby, która weźmie w niej udział. Techniczne trudności w ustaleniu wartości świadczenia, nie mogą bowiem stanowić podstawy do uznania, że dana osoba świadczenia nie otrzymała. Samo skorzystanie z danego świadczenia przez uprawnionego pracownika (wzięcie udziału w zorganizowanym spotkaniu), skutkuje powstaniem przychodu podlegającego opodatkowaniu u każdej z osób, która będzie uczestniczyła w spotkaniu integracyjnym zorganizowanym przez pracodawcę. W związku z powyższym organ stwierdził, że przy dochowaniu przez spółkę należytej staranności, nie ma przeszkód w ustaleniu osób, które otrzymają przychód w postaci nieodpłatnego świadczenia z tytułu uczestnictwa w organizowanych imprezach integracyjnych. Wartość świadczenia, jaką wnioskodawczyni winna doliczyć do przychodu danego uczestnika należy obliczyć, dzieląc całkowity koszt organizacji imprezy przez liczbę osób, które będą zaproszone (np. wszystkich, jeżeli impreza była przewidziana dla wszystkich pracowników), a następnie tak ustaloną cenę jednostkową przypisać tylko osobom w niej uczestniczącym. Przychód powstały w ten sposób po stronie pracowników spółki, podlega opodatkowaniu na zasadach ogólnych, jako przychód ze stosunku pracy. Obliczoną wartość świadczeń, przypadających na pracownika, należy doliczyć do wynagrodzenia wypłacanego pracownikowi w danym miesiącu i od łącznej wartości obliczyć, pobrać i odprowadzić zaliczkę na podatek dochodowy według zasad przewidzianych dla opodatkowania przychodów ze stosunku pracy, zgodnie z art. 31, art. 32 i art. 38 u.p.d.o.f. Po bezskutecznym wezwaniu organu do usunięcia naruszenia prawa spółka, reprezentowana przez pracownika, złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę, w której wniosła o uchylenie powyższej interpretacji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej interpretacji zarzucono naruszenie: 1) art. 14c § 1 i art. 121 O.p. poprzez nie odniesienie się do stanowiska spółki i podnoszonych we wniosku twierdzeń oraz argumentów w zakresie zagadnienia, czy wartość poniesionych przez spółkę wydatków związanych z organizacją spotkań integracyjnych, stanowi dla pracowników przychód z nieodpłatnego świadczenia, 2) art. 14e § 1 O.p. poprzez wadliwe uznanie, że przywołane przez spółkę we wniosku wyroki nie są obowiązujące w danej sprawie i mają wyłącznie zastosowanie do indywidulanej sprawy w której zostały wydane, 3) art. 12 ust. 1 i ust. 3 w zw. z art. 11 ust. 1 i ust. 2a u.p.d.o.f. poprzez ich niewłaściwą wykładnię i uznanie, że możliwość wzięcia udziału w spotkaniu integracyjnym zorganizowanym przez pracodawcę, prowadzi do powstania u pracowników przychodu z tytułu nieodpłatnego świadczenia podczas, gdy organizacja spotkań jest motywowana potrzebami pracodawcy, a pracownik nie decyduje samodzielnie o zakresie i charakterze wydatków ponoszonych przez spółkę. W uzasadnieniu skargi strona skarżąca w pełni powieliła argumentację podniesioną uprzednio we wniosku o wydanie interpretacji i w wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa. W odpowiedzi na skargę organ interpretacyjny podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Postanowieniem z dnia 28 października 2013 r. Sąd zawiesił postępowanie w niniejszej sprawie z uwagi na wystąpienie przez Rzecznika Praw Obywatelskich z wnioskiem do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie o podjęcie uchwały w zakresie zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości dotyczącego wykładni przepisów art. 11 ust. 2a i art. 12 ust. 1 u.p.d.o.f. Postępowanie zostało podjęte postanowieniem Sądu z dnia 29 maja 2017 r. W dniu 13 września 2017 r., w trakcie rozprawy przed Sądem skarżąca spółka była reprezentowana przez radcę prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Badając zaskarżony akt według kryteriów przewidzianych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej w skrócie: "P.p.s.a.") Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Tytułem wstępu należy wskazać, że skarga na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia [...] r., nr [...], została wniesiona do Sądu przed wejściem w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), a zatem przy jej rozpoznaniu nie będzie miał zastosowania, wprowadzony wskazaną nowelizacją, przepis art. 57a P.p.s.a., co oznacza, że Sąd nie jest związany zarzutami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Z istoty postępowania dotyczącego udzielenia indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego (art. 14b i art. 14c O.p.) wynika, że organ interpretacyjny, a następnie także i sąd administracyjny w ramach kontroli zaskarżonej interpretacji, są związani przedstawionym we wniosku o wydanie interpretacji opisem stanu faktycznego (zdarzenia przyszłego). Specyfika postępowania interpretacyjnego polega zatem na tym, że organ wydający interpretację "porusza się" niejako tylko i wyłącznie w ramach stanu faktycznego (zdarzenia przyszłego) przedstawionego przez wnioskodawcę oraz wyrażonej przez niego oceny prawnej. Istota sporu w badanej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy możliwość wzięcia udziału w spotkaniu integracyjnym zorganizowanym przez skarżącą spółkę, jako pracodawcę, prowadzi do powstania u jej pracowników przychodu ze stosunku pracy z tytułu nieodpłatnego świadczenia, o którym mowa w art. 12 ust. 1 u.p.d.o.f. Zgodnie z art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f., przychodami, z zastrzeżeniem nie mającym zastosowania w sprawie, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Za przychód ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej i spółdzielczego stosunku pracy, w myśl art. 12 ust. 1 u.p.d.o.f., uważa się wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a w szczególności: wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych. Podkreślenia wymaga, że skoro sposób obliczania wartości dla wymienionych kategorii świadczeń został przez ustawodawcę określony odmiennie (art. 12 ust. 2 i 3 oraz art. 11 ust. 2, 2a i 2b u.p.d.o.f.), to dla potrzeb wykazania, że dane świadczenie jest przychodem, o którym mowa w art. 12 ust. 1 u.p.d.o.f., konieczne jest jego przyporządkowanie do jednej z kategorii świadczeń wymienionych w tym przepisie i zastosowanie właściwej metody obliczenia jego wartości, pamiętając, że ustawodawca nie przewidział możliwości ustalania wartości powyższych świadczeń w inny sposób niż określony w przepisach ustawy. W zaskarżonej interpretacji organ uznał, że wzięcie udziału przez pracowników w organizowanych przez skarżącą imprezach integracyjnych jest równoznaczne z otrzymaniem przez nich nieodpłatnego świadczenia, którego wartość ustala się według zasad określonych w art. 11 ust. 2a u.p.d.o.f. Zdaniem Sądu, powyższe stanowisko organu w świetle opisanego przez skarżącą we wniosku stanu faktycznego uznać należy za nieuprawnione. Przede wszystkim z tego względu, że przepis art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. warunkuje możliwość uznania wartości innych nieodpłatnych świadczeń za przychód faktycznym otrzymaniem tych świadczeń. Inaczej mówiąc, w przypadku świadczeń nieodpłatnych, opodatkowaniu może podlegać, jak słusznie podkreślała strona skarżąca, tylko przychód rzeczywiście otrzymany, a nie możliwy do otrzymania (wartość otrzymanego świadczenia, a nie możliwość skorzystania ze świadczenia). Ponadto, o przychodzie pracownika można mówić wówczas, gdy - poza wskazanym warunkiem otrzymania nieodpłatnego świadczenia - możliwe jest ustalenie jego wartości według zasad określonych w art. 11 ust. 2a w zw. z art. 12 ust. 3 u.p.d.o.f. Sąd w składzie orzekającym zauważa, że w zakresie spornego między stronami zagadnienia ukształtowała się w judykaturze linia orzecznicza (por. wyroki NSA w Warszawie: z dnia 2 czerwca 2015 r. o sygn. akt II FSK 1126/13, z