I SA/Po 748/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku RT o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące: kwiecień, czerwiec oraz wrzesień 2007r. oraz orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności wspólnika za zaległości spółki w podatku od towarów i usług za miesiące: kwiecień, czerwiec i wrzesień 2007r. wraz z odsetkami postanawia: oddalić wniosek. RT wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że wnosi o przyznanie prawa pomocy, ponieważ osiągane dochody z tytułu umowy o pracę uniemożliwiają mu wygenerowanie środków na uiszczenie wpisu sądowego w kwocie [...]. Ponadto nie posiada żadnego majątku. Skarżący podał, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Podał, że z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód brutto w kwocie [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek wykazania przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że ww. przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy argumentacja służąca wykazaniu, że wystąpiły okoliczności do uwzględnienia wniosku o prawo pomocy, musi być dokładna i wyczerpująca. Skoro podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy są zawsze okoliczności wskazane przez wnioskodawcę, to powinna być to informacja kompletna, pozwalająca na zobrazowanie realnej sytuacji majątkowej i finansowej strony. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że nie posiada kont, lokat ani rachunków bankowych. Nie posiada również pojazdów podlegających rejestracji, ani udziałów w spółkach z o.o. Podał, że w większości czasu przebywa za granicą, pełniąc obowiązki służbowe, po przyjeździe do kraju korzysta z pomocy znajomych, przebywa doraźnie u rodziny lub u przyjaciół, nie ma stałej umowy najmu. Koszty miesięcznego utrzymania obejmują jego wynagrodzenie i są to koszty żywności i środków czystości. Wnioskodawca nie ponosi kosztów leczenia i nie kupuje lekarstw. Z oświadczenia skarżącego wynika, że pozostaje w związku małżeńskim, w którym obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Skarżący oświadczył, że nie ma dochodów z innej działalności. Do pisma załączył zaświadczenie o zatrudnieniu z dnia [...], z którego wynika, że jest zatrudniony w A w P na stanowisku [...], na podstawie umowy o pracę zawartej w dniu [...] na pełny etat, umowa zawarta na czas nieokreślony, wynagrodzenie za okres [...] wynosi [...] brutto, wynagrodzenie nie jest obciążone tytułami egzekucyjnymi. Załączył również zeznania roczne podatkowe za [...], z których wynika, że w [...] dochód skarżącego wyniósł [...] zł, w [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. wyjaśnienie kim dla skarżącego jest Pani DT, 2. złożenie odpisu umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej i odpisu umowy o podział majątku wspólnego między małżonkami, 3. podanie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu żona skarżącego uzyskuje miesięczne dochody (np. z tytułu umowy o pracę, prowadzenia działalności gospodarczej, udziału w spółkach, pełnienia funkcji w spółkach w organach zarządu i w organach nadzorczych, zbycia papierów wartościowych, prac dorywczych, sezonowych, umowy zlecenia, umowy o dzieło, inne, jeżeli tak to kiedy takie dochody uzyskała i w jakiej wysokości, 4. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez żonę skarżącego, 5. złożenie odpisów z wszystkich kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do żony skarżącego, 6. podanie czy żona skarżącego posiada pojazdy podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 7. podanie kosztów miesięcznego utrzymania jakie ponosi żona skarżącego z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat, inne) i wyjaśnienie czy na jej utrzymaniu pozostają inne osoby (np. dzieci), 8. podanie do kogo należy dom, w którym mieszka żona skarżącego, jeżeli małżonka najmuje ten dom/mieszkanie należy podać koszty najmu, 9. podanie czy przeciwko żonie skarżącego prowadzone są postępowania egzekucyjne, czy w związku z prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi został zajęty np. majątek żony, jej rachunek bankowy, wierzytelności, wynagrodzenie za pracę, jeżeli tak należy przedłożyć odpisy dokumentów o zajęciu, należy również podać jaka kwota w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego została do chwili obecnej wyegzekwowana. Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że nie zna odpowiedzi na pytania dotyczące jego żony, gdyż od [...] pozostaje z nią w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Wnioskodawca podał również, że nie pozostaje z żoną we wspólnym gospodarstwie domowym. Do pisma załączył kserokopię umowy majątkowej małżeńskiej z dnia [...]. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżący – mimo wezwania – nie wyjaśnił kim jest dla niego Pani DT. Z akt sądowych wynika, że przesyłki pocztowe adresowane na imię i nazwisko skarżącego na adres ul. C [...], [...] P odbiera Pani DT jako pełnomocnik (por. potwierdzenia odbioru - karty nr [...] akt sąd.) Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do wyjaśnienia kim jest dla niego pani DT. Skarżący nie udzielił w tym zakresie żadnej odpowiedzi. Natomiast z przedłożonej przez skarżącego kserokopii umowy majątkowej małżeńskiej wynika, że pozostaje w związku małżeńskim od dnia [...] z Panią DET, zatem prawdopodobnie pisma odbiera jego żona. Z oświadczeń skarżącego wynika, że pozostaje w związku małżeńskim, ma stałe źródło dochodów, utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę, które wynosi [...] brutto miesięcznie. Wnioskodawca nie wynajmuje mieszkania. Wynagrodzenie w całości przeznacza na koszty wyżywienia i środki czystości. Z oświadczenia skarżącego wynika również, że w większości czasu przebywa za granicą, pełniąc obowiązki służbowe. Wnioskodawca podał, że w czasie pobytu w kraju mieszka u rodziny i znajomych. Skarżący, pomimo wezwania, nie podał natomiast jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jego żony. Skarżący podniósł, że pomiędzy nim i jego żoną istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska i że nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. W tym miejscu godzi się zauważyć, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012r., poz. 788 ze zm.) małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, żona ma obowiązek udzielenia pomocy mężowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1967r., sygn. akt I CZ 37/67, Lex nr 6155). Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011r. sygn. akt I FZ 395/11 publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez nią dochodów, jej sytuacja majątkowa i finansowa wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Ponadto zwrócić należy uwagę, że z przedłożonej przez skarżącego kopii umowy majątkowej wynika, że małżeństwo zostało zawarte w dniu [...], natomiast umowa majątkowa została zawarta w dniu [...]. Z udzielonych przez skarżącego informacji nie wynika czy małżonkowie posiadali wspólny majątek (np. dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe, samochody osobowe, inne wartościowe przedmioty), czy majątek ten został podzielony, jeżeli tak to w jaki sposób. Skarżący bowiem - mimo wezwania - nie przedłożył odpisu umowy o podział majątku wspólnego między małżonkami, nie wyjaśnił nawet czy taka umowa została zawarta. Jak wskazano wyżej obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.