I SA/Po 756/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Michał Ilski po rozpoznaniu w dniu 19 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi X. X. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób fizycznych za m-ce: od września do grudnia 2012 r. oraz w podatku od towarów i usług za m-ce: lipiec, listopad i grudzień 2012 r. i styczeń 2013 r. wraz z odsetkami za zwłokę; postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy we wskazanym powyżej zakresie. Skarżąca pismem z 06 sierpnia 2018 r. wniosła skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję. Do skargi dołączono m. in. wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, w którym skarżąca podniosła, że nie jest w stanie uiścić kosztów bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że jest zatrudniona w Powiatowym Inspektoracie Nadzoru Budowlanego w [...] na stanowisku inspektora. Jest to jedyne miejsce pracy skarżącej, która wspólnie z mężem utrzymuje dwóje niepełnoletnich dzieci. Wnioskodawczyni zaznaczyła przy tym, że nie posiada majątku wspólnego z mężem. Do omawianego pisma dołączono zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, z którego wynika, że wynagrodzenie skarżącej w lipcu 2018 r. wyniosło [...] zł netto. Następnie wnioskodawczyni przedłożyła sporządzony na urzędowym formularzu 28 września 2018 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego wniosku podniesiono, że opłata za złożenie skargi stanowi duże obciążenie dla budżetu skarżącej. Wnioskodawczyni posiada dwoje dzieci (w wieku 6 i 9 lat), którym musi zapewnić odpowiednie warunki oraz zadbać o ich zdrowie. Wydatki gospodarstwa domowego skarżącej ulegają zwiększeniu ze względu na planowane zakupy odzieży i obuwia dla dzieci a także z uwagi na konieczność wyjazdu do szpitala w [...] do poradni genetycznej. Wnioskodawczyni zaznaczyła, że pobyt dziecka w szpitalu będzie wynosić trzy dni, w trakcie których konieczna będzie obecność przy dziecku. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że w skład gospodarstwa domowego skarżącej wchodzi jej mąż, z którym wnioskodawczyni pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej oraz dwójka małoletnich dzieci. Skarżąca posiada udział 3/32 w prawie własności domu o pow. ok. [...] m2 oraz działki o pow. [...] ha. Wartość szacunkowa omawianego udziału wynosi [...] zł, udział ten jest jednak obciążony hipoteką o wartości [...] zł. Skarżąca nie posiada innych nieruchomości, oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych wynoszą [...] zł. Wnioskodawczyni nie posiada papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000,00 zł. Wyjaśniono również, że małżonek skarżącej posiada mieszkanie o pow. [...] m2. Prawo własności wskazanego mieszkania nie należy jednak do majątku wspólnego małżonków. Skarżąca wyjaśniła, że jej dochody wynoszą w skali miesiąca [...] zł netto z kolei "ustalona wpłata na gospodarstwo domowe" małżonka skarżącej wynosi [...] zł netto. Zobowiązania oraz stałe wydatki gospodarstwa domowego skarżącej w skali miesiąca przedstawiają się następująco: opłata za przedszkole [...] zł, zakupy szkolne [...] zł, czynsz [...] zł, prąd [...] zł, gaz [...] zł, telefon, Internet, telewizja [...] zł, zajęcia pozaszkolne dzieci [...] zł, obiady [...] zł, zakupy żywnościowe [...] zł, zakupy środków czystości i sanitarnych [...] zł, planowane zakupy odzieży zimowej i butów dla dzieci [...] zł, koszty planowanego wyjazdu do szpitala, związanego z tym pobytu rodzica oraz koszty drugiego wyjazdu do poradni genetycznej w październiku i listopadzie 2018 r. [...] zł. Łączne koszty wynoszą [...] zł. Zarządzeniem referendarza sądowego z 02 października 2018 r. wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie wskazanych w tym zarządzeniu dokumentów oraz informacji. Pismem z 15 października 2018 r. skarżąca wyjaśniła m. in., że nie pozostaje ze swoim małżonkiem w separacji sądowej. Z uwagi jednak na istniejący ustrój rozdzielności majątkowej małżonek odmówił przedłożenia dokumentów poświadczających wysokość uzyskiwanych dochodów oraz wartość zgromadzonego majątku. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że nie uzyskuje innych dochodów poza tymi wskazanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy, korzysta ze świadczeń "500+" oraz "300 zł na start". Względem skarżącej prowadzone są postępowania egzekucyjne. Wnioskodawczyni zamieszkuje wraz z mężem w należącym do niego mieszkaniu. Zobowiązania oraz stałe wydatki wykazane w dołączonym do wniosku o przyznanie prawa pomocy zestawieniu obejmują wydatki wszystkich członków gospodarstwa domowego skarżącej. Odpowiadając na pytanie co skarżąca rozumie poprzez zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy określenie "ustalona wpłata na gospodarstwo domowe" wyjaśniono, że wnioskodawczyni wraz z mężem ustalili kwotę, którą mąż wykłada na utrzymanie gospodarstwa domowego. Skarżąca wyjaśniła również, że nie zawierała żadnych umów darowizny. Do omawianego pisma dołączono: - umowę z 26 listopada 2014 r. (akt notarialny rep. A nr [...]) ustanawiającą pomiędzy skarżącą a jej małżonkiem ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej; - informacje PIT-11 za 2016 r., z których wynika, że skarżącą osiągnęła łączny dochód w kwocie [...]zł (z tytułu pracy, świadczeń z