dnia 6 lutego 2015 r. o sygn. akt II FSK 3501/14, z dnia 23 kwietnia 2015 r. o sygn. akt II FSK 1157/13, z dnia 21 kwietnia 2015 r. o sygn. akt II FSK 792/13, wszystkie dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl), którą Sąd w pełni podziela. Pogląd wyrażony w powyższych orzeczeniach opiera się na tezach zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 lipca 2014 r. o sygn. K 7/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 947). Trybunał Konstytucyjny w powyższym wyroku uznał, że mimo bardzo szerokiego ujęcia przychodów ze stosunku pracy, nie każde świadczenie spełnione przez pracodawcę na rzecz pracownika, bez ustalonej za nie zapłaty, jest świadczeniem podlegającym podatkowi dochodowemu. Trybunał wskazał na obiektywne kryteria, którymi należy się kierować przy określaniu, czy w analizowanym przypadku mamy do czynienia z nieodpłatnym świadczeniem na rzecz pracownika. Przede wszystkim kryterium tym musi być obiektywna ocena, czy świadczenie leżało w interesie pracownika. Jest tak wtedy, gdy stanowi ono realne przysporzenie majątkowe (korzyść), którego efekt jest uchwytny w jego majątku. Obiektywne kryterium - wystąpienia po stronie pracownika przysporzenia majątkowego (korzyści) - nie jest spełnione, gdy pracodawca proponuje pracownikom udział w spotkaniach integracyjnych czy szkoleniowych, choćby organizowanych poza miejscem pracy. W tym przypadku, nawet jeśli pracownik uczestniczy w spotkaniu (konferencji, szkoleniu) dobrowolnie, po jego stronie nie pojawia się korzyść, choćby w postaci zaoszczędzenia wydatku. Nie sposób bowiem zakładać, że gdyby nie spotkanie integracyjne organizowane przez pracodawcę, pracownik wydałby pieniądze na uczestnictwo w takim przedsięwzięciu. W ocenie Trybunału nie można uznać także, że przychodem pracownika z umowy o pracę, czy stosunku służbowego jest możliwość okazjonalnego uczestnictwa w obiedzie czy kolacji, a wartość zjedzonych przez niego potraw i wypitych napojów wyznacza podstawę opodatkowania. Trybunał przypomniał, że ustawodawca nie określił, jak należy rozumieć pojęcie "otrzymanie nieodpłatnych świadczeń", ale według językowego rozumienia otrzymać oznacza: stać się odbiorcą czegoś; dostać coś w darze lub w zamian za coś. W art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. dla określenia warunku powstania przysporzenia ustawodawca posłużył się trybem dokonanym "otrzymane" (a nie "otrzymywane"), akcentując zaistniały już fakt spełnienia innego nieodpłatnego świadczenia. Nie wystarczy zatem możliwość uzyskania świadczenia, czyli postawienie go do dyspozycji pracownika. Przychód ze stosunku pracy powstaje wyłącznie w razie realnego uzyskania przysporzenia w postaci nieodpłatnego świadczenia, nie jest natomiast związany z potencjalną możliwością uzyskania go. W konkluzji omawianego orzeczenia Trybunał stwierdził, że za inne nieodpłatne świadczenia, jako przychód w rozumieniu art. 12 ust 1 i art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. mogą być uznane świadczenia, które - po pierwsze - zostały spełnione za zgodą pracownika (skorzystał z nich w pełni dobrowolnie), po drugie - zostały spełnione w jego interesie (a nie w interesie pracodawcy) i przyniosły mu korzyść w postaci powiększenia aktywów lub uniknięcia wydatku, który musiałby ponieść, po trzecie - korzyść ta jest wymierna i przypisana indywidualnemu pracownikowi (nie jest dostępna w sposób ogólny dla wszystkich podmiotów). Mając na uwadze powyższe, za błędne należy uznać stanowisko organu zawarte w zaskarżonej interpretacji, że udział pracownika w zorganizowanej przez skarżącą spółkę imprezie integracyjnej stanowi opodatkowany przychód w postaci innego nieodpłatnego świadczenia, w rozumieniu art. 12 ust. 1 w zw. z art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. Na tle przedstawionego stanu faktycznego, co do zasady, nie można uznać, że świadczenie zostało