I SA/Po 795/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 2 listopada 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku KK o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008r. postanawia: oddalić wniosek. KK, reprezentowany przez radcę prawnego, pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008r. Jednocześnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że w chwili obecnej zamieszkuje sam i utrzymuje się jedynie z wynagrodzenia za pracę w kwocie [...]brutto. Wynagrodzenie wystarcza na pokrycie podstawowych kosztów utrzymania. Ze względu na to, że wpis od skargi jest wysoki, nie jest w stanie jednorazowo ponieść tego kosztu. Skarżący zakreślił odpowiedzi dotyczące oświadczenia o stanie rodzinnym, natomiast co do posiadanych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro podał "nie dotyczy". Wnioskodawca oświadczył, że z tytułu umowy o pracę uzyskuje wynagrodzenie w wysokości [...] brutto miesięcznie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako P.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek wykazania przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że ww. przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy argumentacja służąca wykazaniu, że wystąpiły okoliczności do uwzględnienia wniosku o prawo pomocy, musi być dokładna i wyczerpująca. Skoro podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy są zawsze okoliczności wskazane przez wnioskodawcę, to powinna być to informacja kompletna, pozwalająca na zobrazowanie realnej sytuacji majątkowej i finansowej strony. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że nie posiada rachunków bankowych, kont bankowych ani lokat bankowych, nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, udziałów w spółkach, przedmiotów wartościowych ani samochodów osobowych. Ponosi koszty miesięcznego utrzymania w wysokości [...], przy czym ogrzewanie [...], woda [...], gaz [...], energia elektryczna [...], koszty leczenia i zakupu lekarstw [...], wyżywienie [...], środki czystości [...]. Nie ponosi opłat za czynsz, telefon stacjonarny i komórkowy, abonament RTV, kablówkę. Podał, że pełni funkcję Prezesa zarządu w spółce A Sp. z o.o., otrzymuje wynagrodzenie miesięczne w wysokości [...], t.j. [...] brutto miesięcznie (do wypłaty [...]). Skarżący nie uzyskuje dodatkowych dochodów. Wnioskodawca mieszka w nieruchomości będącej własnością jego żony nie ponosząc z tego tytułu kosztów najmu. Skarżący pozostaje w związku małżeńskim, w którym została zniesiona wspólność majątkowa małżeńska. Skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej. Do wniosku załączył kserokopie zeznań rocznych podatkowych za [...], listę płac za miesiące [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do podania w jakiej wysokości i z jakiego tytułu jego żona uzyskuje miesięczne dochody, złożenia odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez żonę, złożenia odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do żony, podania kosztów miesięcznego utrzymania żony z rozbiciem na poszczególne wydatki (ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), podania czy żona posiada jakieś nieruchomości (dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości), oszczędności, udziały w spółkach, papiery wartościowe i wartościowe przedmioty, samochody osobowe, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, podanie czy żona pełni funkcje członka zarządu w spółkach, radach nadzorczych, jeżeli tak należy podać w jakich spółkach i jakie z tego tytułu uzyskuje miesięczne dochody, podania czy żona uzyskuje jakieś dodatkowe dochody (np. z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, pracy dorywczej, sezonowej itp.), złożenia odpisu umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej pomiędzy skarżącym i jego żoną, podania w jaki sposób został dokonany podział majątku wspólnego między małżonkami - złożenie odpisu umowy o podziale majątku, podania w jaki sposób żona nabyła dom, w którym obecnie mieszka wnioskodawca, czy nieruchomość ta należała do majątku wspólnego małżonków. Pełnomocnik skarżącego w odpowiedzi z dnia [...] przedłożył kserokopię umowy o wyłączeniu wspólności ustawowej z dnia [...] zawartej w formie aktu notarialnego. Z wyjaśnienia pełnomocnika wynika, że wnioskodawca nie jest w posiadaniu informacji o stanie majątkowym żony. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Skarżący pozostaje w związku małżeńskim, mieszka w nieruchomości należącej do jego żony, ma stałe źródło dochodów, utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę, które wynosi [...] brutto miesięcznie. Skarżący, pomimo wezwania, nie podał jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jego żony. Z przedłożonych przez niego informacji wynika jedynie, że posiada ona jakąś nieruchomość, w której wnioskodawca mieszka. Skarżący podniósł, że pomiędzy nim i jego żoną istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska. W tym miejscu zauważyć jednak należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012r., poz. 788) małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, żona ma obowiązek udzielenia pomocy mężowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1967r., sygn. akt I CZ 37/67, Lex nr 6155). Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011r. sygn. akt I FZ 395/11 publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez nią dochodów, jej sytuacja majątkowa wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Jak wskazano wyżej obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.