I SA/Po 863/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku EW o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do listopada 2004r. postanawia: oddalić wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...] oddalił skargę EW na zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do listopada 2004r. EW złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że ze względu na toczące się od [...] postępowania podatkowe i karne ma poważne trudności z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz wywiązywaniem się z zobowiązań publicznoprawnych i prywatnoprawnych. Wskazała, że od [...] jej majątek podlegał wielokrotnie zajęciu i zabezpieczeniu. Wyjaśniła, że nieruchomości zostały zabezpieczone przez Sąd w toczącym się postępowaniu karnym, nie ma więc możliwości ich sprzedaży i uzyskania środków finansowych. Wskazała, że zablokowane zostały również jej konta przez Dyrektora Izby Celnej, przy czym zajęto całość środków znajdujących się na tych rachunkach, nie zabezpieczając wynagrodzeń pracowników. Wnioskodawczyni podała, że zatrudnia [...] pracowników, w większości są to osoby posiadające znaczny stopień niepełnosprawności. Skarżąca poinformowała, że obecnie prowadzi przebudowę siedziby firmy, którą chce wynająć w celu naprawy sytuacji finansowej. Obiekt ten z uwagi na przebudowę instalacji jest odcięty od ogrzewania. W okresie zimowym wystąpiły znaczne straty z uwagi na pęknięcie rur (zamarznięcie kanalizacji), uległy zniszczeniu elementy nowe – płyty stropowe, pojawił się grzyb na ścianach, co spowodowało straty i bardzo trudne warunki prowadzenia działalności. Brak wywiązywania się z poboru paliwa gazowego z uwagi na opóźnienia w inwestycji skutkował nałożeniem kary w wysokości [...]. Spowodowało to dodatkowe wydatki wnioskodawczyni, które pogorszyły i tak już złą sytuację finansową. Skarżąca wskazała, że inwestycje w firmie prowadzone są w zajętych przez Sąd i Urząd Skarbowy, a także Urząd Celny środkach trwałych, co powoduje zwiększenie ich wartości, a w razie egzekucji zwiększać będzie również przysporzenie Skarbu Państwa. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z [...]-letnią córką. Wnioskodawczyni posiada następujące nieruchomości gruntowe: [...]. Skarżąca oświadczyła, że wszystkie nieruchomości zajęte zostały przez Sąd w toczącej się sprawie karnej. Wnioskodawczyni nie posiada również oszczędności, gdyż środki pieniężne zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. Wnioskodawczyni nie posiada w majątku osobistym przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro. Podała, że wszelkie przedmioty wartościowe należące do niej jako podmiotu gospodarczego zostały zajęte, nie podlegają więc zbyciu. Skarżąca wskazała, że jej córka posiada mieszkanie o pow. [...] m2 oraz sad o pow. [...] Skarżąca oświadczyła, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości [...] brutto, córka z tytułu wynajmu nieruchomości w wysokości [...]. Skarżąca podała, że jest osobą samotnie wychowującą dziecko. Do wniosku załączyła wyciągi z rachunków bankowych prowadzonych w A, B, C, bilans firmy za rok [...], szczegółową listę płac, wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych, kserokopie: orzeczeń lekarza ZUS i orzeczeń o stopniu niepełnosprawności zatrudnionych pracowników, postanowienia Prokuratury Rejonowej o zabezpieczeniu majątkowym z dnia [...], sygn. akt [...], decyzji Starosty z dnia [...], Nr [...] o zatwierdzeniu projektu budowlanego i udzieleniu pozwolenia na budowę, dziennika budowy nr [...] wydanego w dniu [...], zawiadomienia Sądu Rejonowego o dokonaniu wpisu hipotek, protokołu zajęcia i odbioru ruchomości. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] załączyła kserokopie zeznań rocznych podatkowych za [...]. Z zeznania rocznego podatkowego za [...] wynika, że skarżąca z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała przychód w wysokości [...], poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i odnotowała stratę w wysokości [...], natomiast w [...] uzyskała przychód w wysokości [...], poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i odnotowała stratę w wysokości [...]