spełnione w interesie pracownika i przyniosło mu korzyść w postaci powiększenia aktywów lub uniknięcia wydatków, które musiałby ponieść. Nie można przy tym zakładać, że gdyby spotkanie nie zostało zorganizowane przez skarżącą spółkę i gdyby skarżąca nie sfinansowała spotkań, to osoby w nim uczestniczące poniosłyby wydatki na podobny cel. Nie sposób także przypisać indywidualnie uczestnikowi spotkania uzyskania konkretnej, wymiernej korzyści, która mogłaby stanowić jego przychód w przypadku pracownika ze stosunku pracy (por. postanowienie NSA w składzie 7 sędziów z dnia 13 października 2014 r. o sygn. akt II FPS 6/14, dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak podkreślił Trybunał Konstytucyjny w cytowanym powyżej wyroku, istotne jest m.in.: 1) czy pracownik wyraził zgodę na przyjęcie świadczenia, 2) czy daje się ono zindywidualizować po jego stronie oraz 3) czy pracownik odniósł korzyść w postaci uniknięcia wydatku. W kontekście poczynionych powyżej rozważań stwierdzić zatem należy, że w zaskarżonej interpretacji błędnie organ wywiódł, że dla opodatkowania wartości nieodpłatnego świadczenia nieistotne jest, co i ile dana osoba skonsumuje, albo czy uczestniczy ona w całości imprezy, gdyż koszty zakupu poszczególnych postawionych do dyspozycji świadczeń ponoszone będą niezależnie od tego, czy uprawnione osoby skorzystają z nich w pełnym zakresie, czy też nie. Wadliwy jest pogląd organu, że istotnym dla celów podatkowych jest to, że osoby te skorzystały z możliwości udziału w spotkaniu integracyjnym zaoferowanym im przez pracodawcę. Samo uczestnictwo pracownika w organizowanym spotkaniu, którego koszty pokrywa w całości pracodawca posiada konkretny wymiar finansowy. Zdaniem Sądu, organ bezpodstawnie także przyjął, kwestionując w istocie stan faktyczny zakreślony we wniosku, że udział danego pracownika da się ustalić. Z przyjętego przez organ interpretujący stanowiska wynika zatem, że de facto samo uczestnictwo pracownika w imprezie stanowi przychód z nieodpłatnego świadczenia. Nic bardziej błędnego, gdyż takie stanowisko narusza art. 11 ust. 1 w zw. z art. 12 ust. 1 i 3 oraz art. 11 ust. 2a u.p.d.o.f. Przychód z nieodpłatnego świadczenia powstaje bowiem, gdy można to świadczenie zindywidualizować, określić jego wartość pieniężną oraz skonkretyzować odbiorcę, a także gdy świadczenie to udzielone zostało w interesie odbiorcy świadczenia (w konsekwencji zostało przez niego otrzymane). Odnosząc się natomiast do przypadków opisanych przez skarżącą, a zatem gdy konkretnych świadczeń nie można przyporządkować do konkretnie oznaczonego pracownika, gdzie koszt ponoszony jest przez pracodawcę ryczałtowo za wszystkich pracowników bez względu na to, czy pracownik ze świadczeń skorzysta, czy też nie, wówczas brak jest podstaw do ustalenia dla konkretnego pracownika kwoty przychodu uzyskanego z tytułu finansowania przez pracodawcę (skarżącą) kosztów imprez integracyjnych. Tym samym stwierdzić należy, że w zaskarżonej interpretacji organ dokonał błędnej wykładni przepisów art. 12 ust. 1 i art. 12 ust. 3 w zw. z art. 11 ust. 1 i art. 11 ust. 2a u.p.d.o.f., a zatem na uwzględnienie zasługują podniesione w skardze zarzuty naruszenia prawa materialnego, które wiązały się z uchybieniem przepisów proceduralnych. Przy ponownym rozpatrzeniu wniosku o interpretację indywidualną organ będzie zobowiązany, na podstawie art. 153 P.p.s.a., do uwzględnienia przedstawionej powyżej oceny prawnej poczynionej w tej sprawie przez Sąd. W tym stanie rzeczy Sąd uchylił zaskarżoną interpretację, działając na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. W przedmiocie kosztów postępowania sądowego orzeczono w pkt II sentencji, w kwocie równej uiszczonemu wpisowi sądowemu, opłaty skarbowej i kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego, w oparciu o treść art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490).