I SA/Po 774/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku KP o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K P na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za III kwartał 2008 r. oraz za maj i czerwiec 2009 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca KP, reprezentowana przez męża JP, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za III kwartał 2008 r. oraz za maj i czerwiec 2009 r. Następnie skarżąca złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawczyni pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że w związku z toczącymi się sprawami przed tut. Sądem ich sytuacja materialna jest bardzo trudna. Wnioskodawczyni wskazała, że utrzymują się z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, jednak nie osiąga z niej dochodów, ponadto prowadzona jest przez cały czas egzekucja komornicza. Skarżąca podała, że od dłuższego czasu choruje i jest pod stałą opieką lekarza, co uniemożliwia jej wykonywanie pracy. Wyjaśniła, że nie mają oszczędności i żyją w skrajnym ubóstwie, a zatem nie stać jej na uiszczenie kosztów sądowych. Podała również, że nie stać jej na opłacenie podstawowych kosztów utrzymania. Dom, który posiada jest obciążony hipoteką. Wartość należności znacznie przekracza wartość nieruchomości, z której prowadzona jest przez Naczelnika Urzędu Skarbowego egzekucja. Skarżąca podała, że wszelkie dochody z działalności również są zajmowane z rachunku bankowego na poczet należności Urzędu Skarbowego. Dlatego, jak oświadczyła, nie ma środków na uiszczenie kosztów sądowych. Wnioskodawczyni oświadczyła, że wspólnie z mężem posiada dom, na którym ustanowiona została hipoteka. Skarżąca i jej mąż nie posiadają mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Podała, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód brutto w wysokości [...], mąż nie ma dochodów. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącą i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. złożenie wyciągów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącej i do osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 4. podanie czy skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, 5. podanie czy skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach z o.o., jeżeli tak należy podać jaka jest wartość nominalna tych udziałów, 6. podanie czy skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują inne, poza wymienionym przez skarżącą z tytułu działalności gospodarczej, dochody (np. z tytułu wynagrodzenia za pracę, umowy zlecenia, umowy o dzieło, pracy dorywczej, sezonowej, udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji członka zarządu lub prokurenta w spółkach z o.o., zbycia udziałów, najmu, inne), jeżeli tak to kiedy takie dochody uzyskali i w jakiej wysokości, 7. podanie czy skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak należy przedłożyć odpisy decyzji, z których wynika w jakiej formie i w jakiej wysokości uzyskują pomoc, 8. podanie czy mąż skarżącej jest osobą bezrobotną, czy jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, jeżeli tak to od kiedy i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, jeżeli nie jest zarejestrowany to dlaczego, 9. podanie ilu skarżąca zatrudnia pracowników, 10. złożenie ewidencji środków trwałych, 11. złożenie odpisu książki przychodów i rozchodów za okres od [...], jeżeli skarżąca nie prowadzi książki przychodów i rozchodów, to należy podać w jakiej wysokości od początku [...] skarżąca uzyskała przychód, w jakiej wysokości poniosła koszty i w jakiej wysokości z tytułu prowadzenia działalności poniosła stratę, 12. złożenie odpisów deklaracji VAT-7 złożonych za miesiące od [...], jeżeli wnioskodawczyni złożyła już deklarację VAT-7 za miesiąc [...], to również należy przedłożyć odpis tej deklaracji, 13. złożenie wyciągów z firmowych rachunków bankowych. Do tut. Sądu wpłynęło pismo skarżącej z dnia [...], które nie zostało podpisane. Oprócz pisma złożone zostały kserokopie: zeznań rocznych podatkowych za [...], deklaracji VAT-7K za [...] kwartał, zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat z rachunku bankowego prowadzonego przez A, ewidencji środków trwałych, z której wynika, że na stanie firmy znajduje się samochód osobowy marki O, rok prod. [...], oraz autocysterna V, odpis podatkowej księgi przychodów i rozchodów za okres [...], historii z rachunku bieżącego za okres [...] z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za okres [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do podpisania pisma z dnia [...] w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem pominięcia złożonego w w.w piśmie oświadczenia. Mimo wezwania skarżąca nie podpisała pisma z dnia [...]. W odpowiedzi z dnia [...] pełnomocnik skarżącej wniósł natomiast o przedłużenie terminu do podpisania pisma z dnia [...] i podał, że z uwagi na przerwę świąteczną Kancelaria Prawnicza, z której usług korzysta, była nieczynna, co zablokowało mu dostęp do niezbędnych dokumentów. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. W przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, zatem wniosek jej podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącą oświadczenia stwierdzić należy, że wnioskodawczyni nie wykazała przesłanek do zwolnienia jej od kosztów sądowych. Z oświadczenia złożonego przez skarżącą na urzędowym formularzu wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem. Wnioskodawczyni prowadzi działalność gospodarczą, z której – jak podała w uzasadnieniu wniosku – nie osiąga dochodu, natomiast w dalszej części – jak podała – uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości [...]