I SA/Po 689/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku EP o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na interpretację indywidualną Ministra Finansów działającego przez organ upoważniony Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia: oddalić wniosek. UZASADNIE Skarżący EP złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że przysługujące mu wynagrodzenie w kwocie [...] netto jest obciążone zbiegiem egzekucji i zgodnie z Kodeksem Pracy otrzymuje 50% wynagrodzenia, t.j. [...]. Zobowiązania kredytowe wynoszą [...]. Utrzymanie domu to kwota [...] (bez abonamentu RTV). Małżonka otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości [...]. Na bieżące utrzymanie pozostaje im kwota [...] miesięcznie. Finansowo pomaga im [...]-letnia mama, która otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości ponad [...]. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Posiada mieszkanie własnościowe, bez księgi wieczystej, o pow. [...] m2, nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Skarżący z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód brutto w wysokości [...], żona z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako P.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek wykazania przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że ww. przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 P.p.s.a. Pismem z dnia [...] wezwano Skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez Skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do Skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania Skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.) i z jakich środków je ponoszą, 4. podanie czy mama Skarżącego prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe, czy mieszka razem ze Skarżącym i jego żoną, czy poza dochodami z tytułu świadczenia emerytalnego uzyskuje jakieś inne dodatkowe dochody, w jakiej wysokości przeznacza środki na swoje miesięczne utrzymanie, czy pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, 5. podanie w jakiej wysokości miesięcznie Skarżący otrzymuje pomoc finansowa od mamy, 6. podanie czy Skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają samochody osobowe, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, 7. podanie czy Skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują jakieś dodatkowe dochody (np. z tytułu pracy dorywczej, sezonowej itp.) lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), 8. złożenie zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia otrzymywanego przez Skarżącego za ostatnie trzy miesiące. Skarżący wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy odebrał w dniu [...]. Mimo upływu terminu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełnił. Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, że Skarżący nie uprawdopodobnił wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wynika, że Wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Skarżący utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] brutto, po zajęciu wynagrodzenia otrzymuje [...] netto, żona otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości [...] brutto. Skarżący spłaca zobowiązania kredytowe. Korzysta z pomocy finansowej, którą otrzymuje od [...]-letniej mamy, która pobiera świadczenie emerytalne w wysokości ponad [...]. Posiada mieszkanie o pow. [...] m2. Z uwagi na okoliczność, że treść oświadczenia złożonego przez Skarżącego była niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Wnioskodawcy i osoby pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, wezwano go do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień i do przedłożenia dokumentów, na podstawie których można byłoby przeprowadzić dokładną analizę sytuacji finansowej i majątkowej. Jak już wyżej wskazano Skarżący nie odpowiedział na to wezwanie, a zatem nie złożył zeznań rocznych podatkowych za [...], zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia za ostatnie trzy miesiące oraz wyciągów z rachunków bankowych. Nie wyjaśnił czy mama prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe, czy mieszka razem ze Skarżącym i jego żoną, czy posiada inne dochody poza dochodami uzyskiwanymi ze świadczenia emerytalnego i czy pozostaje z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący nie podał również w jakiej wysokości miesięcznie otrzymuje pomoc finansową od mamy. Wnioskodawca nie wskazał czy on lub jego żona posiadają samochody osobowe, czy uzyskują jakieś inne dodatkowe dochody. Nie podał również w jakiej wysokości ponoszą koszty miesięcznego utrzymania oraz na co kredyty były zaciągnięte i na jaki okres. Zauważyć jednak należy, że dopiero zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez Skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Wobec tego złożone i nieuzupełnione przez Skarżącego oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych. Uchylanie się Strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5.09.2005r. sygn. akt II FZ 418/05, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro Wnioskodawca, pomimo wezwania, nie dostarczył żądanych dokumentów i nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego Strony, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli Strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. To właśnie na Wnioskodawcy ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają bowiem w całości Stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których Strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.