I SA/Po 748/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Katarzyna Nikodem po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.X na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] maja 2013r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące: kwiecień, czerwiec oraz wrzesień 2007r. oraz orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności wspólnika za zaległości spółki w podatku od towarów i usług za miesiące: kwiecień, czerwiec i wrzesień 2007r. wraz z odsetkami postanawia: oddalić wniosek Pismem z dnia [...] czerwca 2013r. A.X wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w[...]. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] września 2013r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu po wezwaniach do uzupełnienia powyższego wniosku postanowieniem z dnia 3 grudnia 2013r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Postanowienie to utraciło moc wskutek wniesienia przez skarżącego sprzeciwu do tutejszego Sądu, który rozpoznaje złożony wniosek, na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 poz.270 – dalej w skrócie: "p.p.s.a."). Ze złożonego przez skarżącego we wniosku oświadczenia wynikało, że osiągane dochody z tytułu umowy o pracę uniemożliwiają mu wygenerowanie środków na uiszczenie wpisu sądowego w kwocie [...],- zł. Ponadto nie posiada żadnego majątku. Skarżący podał, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Podał, że z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód brutto w kwocie [...],- zł. Na wezwanie z dnia [...] września 2013r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] października 2013r. oświadczył, że nie posiada kont, lokat ani rachunków bankowych. Nie posiada również pojazdów podlegających rejestracji, ani udziałów w spółkach z o.o. Podał, że w większości czasu przebywa za granicą, pełniąc obowiązki służbowe, po przyjeździe do kraju korzysta z pomocy znajomych, przebywa doraźnie u rodziny lub u przyjaciół, nie ma stałej umowy najmu. Wynagrodzenie wystarcza na miesięczne utrzymanie, tj. koszty żywności i środki czystości. Wnioskodawca nie ponosi żadnych kosztów leczenia. Z oświadczenia skarżącego wynika, że pozostaje w związku małżeńskim, w którym obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Skarżący oświadczył, że nie ma dochodów z innej działalności. Do pisma załączył zaświadczenie o zatrudnieniu z dnia [...] października 2013r., z którego wynika, że jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony w A Sp. z o.o. Sp. komandytowa w [....] na stanowisku przedstawiciela handlowego za wynagrodzeniem w wysokości[...],- zł brutto, wynagrodzenie nie jest obciążone tytułami egzekucyjnymi. Załączył również zeznania roczne podatkowe za 2011 i 2012r., z których wynika, że w 2011r. dochód skarżącego wyniósł[...],- zł, w 2012r.[...],- zł. Pismem z dnia [...] października 2013r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wyjaśnienie kim dla skarżącego jest B.X , złożenie odpisu umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej i odpisu umowy o podział majątku wspólnego między małżonkami, podanie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu żona skarżącego uzyskuje miesięczne dochody (np. z tytułu umowy o pracę, prowadzenia działalności gospodarczej, udziału w spółkach, pełnienia funkcji w spółkach w organach zarządu i w organach nadzorczych, zbycia papierów wartościowych, prac dorywczych, sezonowych, umowy zlecenia, umowy o dzieło, inne, jeżeli tak to kiedy takie dochody uzyskała i w jakiej wysokości), złożenie odpisów zeznań podatkowych za 2011 i 2012r. żony skarżącego, odpisów z wyciągów kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do żony skarżącego, podanie czy żona skarżącego posiada pojazdy podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, podanie kosztów miesięcznego utrzymania jakie ponosi żona skarżącego z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat, inne) i wyjaśnienie czy na jej utrzymaniu pozostają inne osoby (np. dzieci), podanie do kogo należy dom, w którym mieszka żona skarżącego, jeżeli małżonka najmuje ten dom/mieszkanie należy podać koszty najmu, podanie czy przeciwko żonie skarżącego prowadzone są postępowania egzekucyjne, czy w związku z prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi został zajęty np. majątek żony, jej rachunek bankowy, wierzytelności, wynagrodzenie za pracę, jeżeli tak to przedłożenie odpisów dokumentów o zajęciu, podanie jaka kwota w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego została do chwili obecnej wyegzekwowana. Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] listopada 2013r. oświadczył, że nie zna odpowiedzi na pytania dotyczące jego żony, gdyż od [...] marca 2006r. pozostaje z nią w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Wnioskodawca podał również, że nie pozostaje z żoną we wspólnym gospodarstwie domowym. Do pisma załączył kserokopię umowy majątkowej małżeńskiej z dnia [...]marca 2006r. Pismem z dnia [...]grudnia 2013r. skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia podnosząc, że w jego ocenie dostatecznie wyjaśnił, że B.X jest jego żoną i w małżeństwie nie obowiązuje wspólność majątkowa, co potwierdza kopia aktu zniesienia wspólności majątkowej. Oświadczył, że nie posiada wiedzy o dochodach i majątku żony. Wskazał, że nie korzysta ze wsparcia finansowego żony, zaznaczając, że nie oznacza to, że nie mam kontaktu z żoną i że jest z nią w konflikcie. W ocenie strony fakt odbierania przez żonę jego korespondencji nie powoduje, że musi ona składać oświadczenia w jego sprawie, tym bardziej, że nie mają wspólnego majątku. W tej sytuacji i wobec przedstawionego stanu faktycznego zdaniem strony wydaje się niesłuszne odmawianie mu pomocy z tego względu, że jego żona posiada majątek odrębny i odbiera przychodzącą do niego korespondencję. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Na mocy art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako p.p.s.a.), przyznane prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie wskazanego wyżej przepisów oznacza, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Instytucja "prawa pomocy" ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Stanowi o tym art. 199 p.p.s.a, zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi odstępstwo. Prawo pomocy jest zatem instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy zasadnicze znaczenie mają informacje uzyskane od strony na temat jej statusu materialnego. Nieprzypadkowo bowiem ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. posłużył się zwrotem "wykaże". Oznacza to, że to na osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy został przerzucony ciężar przedstawienia swojej sytuacji materialnej w taki sposób, aby przekonać o zasadności złożonego wniosku. Instrumentem służącym wyjaśnieniu wątpliwości w tym zakresie jest wezwanie, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. Uzyskanie dodatkowego oświadczenia strony lub dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego w trybie art. 255 p.p.s.a. służy uzupełnieniu stanu wiedzy sądu o sytuacji strony (por. postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2009 r. sygn. akt II GZ 332/08 – System Informacji Prawniczej Lex nr 551914). W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze dotyczącej tego zagadnienia przyjęty został pogląd, podzielany w pełni przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, w której zastosowano instytucję określoną w art. 255 p.p.s.a., skarżący jednak w odpowiedzi na wezwanie Sądu, przedłożył jedynie umowę o pracę, zeznania roczne podatkowe za 2011 i 2012r. oraz kserokopię umowy wyłączającej w jego małżeństwie wspólność majątkową. Jednocześnie oświadczył, że – wobec wyłączenia w jego małżeństwie wspólności majątkowej – nie wie nic o stanie posiadania żony. W ocenie Sądu obowiązek poszerzenia ustaleń faktycznych o informacje dotyczące stanu posiadania małżonka osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych odnosi się również do sytuacji, gdy o zwolnienie z kosztów zabiega osoba pozostająca w związku małżeńskim, w którym obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Przyjmuje się bowiem, że w takiej sytuacji wnioskodawcę obciąża obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania nawet z pomocą małżonka. Wynika to z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny, co znajduje umocowanie w art. 13 i art. 27 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r., nr 9, poz. 59 ze zm.). Rozdzielność majątkowa nie zwalnia zatem z obowiązku udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi, dotyczy bowiem tylko majątków małżonków, a nie ich wzajemnych obowiązków i co do zasady odnosi się do kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego konsekwentnie przyjmuje się, że istnienie rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka (por. postanowienie NSA z dnia 26 lutego 2013 r. sygn. akt I FZ 25/13 – nie publ., z dnia 14 lutego 2013 r. sygn. akt I FZ 517/12 – nie publ., postanowienie z dnia 22 stycznia 2013 r. I FZ 5/13 – nie publ.). Zdaniem Sądu wskazując na ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, który spoczywa na stronie składającej wniosek, oraz fakt zaniechania przez skarżącego przedłożenia stosownych dokumentów, należy stwierdzić, że materiał dowodowy jest niewystarczający do sprawdzenia, czy wystąpiły przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 1 i § 3 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji postanowienia.