I SA/Po 685/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 17 października 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku WM o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego prezesa zarządu za zaległość podatkową spółki w podatku od towarów i usług za miesiąc grudzień 2005r. postanawia: oddalić wniosek. Wpis sądowy od skargi wynosi [...]. WM pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego prezesa zarządu za zaległość podatkową spółki w podatku od towarów i usług za miesiąc grudzień 2005r. Jednocześnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych. Oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z synem i z córką. Nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Osoby pozostające ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają majątku. Skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje dochody w wysokości od [...] brutto. Wskazał, że pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2009 i 2010r. złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. podanie czy żona skarżącego uzyskuje miesięczne dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości i z jakiego tytułu (np. wynagrodzenia za pracę, prowadzenia działalności gospodarczej) lub czy jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, 3. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 4. podanie czy żona lub dzieci skarżącego posiadają nieruchomości, jeżeli tak to jakie, 5. podanie czy żona skarżącego posiada oszczędności, papiery wartościowe i wartościowe przedmioty pow. 3.000 euro, jeżeli tak to należy wymienić jakie, 6. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają samochody osobowe, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, 7. podanie kiedy została zawarta umowa o rozdzielności majątkowej małżeńskiej oraz czy została zawarta umowa o podział majątku wspólnego między małżonkami, jeżeli tak należy podać w jaki sposób został dokonany podział wspólnego majątku (odpisy umów), 8. podanie do kogo należy mieszkanie, w którym mieszka skarżący z rodziną, jaka jest powierzchnia tego mieszkania, jeżeli wnioskodawca wynajmuje mieszkanie należy podać w jakiej wysokości ponosi koszty najmu, 9. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym otrzymują jakieś dodatkowe dochody (np. z pracy dorywczej, sezonowej, dopłat do nieruchomości rolnej z Unii Europejskiej, zasiłków z pomocy społecznej itp.), 10. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.). WM w piśmie z dnia [...] oświadczył, że jego żona i dzieci nie uzyskują żadnych dochodów np. z prowadzenia działalności gospodarczej, z tytułu pobieranych zasiłków, prac dorywczych czy dopłat do nieruchomości rolnej z Unii Europejskiej. Skarżący podał, że nie posiada żadnych oszczędności, lokat bankowych, papierów wartościowych ani żadnych wartościowych przedmiotów. Wskazał, że pozostaje w rozdzielności majątkowej od [...]. Wyjaśnił, że w związku ze specyficznym charakterem prowadzonej działalności gospodarczej musi bardzo często wyjeżdżać, czasami kilkaset kilometrów od miejsca zamieszkania i wobec tego zmuszony jest wynajmować mieszkania lub pokoje gościnne, z tego tytułu ponosi koszty od [...] miesięcznie. Żona mieszka z dziećmi w swoim domu. Wskazał, że miesięczne koszty utrzymania za ogrzewanie i ciepłą wodę, wodę i kanalizację, energię elektryczną, telefon stacjonarny i Internet wynoszą od [...]. Do pisma załączył kserokopie zeznań rocznych podatkowych za 2009 i 2010r. oraz kserokopię umowy o wyłączenie wspólności ustawowej sporządzonej w formie aktu notarialnego w dniu [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2) p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć należy, że mający zastosowanie w sprawie wyżej cyt. art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nakłada na ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. W tym stanie rzeczy argumentacja służąca uprawdopodobnieniu, że uiszczenie kosztów sądowych, nie byłoby możliwe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny, musi być dokładna i wyczerpująca. Skoro podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy są zawsze okoliczności wskazane przez wnioskodawcę, to powinna być to informacja kompletna, pozwalająca na zobrazowanie realnej sytuacji majątkowej i finansowej strony. W tym miejscu zauważyć również należy, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publikowane w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę powyższe rozważania należy stwierdzić, że WM nie uprawdopodobnił wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z oświadczenia skarżącego złożonego na urzędowym formularzu wynika, że uzyskuje miesięczne dochody z tytułu działalności gospodarczej w wysokości od [...] brutto, wnioskodawca nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Z oświadczenia sporządzonego na urzędowym formularzu wynika, że również osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają żadnego majątku. Natomiast z pisma uzupełniającego wniosek można wywnioskować, że żona skarżącego posiada dom, gdyż, jak oświadczył, cyt. "Żona z dziećmi mieszka w swoim domu". Pomimo wezwania skarżący nie podał czy małżonka posiada nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe i wartościowe przedmioty pow. 3.000 euro oraz czy uzyskuje dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli zaś nie pracuje to czy jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych. Skarżący ponownie powołał się na okoliczność, że pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej. Jednakże pozostawanie w rozdzielności majątkowej nie stanowi przesłanki do przyznania prawa pomocy, gdyż zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów sądowych. Nadto zauważyć należy, że skarżący, pomimo wezwania, nie podał czy posiada rachunek bankowy, jeżeli tak, nie przedłożył odpisu wyciągu z rachunku bankowego za ostatnie trzy miesiące. Nie wyjaśnił czy on lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają samochody osobowe, nie podał również w jakiej wysokości ponoszą koszty zakupu wyżywienia, środków czystości i lekarstw. Nie przedłożył także odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2009 i 2010r. złożonych przez żonę, nie podał czy takie zeznania podatkowe składała, nie wyjaśnił również czy małżonka posiada rachunek bankowy. Zatem stwierdzić należy, że składane przez skarżącego oświadczenia są niepełne, gdyż odpowiedzi wnioskodawcy polegają na selektywnym podawaniu informacji, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych. Skoro wnioskodawca, pomimo wezwania, nie udzielił pełnych wyjaśnień, które pozwoliłyby na dokonanie rzetelnej oceny jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym stanu majątkowo-finansowego, wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący pełnych i rzetelnych informacji dotyczących sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.