I SA/Po 76/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku MR o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi MR na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi wraz z kosztami upomnień postanawia: oddalić wniosek. Skarżący MR pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Do skargi załączył kserokopie: PIT-11 za [...], decyzji Starosty z dnia [...] o uznaniu za osobę bezrobotną i o przyznaniu zasiłku dla bezrobotnych, biletu PKS. Następnie skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (por. pismo z dnia [...] – karta nr [...] akt sąd.). W uzasadnieniu wniosku (por. pismo z dnia [...] – karta nr [...] akt sąd.) podał, że jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w Urzędzie Pracy. Otrzymuje [...], płaci [...] alimentów na córkę i nie ma środków na uiszczenie wpisu od skargi. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córką. Wnioskodawca posiada dom o pow. [...], nieruchomość rolną o pow. [...], nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł, wierzytelności. Skarżący podał, że mieszka sam. Wnioskodawca podał, że podatek rolny wynosi [..], opłata za prąd [...], na lekarstwa przeznaczył [...]. Na wezwanie z dnia [...] skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że nie pozostaje w związku małżeńskim ani w innym związku. Skarżący podał, że nie posiada lokat bankowych i papierów wartościowych, nie pracuje, stan zdrowia nie pozwala na podjęcie pracy zarobkowej. Skarżący podał, że użytkuje samochód osobowy marki S, rok prod. [...]. Wnioskodawca oświadczył, że nie otrzymuje pomocy z Ośrodka Pomocy Społecznej. Wnioskodawca podał, że posiada dom o pow. [...], nie zna jego szacunkowej wartości i nie zamierza go sprzedawać. Skarżący podał, że sam ponosi koszty miesięcznego utrzymania, które wynoszą: [...]. Do pisma załączył kserokopie: orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...], druku PIT-11 za [...], faktur za lekarstwa, wyroku z dnia [...] w sprawie o rozwód, decyzji MOPS z dnia [...], decyzji Burmistrza Gminy i Miasta z dnia [...] na łączne zobowiązanie pieniężne w sprawie wymiaru podatku rolnego oraz podatku od nieruchomości za [...], polisy OC, z której wynika, że w dniu [...] opłacono jednorazowo składkę OC za samochód, ubezpieczającym jest skarżący, faktury za energię elektryczną. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom samotnym, bez majątku, o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od strony skarżącej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jej rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę powyższe zauważa się, że argumentacja skarżącego odnosząca się co do braku środków finansowych na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania, t.j. kosztów sądowych i kosztów zastępstwa procesowego w rozpatrywanej sprawie nie jest wiarygodna. Skarżący oświadczył, że jest osobą bezrobotną, otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych w wysokości [...], natomiast na alimenty na córkę przeznacza [...] miesięcznie, na wyżywienie i środki higieny [...], na rehabilitację [...] dziennie oraz na dojazdy na rehabilitację, na telefon [...], na gaz [...], kupuje lekarstwa, opłata za prąd wynosi [...] na dwa miesiące, na węgiel przeznacza [...] na rok, na ubezpieczenie samochodu w dniu [...] przeznaczył kwotę [...] (por. karta nr [...] akt sąd.). Skarżący w piśmie z dnia [...] oświadczył, że sam ponosi koszty swojego utrzymania. Zatem ze złożonych przez skarżącego wyjaśnień wynika, że na utrzymanie wydaje wyższą kwotę od uzyskiwanych dochodów. Wnioskodawca nie podał skąd bierze środki finansowe na pokrycie w.w wydatków. Oznacza to, że skarżący poza wykazanymi dochodami posiada jakieś inne dochody, których źródła nie wyjawił, ewentualnie jakieś oszczędności, z których ponosi w.w wydatki, których we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zadeklarował. Tak więc oświadczenia skarżącego w tym zakresie są niepełne, niespójne i sprzeczne. W niniejszej sprawie, pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a., skarżący nie wyjaśnił zatem swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, czy to w całości, czy w części, uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie. W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania czy to w całości, czy w części obciążają stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Mając na uwadze fakt, że skarżący, mimo wezwania, nie złożył pełnych wyjaśnień odnośnie swoich rzeczywistych możliwości finansowych i majątkowych, wniosek o przyznanie prawa pomocy należało oddalić, bowiem przedłożone przez niego dane są niewystarczające dla przyjęcia, iż skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1, § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.