I SA/Po 681/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku IK o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi IK na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2010 postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca pismem z dnia [...] wniosła skargę na wskazaną w sentencji postanowienia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku, obecnie szuka pracy. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i z synami w wieku [...] lat. Wnioskodawczyni posiada dom o pow. [...] m2, nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości pow. 3.000 euro. Syn skarżącej posiada samochód osobowy marki O, rok prod. [...], wartość ok. [...] zakupiony w kredycie dla celów prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżąca podała, że pozostaje w rozdzielności majątkowej małżeńskiej, syn z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości [...] brutto, młodszy syn uczy się. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącą i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. złożenie wyciągów z rachunków i lokat bankowych, w tym rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącej i do osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 4. podanie czy skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach, pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy z tytułu posiadania udziałów w spółkach lub pełnienia w.w funkcji uzyskują jakieś dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego, 5. podanie od kiedy skarżąca jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotna i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, 6. podanie czy mąż skarżącej uzyskuje miesięczne dochody np. z tytułu wynagrodzenia za pracę, prowadzenia działalności gospodarczej, z innych tytułów lub czy jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, jeżeli nie pracuje i nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy to dlaczego, 7. podanie czy skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym poza dochodami syna z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskują inne dochody (np. z tytułu udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach np. członka zarządu, prokurenta, umowy zlecenia, umowy o dzieło, prac dorywczych, sezonowych, inne), jeżeli tak to w jakiej wysokości, 8. podanie w jakiej wysokości w [...] i w okresie [...] syn skarżącej z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychody, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów, należy przedłożyć odpisy z książki przychodów i rozchodów za ostatnie [...] miesięcy, odpisy deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy, wyciągi z firmowych rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy, ewidencję środków trwałych, podać ilu zatrudnia pracowników, 9. podanie czy skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy wymienić markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową tych pojazdów, 10. podanie czy skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, poza wskazanym we wniosku o przyznanie prawa pomocy domem o pow. [...] m2, posiadają inne nieruchomości (np. mieszkania, domy, działki budowlane, nieruchomość rolną), jeżeli tak należy wymienić te nieruchomości i podać jaka jest ich powierzchnia. Wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy doręczono skarżącej w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...]. Tymczasem skarżąca do chwili obecnej wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełniła. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Zauważyć należy, że referendarz sądowy nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów mających przemawiać na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, może jedynie oceniać te fakty, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie art. 255 w.w ustawy. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak wynika jednak z tego przepisu, i w tym wypadku odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Rola referendarza sądowego ogranicza się tu jedynie do poinstruowania wnioskodawcy, jakimi środkami dowodowymi może on wykazać zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 cyt. ustawy (por. postanowienie NSA z dnia 5 stycznia 2007r., sygn. akt II FZ 797/06). Konstrukcja art. 255 P.p.s.a. ma bowiem umacniać wyjątkowość stosowania instytucji prawa pomocy. Ma ona zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by referendarz sądowy mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. W przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczeń skarżącej wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i z synami w wieku [...] lat. Wnioskodawczyni podała, że szuka pracy, jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Skarżąca posiada dom o pow. [...] m2, syn posiada samochód osobowy marki O z [...] o wartości [...], zakupiony na raty do celów związanych z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. Skarżąca podała, że syn z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości [...]. Skarżąca - mimo wezwania - nie podała w jakiej wysokości ona i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą koszty miesięcznego utrzymania, t.j. opłaty za media, koszty leczenia i zakupu lekarstw koszty wyżywienia, inne koszty, nie wyjaśniła czy spłacają raty kredytów, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Skarżąca nie podała, czy ona i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach, czy pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach, czy uzyskują z tego tytułu dochody, czy poza dochodami syna z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskują inne dodatkowe dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości. Wnioskodawczyni nie podała również czy poza wskazanym w oświadczeniu samochodem osobowym należącym do jej syna ona i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają inne pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji. Wnioskodawczyni nie wyjaśniła czy ona i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym poza domem o pow. [...] m2, posiadają inne nieruchomości, jeżeli tak to jakie i jaka jest ich powierzchnia. Skarżąca nie podała od kiedy jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotna. Nie wyjaśniła również czy jej mąż uzyskuje miesięczne dochody, jeżeli nie to czy jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych. W oświadczeniu skarżąca podała jedynie, że pozostaje w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm., dalej jako "K.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonek ma obowiązek udzielenia pomocy małżonce w zakresie prowadzenia przez nią procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska nie stanowi okoliczności, w której to mąż nie może pomóc swojej żonie w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd sytuacja majątkowa męża wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawczyni. Ponadto skarżąca mimo wezwania nie podała w jakiej wysokości w [...] i w okresie [...] syn z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychody i w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów, nie przedłożyła również odpisów z książki przychodów i rozchodów za ostatnie [...] miesięcy, deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy, wyciągów z firmowych rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy, ewidencji środków trwałych, nie podała ilu syn zatrudnia pracowników. Skarżąca nie przedłożyła również odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez nią i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, nie wyjaśniła nawet czy zeznania roczne podatkowe do Urzędu Skarbowego składali, nie przedłożyła wyciągów z rachunków i lokat bankowych, w tym rachunków kart kredytowych za ostanie [...] miesięcy należących do niej i do osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, nie wyjaśniła, czy lokaty i rachunki bankowe posiadają. W tym miejscu zauważyć należy, że sytuacja finansowa wnioskodawczyni oceniana jest przez pryzmat sytuacji majątkowej wszystkich członków rodziny, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Do tej oceny z kolei niezbędne jest podanie przez skarżącą informacji i złożenie odpisów dokumentów wymienionych w wezwaniu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny w przedmiotowej sprawie. Skoro bowiem skarżąca, pomimo wezwania, nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, gdyż nie zareagowała na wezwanie z dnia [...], to nie zrealizowała ona zatem swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a., czym uniemożliwiła ewentualne przyznanie prawa pomocy. Natomiast złożone przez nią wcześniej oświadczenie złożone na urzędowym formularzu jest niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny. Ponadto wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tych okolicznościach wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącej ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.