I SA/Po 671/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku RT o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi RT na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanawia: oddalić wniosek. Skarżący RT pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Celnej. Równocześnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, który następnie na wezwanie starszego referendarza sądowego z dnia [...] podpisał. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że od [...] nie prowadzi działalności gospodarczej, w związku z czym nie osiąga z tego tytułu żadnych dochodów. Jednocześnie stale ponosi koszty związane z koniecznością uiszczania wpisów od skarg oraz skarg kasacyjnych w związku z prowadzonymi postępowaniami w przedmiocie wymierzenia kar pieniężnych za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. Wnioskodawca oświadczył, że na chwilę obecną żadna sprawa nie jest jeszcze prawomocnie zakończona. Skarżący podał, że jakiekolwiek wpływy na jego rachunek bankowy są zabezpieczone przez Urzędy Celne na poczet zadłużenia. Ponadto żadne urządzenia do gier nie są przez niego odzyskiwane, z uwagi na szereg zajęć ruchomości na poczet wystawionych [...] tytułów wykonawczych na łączną kwotę [...]. Z uwagi na przeprowadzane zajęcia aktualnie Urzędy Celne są w posiadaniu [...] sztuk urządzeń do gier. Skarżący podał, że z uwagi na liczne postępowania na terenie całego kraju poniósł stratę podatkową w [...] w wysokości [...], w [...] w wysokości [...]. Skarżący wskazał, że w.w okoliczności powodują, że nie ma możliwości uregulowania kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi w niniejszej sprawie w wysokości [...]. Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z córką. Skarżący nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Skarżący wyjaśnił, że pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Wnioskodawca podał, że nie ma dochodu, zobowiązań i stałych wydatków. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. złożenie wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie do kogo należy dom, mieszkanie, w którym mieszka skarżący, jeżeli wnioskodawca najmuje dom lub mieszkanie należy podać koszty najmu, 4. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają dom, mieszkanie, jeżeli tak jaka jest powierzchnia domu, mieszkania oraz szacunkowa wartość, 5. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, koszty nauki, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat, inne koszty), 6. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach, pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta, członka rady nadzorczej w spółkach, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy z tytułu posiadania udziałów w spółkach lub pełnienia w.w funkcji uzyskują dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego, 7. podanie czy skarżący, jego żona i córka uzyskują dochody (np. z tytułu prac dorywczych, sezonowych, udziału w spółkach, pełnienia funkcji w spółkach, umowy zlecenia, umowy o dzieło, wynagrodzenia za pracę, prowadzenia działalności gospodarczej, stypendium, inne), jeżeli tak to w jakiej wysokości i z jakiego tytułu, czy korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to od kiedy i w jakiej formie (odpis decyzji), 8. podanie w jakiej wysokości w okresie [...] skarżący z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychody, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów, należy przedłożyć odpis z książki przychodów i rozchodów za w.w okres, deklaracji VAT-7 za w.w okres, ewidencję środków trwałych, wyciągi z firmowych rachunków bankowych za w.w miesiące, 9. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to jakie, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 10. podanie czy żona i córka skarżącego posiadają jakieś nieruchomości (dom, mieszkanie, nieruchomość rolna, inne nieruchomości), oszczędności, papiery wartościowe, prawa majątkowe, wierzytelności, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł, jeżeli tak należy podać jakie składniki majątku posiadają, 11. złożenie odpisu umowy lub postanowienia o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej oraz odpisu umowy lub postanowienia o podziale majątku pomiędzy małżonkami, 12. podanie czy skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny, jeżeli tak to od kiedy i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, jeżeli nie jest zarejestrowany to dlaczego. Pismo doręczono skarżącemu w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...]. Tymczasem skarżący do dnia dzisiejszego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełnił. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć również należy, że w zakresie w jakim dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową strony wnoszącej o prawo pomocy, t.j. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, należy na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 10 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 67/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenie stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z córką, nie posiada nieruchomości, oszczędności, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł, nie uzyskuje dochodów i nie ma zobowiązań. Wnioskodawca podał, że pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Skarżący wskazał, że od [...] nie prowadzi działalności gospodarczej. Wnioskodawca mimo wezwania nie podał w jakiej wysokości w okresie od [...] uzyskał przychód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów, nie przedłożył odpisu z książki przychodów i rozchodów za w.w okres, nie wyjaśnił czy książkę przychodów i rozchodów prowadził, nie przedłożył deklaracji VAT-7 za w.w okres, nie wyjaśnił czy deklaracje VAT-7 składał w Urzędzie Skarbowym, nie przedłożył również ewidencji środków trwałych oraz wyciągów z firmowych rachunków bankowych za w.w miesiące. Wnioskodawca mimo wezwania nie wyjaśnił czy on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu, czy korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie. Skarżący nie złożył odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez niego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie podał także czy zeznania roczne podatkowe zostały sporządzone i złożone w Urzędzie Skarbowym. Wnioskodawca nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych, rachunków kart kredytowych, nie poinformował czy rachunki bankowe posiadają. Skarżący mimo wezwania nie wyjaśnił do kogo należy dom/mieszkanie, w którym mieszka, nie wyjaśnił również czy najmuje dom lub mieszkanie, jeżeli tak to w jakiej wysokości ponosi koszty najmu. Wnioskodawca nie podał swoich i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym kosztów miesięcznego utrzymania. Nie podał również czy posiadają udziały w spółkach, czy pełnią funkcje członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej, czy posiadają pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji. Wnioskodawca mimo wezwania nie wyjaśnił czy żona i córka posiadają jakieś nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe, prawa majątkowe, wierzytelności, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł. Skarżący mimo wezwania nie przedłożył odpisu umowy lub orzeczenia o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej oraz odpisu umowy lub postanowienia o podziale majątku pomiędzy małżonkami, nie wyjaśnił nawet czy miał miejsce podział majątku wspólnego. Wnioskodawca nie wyjaśnił również czy jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny, jeżeli tak to od kiedy i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, jeżeli natomiast nie jest zarejestrowany to dlaczego. W niniejszej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżący nie wyjaśnił swojej i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania skarżącego i jego rodziny. W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.