I SA/Po 678/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku RS o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi LS i RS na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do października oraz grudzień 2010 r., orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłych wspólników za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za miesiące: styczeń, luty, wrzesień, październik, grudzień 2010 r. wraz z odsetkami postanawia: oddalić wniosek. Skarżący LS i RS pismem z dnia [...] wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Skarżący RS złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie jest w stanie uiścić jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazał, że otrzymuje wynagrodzenie brutto w wysokości [...], po odliczeniu alimentów w wysokości [...] oraz ZUS-u, podatku i potrąceń komorniczych pozostaje jemu na utrzymanie [...]. Wnioskodawca podał, że nie ma zdolności kredytowej, nie może liczyć na pożyczkę ze względu na zadłużenie i zajęcie komornicze. Skarżący podał, że nie posiada jakichkolwiek oszczędności. Wskazał, że uiszczenie wpisu sądowego w wysokości [...] wiązałoby się z zagrożeniem dla jego egzystencji. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, posiada mieszkanie o pow. [...] m2 o wartości szacunkowej ok. [...], nie posiada domu, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów o wartości powyżej [...]. Wskazał, że jego dochód netto z tytułu wynagrodzenia za pracę wynosi [...]. Wnioskodawca wyjaśnił, że jego zobowiązania wynoszą: [...] alimenty, [...] rata kredytu. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że jego miesięczne koszty utrzymania w rozbiciu na poszczególne wydatki kształtują się następująco: [...]. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych udziałów w spółkach oraz nie pełni funkcji zarządczych, w związku z czym nie uzyskuje dodatkowych korzyści majątkowych. Wnioskodawca podał, że jedynym źródłem jego utrzymania jest wynagrodzenie za pracę, które uzyskuje na podstawie umowy o pracę w A. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych pojazdów mechanicznych. Wnioskodawca wskazał, że mieszkanie, w którym mieszka należy do konkubiny i nie ponosi żadnych kosztów z tytułu najmu, tylko opłatę za Internet. Skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną, która z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości ok. [...] oraz z jej małoletnią córką. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje w związku małżeńskim. Wnioskodawca podał, że w okresie ostatnich [...] sprzedał garaż. Do pisma załączył harmonogram spłat kredytu, z którego wynika, że wnioskodawca w dniu [...] zawarł umowę kredytu gotówkowego, kwota kredytu [...] na [...], rata kredytu wynosi [...], potwierdzenie stanu zadłużenia z dnia [...], odpis wyroku Sądu Okręgowego z dnia [...], sygn. akt [...] w sprawie o rozwód, wyciągi z rachunku bankowego, umowę sprzedaży garażu zawartej w formie aktu notarialnego w dniu [...], zaświadczenia z dnia [...], z którego wynika, że skarżący jest zatrudniony w A na stanowisku Prezesa Zarządu od dnia [...] na czas nieokreślony, średnie miesięczne wynagrodzenie z ostatnich [...] miesięcy wynosi [...] brutto, netto [...] i jest obciążone sądowymi lub administracyjnymi tytułami egzekucyjnymi, zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie u dłużnika zajętej wierzytelności będącego pracodawcą, zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę, kserokopie zeznań rocznych podatkowych za [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez konkubinę skarżącego, 2. złożenie wyciągów z rachunków bankowych, rachunków kart kredytowych, lokat bankowych za ostatnie [...] miesięcy należących do konkubiny skarżącego, 3. podanie czy konkubina skarżącego posiada pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, typ, rok produkcji i wartość rynkową, 4. podanie w jakiej wysokości skarżący i jego konkubina ponoszą koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny, telefon komórkowy, Internet, środki czystości, abonament RTV, inne), 5. podanie z jakich środków skarżący spłaca raty kredytu, 6. podanie czy skarżący posiada mieszkanie, na które zaciągnął kredyt, jeżeli nie to od kiedy, czy skarżący w związku z tym, że mieszka u konkubiny, wynajmuje to mieszkanie, jakie z tego tytułu uzyskuje dochody, jeżeli nie wynajmuje to dlaczego, 7. podanie czy konkubina skarżącego posiada udziały w spółkach, pełni funkcje członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy z tytułu posiadania udziałów lub pełnienia w.w funkcji uzyskuje dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego, 8. podanie w jakiej wysokości konkubina skarżącego otrzymuje alimenty na córkę, 9. podanie w jakiej wysokości konkubina skarżącego w okresie [...] uzyskała przychody, w jakiej wysokości poniosła koszty uzyskania przychodów, złożenie odpisu z książki przychodów i rozchodów za ostatnie [...] miesięcy, deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy, ewidencji środków trwałych, firmowych rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy, podanie ilu konkubina skarżącego zatrudnia pracowników. Pismo doręczono skarżącemu w dniu [...]