Funduszu Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz z tytułu zasiłków z ubezpieczenia społecznego); - informację PIT-11 za 2017 r., z której wynika, że skarżąca osiągnęła łączny dochód w kwocie [...]zł; - zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego wystosowane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z 05 października 2018 r., z którego wynika, że łączna kwota dochodzonych należności głównych wynosi [...] zł, zaś łączna wartość odsetek na dzień sporządzenia zawiadomienia [...] zł; - zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia za pracę z 04 października 2018 r., wystawione przez wskazany ostatnio organ; - tytuł wykonawczy z 02 października 2018 r., nr [...] obejmujący zaległości z tytułu podatku od towarów i usług; - tytuł wykonawczy z 02 października 2018 r., nr [...] obejmujący zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych; - kserokopię dowodów osobistych dzieci skarżącej. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek o przyznanie prawa pomocy okazał się bezzasadny. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 – dalej w skrócie: "p.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwrot "gdy wykaże" świadczy o tym, że ciężar wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Strona, która chce skorzystać z omawianego prawa powinna podać we wniosku okoliczności wskazujące na brak środków wystarczających na pokrycie kosztów związanych z uczestnictwem w postępowaniu sądowym oraz z własnej inicjatywy bądź też na wezwanie referendarza sądowego przedstawić dowody potwierdzające taki stan rzeczy. W niniejszej sprawie wnioskodawczyni nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca nie udzieliła bowiem odpowiedzi na wszystkie z pytań postawionych w zarządzeniu z 02 października 2018 r. Mimo wezwania nie przedłożono wykazu i wyciągów z wszystkich rachunków i lokat bankowych oraz kart kredytowych skarżącej obrazujących operacje dokonane w okresie od początku kwietnia do końca września 2018 r. Tymczasem jak wynika z zawiadomienia wystosowanego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z 05 października 2018 r. skarżąca jest posiadaczem rachunku bankowego. Nie przedłożono również deklaracji podatkowych skarżącej za 2016 oraz 2017 r., ograniczając się do przedłożenia informacji PIT-11, które w przeciwieństwie do deklaracji nie obejmują wszystkich źródeł dochodu podatnika. Mimo wezwania nie przedłożono odpisów decyzji przyznających świadczenia "500+" oraz "300 zł na start". Nie przedłożono również dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych przez skarżącą wydatków, w szczególności dokumentów potwierdzających ponoszenie kosztów bieżącego utrzymania uzasadniając to faktem, że rachunki są wystawione na męża oraz tym, że wnioskodawczyni nie zbiera paragonów. Co jednak najistotniejsze skarżąca mimo wezwania nie przedłożyła jakichkolwiek wyjaśnień odnośnie sytuacji dochodowej oraz majątku jej małżonka uzasadniając to ustrojem rozdzielności majątkowej. W orzecznictwie za ugruntowany należy uznać pogląd, że rozdzielność majątkowa małżeńska, czy fakt pozostawania w separacji nie zwalnia małżonków z wynikającego z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 682 ze zm. – dalej w skrócie: "k.r.o.") obowiązku wzajemnej pomocy [tak: postanowienie NSA z 02 grudnia 2011 r., I FZ 395/11, orzeczenia sądów administracyjnych dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. Bez względu na fakt istnienia separacji faktycznej między małżonkami i nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego okoliczność pozostawania w związku małżeńskim stosownie do art. 27 k.r.o. skutkuje, tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli [tak: postanowienie NSA z 02 grudnia 2011 r., II OZ 1266/11]. Oczekiwanie pomocy ze strony państwa w postaci zwolnienia od kosztów możliwe byłoby jedynie wówczas jeśli osoba ta wykaże, że małżonek nie jest w stanie jej pomóc [postanowienie NSA z 27 marca 2014 r., I OZ 211/14]. W kontekście zaniechań skarżącej należy wyjaśnić, że gdy sąd bądź referendarz sądowy, w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji wnioskodawcy, wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy [tak: postanowienie NSA z 23 lipca 2014 r., II GZ 393/14]. Referendarz sądowy dostrzega, że skarżąca jest osobą bardzo zadłużoną o czym świadczą przedłożone zawiadomienia o zajęciu, uzyskującą stosunkowo niskie wynagrodzenie za pracę w kwocie [...]zł. Rozstrzygnięcie o przyznaniu prawa pomocy wymaga jednak dokonania kompleksowej oceny sytuacji zarówno osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa jak i innych członków jej rodziny. Poczynienie wolnych od wątpliwości ustaleń w powyższym zakresie okazało się niemożliwe z uwagi na nieprzedłożenie wszystkich żądnych dokumentów oraz informacji. Konkludując rozważania w powyższym zakresie należy stwierdzić, że na skutek nieudzielania odpowiedzi na wszystkie z pytań postawionych w zarządzeniu referendarza sądowego z 02 października 2018 r. skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero bowiem uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest się w stanie ponieść się kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa [tak: postanowienie NSA z 4 stycznia 2011 r., I OZ 979/10]. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.