I SA/Po 798/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku TM o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi TM na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2010 postanawia: oddalić wniosek. Skarżący pismem z dnia [...] wniósł skargę na wskazaną w sentencji postanowienia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Równocześnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że dysponuje bardzo skromnym dochodem w wysokości [...] bruttu i jest to jedyny dochód rodziny. Wskazał, że mizerne środki należące do niego w całości pochłaniane są przez bieżące wydatki, wśród których podstawową pozycję stanowi czynsz i energia oraz zakup żywności. Skarżący nie posiada żadnych oszczędności i nie był w stanie również przygotować się na opłatę sądową. Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z [...]-letnią córką i z [...]-letnim synem. Wnioskodawca nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów o wartości pow. 3.000 euro. Pismem z dnia [...], ponowionym w dniu [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego, 2. złożenie wyciągów z rachunków i lokat bankowych, w tym rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącego, 3. podanie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu skarżący uzyskuje miesięczne dochody (np. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, wynagrodzenia za pracę, udziałów w spółkach, pełnienia funkcji członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej, umowy zlecenia, umowy o dzieło, renty, prac dorywczych, sezonowych, inne), 4. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 5. podanie czy skarżący posiada udziały w spółkach, pełni funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy z tytułu posiadania udziałów w spółkach lub pełnienia w.w funkcji uzyskuje jakieś dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego, 6. podanie czy skarżący korzysta z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), 7. podanie czy skarżący posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy wymienić markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową tych pojazdów, 8. podanie do kogo należy dom, w którym mieszka skarżący, jeżeli wnioskodawca najmuje mieszkanie należy podać koszty najmu, 9. podanie czy skarżący otrzymuje na utrzymanie dzieci środki pieniężne (np. alimenty, rentę rodzinną), jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości, 10. podanie czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim, jeżeli tak należy podać czy małżonkowie pozostają w separacji sądowej (odpis orzeczenia), jeżeli małżonkowie nie pozostają w separacji sądowej należy podać w jakiej wysokości i z jakiego tytułu żona skarżącego uzyskuje miesięczne dochody (np. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, umowy o pracę, umowy zlecenia, umowy o dzieło, prowadzenia działalności rolniczej, inne), przedłożyć odpisy zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez żonę skarżącego, wyciągi z rachunków bankowych żony za ostatnie [...] miesięcy, należy podać czy żona posiada nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji (jakie, jakiej marki, rok produkcji, jaka jest wartość rynkowa), udziały w spółkach, czy pełni funkcje członka zarządu, prokurenta lub członka rady nadzorczej w spółkach, w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki, czy ma na swoim utrzymaniu inne osoby (np. dzieci), jeżeli małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej należy również przedłożyć odpis umowy majątkowej małżeńskiej lub orzeczenia o ustanowieniu rozdzielności majątkowej oraz odpis umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego między małżonkami. Wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy doręczono skarżącemu w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...]. Tymczasem skarżący do chwili obecnej wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełnił. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Zauważyć należy, że referendarz sądowy nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów mających przemawiać na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, może jedynie oceniać te fakty, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie art. 255 w.w ustawy. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak wynika jednak z tego przepisu, i w tym wypadku odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Rola referendarza sądowego ogranicza się tu jedynie do poinstruowania wnioskodawcy, jakimi środkami dowodowymi może on wykazać zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 cyt. ustawy (por. postanowienie NSA z dnia 5 stycznia 2007r., sygn. akt II FZ 797/06). Konstrukcja art. 255 P.p.s.a. ma bowiem umacniać wyjątkowość stosowania instytucji prawa pomocy. Ma ona zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by referendarz sądowy mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczeń skarżącego wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dziećmi [...]-letnią córką i z [...]-letnim synem. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia nie wynika czy pozostaje w związku małżeńskim, jeżeli tak to czy pozostaje w separacji sądowej, jeżeli natomiast wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim i nie pozostaje w separacji sądowej nałożono na niego obowiązek przedstawienia jaka jest sytuacja majątkowa i finansowa jego żony i do przedłożenia dokumentów, które tę sytuację potwierdzałyby. Godzi się bowiem zauważyć, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm., dalej jako "K.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonce w zakresie prowadzenia przez nią procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd sytuacja majątkowa żony wpływa na ocenę możliwości płatniczych małżonka. Skarżący oświadczył, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości pow. 3.000 euro. Mimo wezwania skarżący nie wyjaśnił do kogo należy dom, w którym mieszka, nie podał czy najmuje mieszkanie, jeżeli tak to w jakiej wysokości ponosi czynsz najmu. Wnioskodawca mimo wezwania nie podał w jakiej wysokości z rozbiciem na poszczególne wydatki ponosi koszty miesięcznego utrzymania, t.j. w jakiej wysokości ponosi opłaty za media, koszty wyżywienia, inne koszty. Skarżący nie podał również czy spłaca kredyty, jeżeli tak to w jakiej wysokości miesięcznie. Wnioskodawca mimo wezwania nie udzielił również odpowiedzi w kwestii, czy posiada udziały w spółkach, czy pełni funkcje członka zarządu, czy korzysta z pomocy opieki społecznej, czy otrzymuje na utrzymanie dzieci środki pieniężne np. z tytułu alimentów, renty rodzinnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości, nie wyjaśnił, czy posiada pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji. Ponadto skarżący mimo wezwania nie przedłożył odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...], nie wyjaśnił nawet czy zeznania roczne podatkowe do Urzędu Skarbowego składał, nie przedłożył wyciągów z rachunków i lokat bankowych, w tym rachunków kart kredytowych za ostanie [...] miesięcy, nie wyjaśnił, czy lokaty i rachunki bankowe posiada. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny w przedmiotowej sprawie. Skoro bowiem skarżący, pomimo wezwania, nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, gdyż nie zareagował na wezwanie z dnia [...], to nie zrealizował on zatem swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a., czym uniemożliwił ewentualne przyznanie prawa pomocy. Natomiast złożone przez niego wcześniej oświadczenie złożone na urzędowym formularzu jest niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny. Ponadto wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.