I SA/Po 694/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 16 października 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku DK o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji w sprawie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe Spółki w podatku od towarów i usług za miesiąc lipiec i sierpień 2003r., odsetek za zwłokę oraz kosztów egzekucyjnych postanawia: oddalić wniosek. Wpis sądowy od skargi wynosi [...]. DK pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie odmowy uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji w sprawie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe Spółki w podatku od towarów i usług za miesiąc lipiec i sierpień 2003r., odsetek za zwłokę oraz kosztów egzekucyjnych. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że inwestuje w prowadzoną działalność gospodarczą. Aktualnie spłaca kredyty. Wskazał, że organy skarbowe ściągnęły z jego aktywów [...]. Oświadczył, że nie ma na utrzymaniu żadnych osób. Nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych. Posiada samochód marki N, rok prod. [...], wartość rynkowa [...], na kupno którego zaciągnął kredyt, obciążenie ca. [...]. Oświadczył, że w jego małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa od [...]. Skarżący nie podał w jakiej wysokości uzyskuje miesięczne dochody. Z uwagi na rozdzielność majątkową małżeńską nie podał czy jego żona posiada jakieś nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe i wartościowe przedmioty, czy uzyskuje miesięczne dochody. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako P.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek wykazania przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że ww. przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 P.p.s.a. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. podanie czy skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami (np. żona, dzieci, rodzice, teściowie), 2. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują miesięczne dochody, 4. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 5. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 6. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają samochody osobowe, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, 7. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują jakieś dodatkowe dochody (np. z tytułu umowy najmu, dzierżawy, umowy zlecenia, umowy o dzieło, alimentów, pracy dorywczej, sezonowej itp.) lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), 8. złożenie odpisów dokumentów związanych z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą za ostatnie sześć miesięcy dotyczących rozliczenia w podatku dochodowym (np.: odpis książki przychodów i rozchodów), deklaracji VAT-7, wyciągów z firmowego rachunku bankowego, 9. podanie do kogo należy dom, w którym mieszka skarżący, jeżeli wnioskodawca najmuje mieszkanie należy podać koszty najmu, 10. złożenie odpisu umowy majątkowej małżeńskiej zawartej przez skarżącego i jego żonę o wyłączeniu wspólności majątkowej małżeńskiej, 11. złożenie odpisu umowy lub orzeczenia sądowego o podziale majątku wspólnego pomiędzy małżonkami, 12. podanie czy żona skarżącego posiada jakieś nieruchomości, jeżeli tak należy podać jakie, jaka jest ich powierzchnia, oszczędności, papiery wartościowe i wartościowe przedmioty – jakie, samochody osobowe (marka, typ, rok produkcji i wartość rynkowa). Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. W małżeństwie jego obowiązuje rozdzielność majątkowa od [...]. Podał, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości [...] miesięcznie. Ponosi koszty miesięcznego utrzymania w wysokości ok. [...] z tytułu opłat za czynsz, energię elektryczną i gaz. Posiada samochód ciężarowy N, rok prod. [...], zakupiony na raty w [...], wartość samochodu wynosi [...]. Samochód jest obciążony i przewłaszczony na rzecz banku zabezpieczeniem ca. [...]. Skarżący wyjaśnił, że mieszka w mieszkaniu należącym do jego żony, która jest właścicielem mieszkania i współuczestniczy w kosztach proporcjonalnie. Wnioskodawca w piśmie podał, że załącza zeznania roczne podatkowe za [...], odpis z rachunku bankowego i odpis z umowy majątkowej małżeńskiej, jednakże odpisów ww. dokumentów nie załączył. Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, że skarżący nie uprawdopodobnił wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, posiada samochód marki N, rok prod. [...], zakupiony na raty. Skarżący nie podał w jakiej wysokości uzyskuje miesięczne dochody. Wnioskodawca wyjaśnił, że od [...] pozostaje w rozdzielności majątkowej małżeńskiej i wobec tego nie podał w jakiej wysokości, z jakiego tytułu uzyskuje miesięczne dochody jego żona, nie podał również czy posiada ona jakieś nieruchomości, oszczędności, przedmioty wartościowe. Wobec tego wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych informacji i do przedłożenia dokumentów, na podstawie których można byłoby przeprowadzić analizę sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawcy. Skarżący w odpowiedzi podał, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości [...]. Skarżący – pomimo wezwania – nie przedłożył jednak odpisów z dokumentów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, t.j. odpisu z książki przychodów i rozchodów czy innej ewidencji prowadzonej w celu rozliczenia w podatku dochodowym od osób fizycznych, nie złożył również odpisów deklaracji VAT-7, nie wyjaśnił nawet czy takie deklaracje składał. Ponadto wnioskodawca nie podał w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania, wskazał jedynie, że współuczestniczy w kosztach utrzymania mieszkania z żoną, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej małżeńskiej i wobec tego z tytułu opłat za czynsz, energię elektryczną i gaz ponosi koszty w wysokości [...]. Wnioskodawca nie udzielił informacji co do innych kosztów związanych z miesięcznym utrzymaniem, t.j. kosztów wyżywienia, leczenia, zakupu lekarstw, środków czystości, opłat za abonament RTV, kablówkę, nie podał również w jakiej wysokości spłaca raty kredytów. Skarżący nie wyjaśnił czy jego żona uzyskuje jakieś dochody czy posiada ona jakieś nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe, wartościowe przedmioty, samochody osobowe. Skarżący powołał się na okoliczność, że pomiędzy nim a jego żoną istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska od [...]. Zauważyć jednak należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012r., poz. 788) małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 2 grudnia 2011r., sygn. akt I FZ 395/11 publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto skarżący - pomimo wezwania - nie złożył odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...]. Nie przedłożył także wyciągu z rachunku bankowego. Podał jedynie, że posiada jeden rachunek bankowy. Wnioskodawca nie przedłożył również odpisu umowy majątkowej małżeńskiej, zatem nie wiadomo czy umowa o rozdzielności majątkowej małżeńskiej została zawarta jeszcze przed zawarciem związku małżeńskiego, czy w trakcie trwania małżeństwa, nie wyjaśnił również czy doszło do podziału majątku wspólnego między małżonkami w drodze orzeczenia sądowego lub umowy zawartej pomiędzy nim i jego żoną. Zatem złożone i nieuzupełnione przez skarżącego oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych. Uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5.09.2005r. sygn. akt II FZ 418/05, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro wnioskodawca, pomimo wezwania, nie dostarczył żądanych dokumentów i nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. To właśnie na wnioskodawcy ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają bowiem w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.