. Skarżąca posiada razem z mężem dom, który obciążony jest hipoteką. Wnioskodawczyni podała również, że z rachunku bankowego, na który wpływają wszelkie dochody z działalności gospodarczej, prowadzona jest egzekucja. Z uwagi na wątpliwości co do sytuacji finansowej i majątkowej pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień i do przedłożenia odpisów dokumentów. W odpowiedzi skarżąca przesłała pismo z dnia [...], którego nie podpisała oraz kserokopie dokumentów. Wobec tego pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do podpisania pisma z dnia [...] w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem pominięcia złożonego w w.w piśmie oświadczenia. Razem z wezwaniem przesłano skarżącej kserokopię pisma z dnia [...] (por. potwierdzenie odbioru – karta nr [...] akt sąd.) Skarżąca, mimo wezwania, nie podpisała pisma z dnia [...]. Wobec tego przyjąć należy, że skarżąca nie wyjaśniła w jakiej wysokości ona i jej mąż ponoszą koszty miesięcznego utrzymania, nie podała czy uzyskują dodatkowe dochody, czy korzystają z pomocy opieki społecznej, czy posiadają udziały w spółkach z o.o., czy małżonek jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny. Natomiast z przedłożonych kserokopii zeznań rocznych podatkowych wynika, że skarżąca i jej mąż w [...] rozliczali się wspólnie. W [...] skarżąca z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała przychód w wysokości [...], poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i poniosła stratę w wysokości [...], małżonek nie uzyskał żadnych przychodów, nie poniósł również kosztów uzyskania przychodów, w [...] skarżąca nie uzyskała przychodu z działalności gospodarczej, nie poniosła również kosztów uzyskania przychodów z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, uzyskała natomiast przychód i dochód z innych źródeł w wysokości [...], mąż jej nie uzyskał żadnych przychodów i nie poniósł kosztów uzyskania przychodów. Z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za okres [...] wynika, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej skarżąca uzyskała przychód w wysokości [...], poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i odnotowała stratę w wysokości [...]. W tym miejscu zauważyć należy, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata nie uzasadnia potrzeby kredytowania należnych opłat sądowych w związku z wniesioną przez skarżącą skargą. Mimo poniesionej straty w [...], jak i w okresie od [...] skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą, ponosi również koszty związane z jej prowadzeniem. W orzecznictwie przyjął się pogląd, że koszty prowadzenia postępowań sądowych należy traktować jako związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Podmiot prowadzący działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia 01.04.2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, postanowienie NSA z 13.03.2012 r., sygn. akt II FZ 195/12, publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać należy, że z historii rachunku bankowego prowadzonego przez A wynika, że z rachunku tego w dniu [...] przekazano na rachunek Komornika Sądowego kwotę w wysokości [...] tytułem zajęcia egzekucyjnego. Po tym dniu na rachunek bankowy nie wpłynęły żadne środki pieniężne od kontrahentów, również skarżąca nie wpłaciła żadnej kwoty, nie zajęto żadnej kwoty tytułem egzekucji, naliczane są natomiast na tym rachunku opłaty za jego prowadzenie oraz odsetki od salda ujemnego, saldo końcowe na dzień [...] wynosi [...]. Wobec tego obecnie z w.w rachunku nie jest realizowane zajęcie egzekucyjne. Z ewidencji środków trwałych wynika, że na stanie firmy znajduje się samochód osobowy marki O, rok prod. [...] oraz samochód V (autocysterna). Z oświadczenia skarżącej wynika, że ruchomości podlegają zajęciu egzekucyjnemu. Jednakże, mimo zajęcia, skarżąca nadal może korzystać z tych pojazdów i uzyskiwać przychody. Z deklaracji VAT-7K wynika, że w [...] skarżąca wykazała podstawę opodatkowania w wysokości [...], w [...] w wysokości [...] i w [...] w wysokości [...]. Wobec powyższego stwierdzić należy, że z uzyskanego przychodu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącą w okresie od [...], który wyniósł [...], co średniomiesięcznie daje kwotę [...], wnioskodawczyni powinna zabezpieczyć środki finansowe na uiszczenie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis sądowy od skargi). Wprawdzie skarżąca z uzyskiwanych przychodów ponosi wysokie koszty uzyskania przychodów, jednakże wskazać należy , że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 07.02.2006r., sygn. akt I Oz/83/06, postanowienie NSA z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publ. na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Sama realizacja zobowiązań cywilnoprawnych nie może bowiem przesądzać automatycznie o przyznaniu prawa pomocy. Za odmową przyznania prawa pomocy przemawia również okoliczność, że skarżąca, mimo wezwania, nie udzieliła dodatkowych informacji, o które została wezwana. Nie sposób zatem przyjąć, aby stan majątkowy i sytuacja finansowa skarżącej została zobrazowana w sposób dostatecznie wyczerpujący. Nie budzi bowiem wątpliwości, że brak złożenia przez skarżącą dodatkowych wyjaśnień również nie pozwala na dokonanie miarodajnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.