. Wnioskodawca do chwili obecnej, t.j. do dnia rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie odpowiedział na w.w wezwanie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczeń skarżącego wynika, że nie pozostaje w związku małżeńskim, pozostaje natomiast w związku partnerskim. Wnioskodawca posiada mieszkanie o pow. [...] m2 o wartości ok. [...], nie posiada innego majątku. Z oświadczeń skarżącego wynika, że ponosi opłaty za Internet w wysokości [...], płaci alimenty w wysokości [...] na małoletnie córki i spłaca kredyt, rata kredytu wynosi [...]. Skarżący podał, że mieszka w mieszkaniu należącym do konkubiny i poza opłatą za Internet nie ponosi innych opłat. Skarżący mimo wezwania nie podał w jakiej wysokości on i jego konkubina ponoszą koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, koszty wyżywienia, opłaty za telefony, środki czystości, abonament RTV i inne koszty). Z oświadczeń skarżącego wynika, że jego dochód brutto wynosi [...], dochód netto [...], z którego ściągane są alimenty w wysokości [...], a zatem wypłacana jest skarżącemu kwota w wysokości ok. [...]. Z wynagrodzenia tego wnioskodawca ponosi opłatę za Internet w wysokości [...], a zatem pozostaje jemu kwota w wysokości [...], z której spłaca kredyt, jednakże rata kredytu wynosi [...], a zatem wnioskodawca, mimo wezwania, nie wyjaśnił z jakich środków spłaca raty kredytu. Skarżący nie wyjaśnił również czy posiada mieszkanie, jeżeli nie to od kiedy, czy z uwagi na okoliczność, że mieszka u konkubiny wynajmuje to mieszkanie, jeżeli tak to jakie z tego tytułu uzyskuje dochody. W ocenie starszego referendarza sądowego należało również wyjaśnić jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa konkubiny skarżącego, która wpływa również na ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Z oświadczeń skarżącego wynika, że konkubina uzyskuje dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości ok. [...]. Wnioskodawca mimo wezwania nie podał jaki jest stan majątkowy jego partnerki. Skarżący mimo wezwania nie złożył odpisów zeznań rocznych podatkowych konkubiny za [...], nie wyjaśnił nawet czy zeznania roczne podatkowe za [...] partnerka złożyła w Urzędzie Skarbowym, nie przedłożył wyciągów z jej rachunków bankowych, rachunków kart kredytowych, lokat bankowych za ostatnie [...] miesięcy, nie podał nawet czy rachunki bankowe i lokaty bankowe partnerka posiada. Skarżący nie podał, czy konkubina posiada pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to jakie, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa. Wnioskodawca nie wyjaśnił mimo wezwania czy konkubina posiada udziały w spółkach, czy pełni funkcje członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej, nie wyjaśnił czy partnerka otrzymuje alimenty na córkę, nie podał w jakiej wysokości w okresie [...] uzyskała przychody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, w jakiej wysokości poniosła koszty uzyskania przychodów, nie złożył odpisu z książki przychodów i rozchodów za ostatnie [...] miesięcy, deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy, ewidencji środków trwałych, wyciągów z firmowych rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy, nie wyjaśnił nawet czy jego partnerka składa deklaracje VAT-7, czy prowadzi książkę przychodów i rozchodów, ewidencję środków trwałych, czy posiada firmowe rachunki bankowe, czy zatrudnia pracowników, jeżeli tak to ilu. W niniejszej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżący nie wyjaśnił swojej rzeczywistej sytuacji materialnej, którą kształtuje również sytuacja jego partnerki, z którą – jak oświadczył w piśmie z dnia [...] – pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, czy to w całości, czy w części, uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się zatem poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja materialna skarżącego nie pozwala na pokrycie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania, czy to w całości, czy w części, obciążają stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.