I SA/Po 755/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 26 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku FN o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi FN na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Skarżący FN pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Następnie skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku podał, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, ma przyznaną na stałe rentę i pracuje, żeby zarobić na lekarstwa. Z uwagi na stan zdrowia nie może podjąć lepiej płatnej pracy i dlatego nie stać go na pełnomocnika z wyboru. Wnioskodawca podał, że razem z żoną wychował [...] dzieci. Skarżący wskazał, że ma duże zobowiązania wobec banku, ma zaciągnięte kredyty. Wnioskodawca wyjaśnił, że nie był na wczasach, nie może korzystać z dóbr kultury z uwagi na brak środków. Nigdy nie był karany. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z [...]-letnim synem. Wnioskodawca posiada dom o pow. ok. [...], dom do remontu, gospodarstwo rolne o pow. [...], w gospodarstwie tym znajdują się budynki gospodarcze, stodoła, garaże, obora, kilka sztuk bydła, kilka świń i podstawowe urządzenia do produkcji i uprawy ziemi, wartość trudno określić. Wnioskodawca podał, że posiada środki finansowe na bieżące potrzeby, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, jest zadłużony w bankach na kwotę ok. [...]. Skarżący podał, że posiada maszyny rolnicze, samochód, przy czym są to przedmioty używane, awaryjne, trudno określić ich wartość. Wnioskodawca wskazał, że wszystko co zarobi z żoną jest przeznaczane na utrzymanie domu i spłatę kredytu. Wnioskodawca z tytułu renty i wynagrodzenia za pracę otrzymuje dochód netto w wysokości [...], żona z tytułu umowy o pracę otrzymuje ok. [...] netto, syn nie ma dochodów, uczy się. Skarżący podał, że jak sprzeda byka lub świnię uzyskuje z tego tytułu ok. [...]. Wnioskodawca wskazał, że opłaty za wynoszą [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. wyjaśnienie czy BN pozostaje ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, gdyż z potwierdzenia doręczenia przesyłki wynika, że w dniu [...] pismo z Sądu odebrał dorosły domownik BN (córka), 2. podanie czy córka skarżącego BN uzyskuje dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości miesięcznie, 3. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 4. złożenie wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie [...] należących do skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 5. podanie jakie skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 6. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach, czy pełnią funkcje członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej, jeżeli tak to czy uzyskują z tego tytułu dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie uzyskują to dlaczego, 7. podanie w jakiej wysokości skarżący z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego w okresie [...] uzyskał przychody, w jakiej wysokości poniósł wydatki, 8. podanie w jakiej wysokości skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. woda, gaz, energia elektryczna, telefon, abonament RTV, kablówka, Internet, koszty wyżywienia, zakupu lekarstw, środków czystości, ubezpieczenia (jakie to ubezpieczenia), raty kredytów – z podaniem kiedy kredyty zostały zaciągnięte, na co, na jak długo, w jakiej wysokości, jakie są miesięczne raty kredytu, czy spłacane są kredyty, w jakiej wysokości miesięcznie, czy mają z tego tytułu zaległości, w jakiej wysokości (odpisy zaświadczeń z banków, wezwań do zapłaty, upomnień), inne koszty), 9. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym poza dochodami z tytułu zatrudnienia i renty uzyskują inne dochody (np. z tytułu najmu, dzierżawy, posiadania udziałów w spółkach, pełnienia funkcji członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej, umowy zlecenia, o dzieło, prowadzenia gospodarstwa rolnego, dopłat do nieruchomości rolnej, inne), jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości miesięcznie, czy korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), 10. podanie czy skarżący i jego żona darowali nieruchomości (dom, gospodarstwo rolne, inne), oszczędności, papiery wartościowe, inne wartościowe przedmioty, jeżeli tak to komu i kiedy (odpisy umów darowizn). Pismo doręczono skarżącemu w dniu [...], tymczasem wnioskodawca do chwili obecnej, t.j. do dnia rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie odpowiedział na w.w wezwanie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom samotnym, bez majątku, o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od skarżącego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto zauważyć należy, że w razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 P.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Jednocześnie podkreślić należy, że to przepis art. 255 P.p.s.a. nadaje kompetencję do wezwania strony o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie oświadczeń wiedzy oraz o przedłożenie dokumentów źródłowych, co z mocy tego przepisu powoduje powstanie obowiązku po stronie wnioskodawcy do przedłożenia tychże wyjaśnień i dokumentów ("strona jest obowiązana złożyć na wezwanie"). Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że wnioskodawca, jego żona i [...]-letni syn utrzymują się z wynagrodzenia za pracę i renty, dochód netto rodziny wynosi ok. [...], dodatkowo, jak sprzeda byka lub świnię uzyskuje z tego tytułu ok. [...]. Skarżący posiada dom o pow. [...] oraz nieruchomość rolną o pow. [...]. Wnioskodawca podał, że jest zadłużony w bankach na kwotę ok. [...]. Mimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący nie wyjaśnił czy córka BN pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, czy córka uzyskuje dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości miesięcznie. Skarżący mimo wezwania nie złożył zeznań rocznych podatkowych za [...], nie wyjaśnił nawet czy zeznania roczne podatkowe zostały sporządzone i złożone w Urzędzie Skarbowym. Wnioskodawca, mimo wezwania, nie wyjaśnił również czy on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają rachunki bankowe, jeżeli tak to został wezwany do przedłożenia wyciągów z kont bankowych za [...]. Skarżący nie wyjaśnił w jakiej wysokości w [...] z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego uzyskał przychody i w jakiej wysokości poniósł wydatki na to gospodarstwo. Wnioskodawca mimo wezwania nie podał kosztów swojego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki, t.j. opłaty za wodę, gaz, energię elektryczną, abonament RTV, Internet, kablówkę, telefon, nie podał kosztów wyżywienia, środków czystości, lekarstw, nie wyjaśnił jakie opłaca ubezpieczenia, nie podał kiedy kredyty zostały zaciągnięte, w jakiej wysokości, na co, na jaki okres, czy spłacają raty kredytów, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli mają z tego tytułu zaległości to w jakiej wysokości. Ponadto skarżący, mimo wezwania, nie wyjaśnił czy poza dochodami deklarowanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują inne dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości. Wnioskodawca nie podał również jakie on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa. Skarżący, mimo wezwania, nie podał, czy on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach, czy pełnią funkcje członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej, nie wyjaśnił również czy on i jego żona darowali nieruchomości, oszczędności, wartościowe przedmioty, jeżeli tak to komu i kiedy. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Wskazać bowiem należy, że obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów sądowych i kosztów zastępstwa procesowego, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy to w całości, czy w części, jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05, postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 128/12, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Niemożliwe zatem okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja skarżącego nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania. W tych okolicznościach należało odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono, jak w sentencji.