. Skarżąca załączyła również zeznanie roczne podatkowe za [...] sporządzone na druku PIT-37, z którego wynika, że z tytułu innych źródeł uzyskała dochód w wysokości [...]. Z załączonego zeznania córki za [...] wynika, że uzyskała ona dochód z tytułu działalności wykonywanej osobiście (w tym umowy o dzieło i zlecenia) w wysokości [...], natomiast w [...] z tytułu najmu lub dzierżawy w wysokości [...]. Skarżąca oświadczyła, że ona i jej córka ponoszą koszty utrzymania w wysokości [...], przy czym czynsz [...]. Skarżąca wyjaśniła, że córka studiuje na I roku D w P oraz III roku E w P. Wnioskodawczyni podała, że córka uzyskuje dochody z tytułu umowy najmu zawartej w dniu [...] w kwocie [...] brutto. Córka wynajęła F część lokalu użytkowego o pow. [...] m2 położonego przy ul. K [...] w P. Skarżąca wyjaśniła, że nie wystąpiła do Sądu z pozwem o alimenty na córkę, gdyż w czasie rozprawy rozwodowej podzieliła się z mężem obowiązkiem dotyczącym opieki nad dziećmi. Skarżąca podała, że darowała córce nieruchomość [...] w dniu [...], natomiast nieruchomość przy ul. K [...] w P sprzedała córce w dniu [...], przy czym córka środki na zakup nieruchomości otrzymała w wysokości [...] tytułem darowizny od babci i [...] od ojca. Skarżąca przedłożyła oświadczenie córki, z którego wynika, że nie posiada ona żadnego pojazdu mechanicznego podlegającego obowiązkowi rejestracji. Skarżąca podała, że posiada następujące pojazdy, które są wciągnięte do środków trwałych firmy G: -[...]. Wnioskodawczyni podała, że wszystkie pojazdy, poza samochodem C, stanowią zastaw sądowy i wobec tego nie ma możliwości ich sprzedaży. Wnioskodawczyni załączyła zapisy z książki przychodów i rozchodów za okres [...]. Z przedłożonych przez skarżącą dokumentów wynika, że w okresie [...] przychody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniosły [...], natomiast wydatki [...], a zatem skarżąca poniosła za w.w okres stratę w wysokości [...]. Również w [...] skarżąca poniosła stratę. Z deklaracji VAT-7K dla podatku od towarów i usług, z których wynika, że za [...] podstawa opodatkowania wyniosła [...], za [...] [...]. Wnioskodawczyni załączyła również wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego przez B dla G, z których wynika, że saldo końcowe na dzień [...] wynosiło [...]. Z załączonych przez Skarżącą podsumowań z wyciągów z rachunku bankowego prowadzonego przez C dla G EW wynika, że na dzień [...] na Rachunku H posiada środki w wysokości [...], na Rachunku I w wysokości [...], na Rachunku J [...], na Rachunku K [...], nie wiadomo czy na tych rachunkach są przeprowadzane jakieś operacje finansowe i czy z tych rachunków prowadzona jest egzekucja. Z załączonego przez Skarżącą wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego w A dla G EW za okres [...] wynika, że na ten rachunek wpływają środki pieniężne od jej kontrahentów, z tego rachunku wypłacane są wynagrodzenia dla pracowników, przelewy do ZUS, z tego rachunku dokonano w dniu [...] spłaty zajęcia egzekucyjnego w kwocie [...], przy czym w dniu [...] Urząd Skarbowy przelał na ten rachunek w.w kwotę. Skarżąca załączyła ewidencję środków trwałych. Pismem z dnia [...] skarżąca przedłożyła wyciągi z rachunku bankowego córki za okres [...], z których wynika, że na rachunek ten wpływają środki pieniężne od spółki. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270, dalej jako P.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl), nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, dana osoba może zwrócić się o pomoc państwa. Trzeba mieć na względzie, że w przypadku pozytywnego orzeczenia koszty postępowania ponoszą praktycznie inne podmioty i współobywatele. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984r. sygn. II CZ 104/84, postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04). Zauważyć należy, że strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 P 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). W przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem wniosek jej podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącą oświadczenia i dokumenty stwierdzić należy, że nie wykazała ona przesłanek do zwolnienia jej od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą. We wniosku o przyznanie prawa pomocy sporządzonym na urzędowym formularzu w dniu [...] oświadczyła, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości [...] brutto. Jednakże oświadczenie to nie znalazło potwierdzenia w przedłożonych przez nią kserokopii dokumentów, gdyż z zapisów w książce przychodów i rozchodów wynika, że w okresie [...] odnotowała stratę, a zatem nie uzyskała dochodu. Zauważyć należy również, że ze złożonych przez nią zeznań rocznych podatkowych za [...] wynika, że poniosła stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. W tym miejscu godzi się zauważyć, że w orzecznictwie przyjął się pogląd, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata nie uzasadnia zatem potrzeby kredytowania stronie skarżącej należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez nią skargą. Zauważyć również należy, że pomimo poniesionej straty w kolejnych latach, t.j. w [...], jak i w [...], skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą, zatrudnia [...] pracowników, ponosi koszty inwestycji związanej z przebudową siedziby firmy, z uzyskiwanych przychodów utrzymuje również siebie i swoją córkę. Z oświadczeń skarżącej wynika bowiem, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z [...]-letnią córką, która jest studentką. Skarżąca wskazała, że na koszty miesięcznego utrzymania przeznacza około [...]. Wnioskodawczyni podała, że jej córka poza dochodami z tytułu najmu lokalu w wysokości [...] miesięcznie nie uzyskuje innych dochodów. Skarżąca nie otrzymuje również alimentów na córkę. Ze złożonych oświadczeń wynika, że skarżąca posiada nieruchomości w G, na których ustanowione zostały hipoteki oraz majątek wniesiony do firmy, który - poza samochodem C - podlega zajęciu. Jednakże zajęcie majątku nieruchomego i ruchomego również nie stanowi przesłanki do zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych, gdyż wnioskodawczyni nadal tym majątkiem dysponuje i może uzyskiwać z niego dochody, nie może natomiast go sprzedać. Wnioskodawczyni wskazała, że jej córka posiada mieszkanie o pow. [...] m2 i sad, który, jak wynika z jej oświadczenia, podarowała córce w [...]. Wnioskodawczyni nie podała natomiast, że jej córka posiada [...] udziałów w spółce z o.o. o wartości [...], w której skarżąca pełni funkcję prokurenta, co wynika z Krajowego Rejestru Sądowego. Skarżąca mimo wezwania nie podała również czy jej córka z tytułu posiadania sadu uzyskuje jakieś dochody. Wskazać również należy, że skargę do tut. Sądu wniosła skarżąca, która była reprezentowana przez adwokata. Już po rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy – postanowienie z dnia [...], sygn. akt [...], w którym przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie jej od wpisu od skargi, udzieliła ona pełnomocnictwa drugiemu pełnomocnikowi – doradcy podatkowemu, co wiąże się z dodatkowymi kosztami. Zauważyć również należy, że nie zasługuje na uwzględnienie argument skarżącej, że nie posiada środków na uiszczenie kosztów sądowych (wpisu od skargi kasacyjnej), gdyż prowadzi przebudowę siedziby firmy, w związku z czym ponosi dodatkowe koszty. Prawo pomocy nie jest bowiem instytucją, która ma na celu chronić czy też wzbogacać majątek prywatny strony skarżącej. Wnioskodawczyni w złożonych oświadczeniach nie uzasadniła zatem stanowiska, że uiszczenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej jej i osoby pozostającej z nią we wspólnym gospodarstwie domowym w taki sposób, że nie będą w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W tym miejscu jeszcze raz należy podkreślić, że z uzyskiwanych przychodów z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej oraz dochodów córki z tytułu najmu lokalu skarżąca przeznacza łącznie [...] na ich miesięczne utrzymanie. Również majątek zgromadzony przez skarżącą i jej córkę oraz ujawnione przychody z tytułu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, które za okres [...] wyniosły [...] (średniomiesięcznie [...]) w sposób jednoznaczny wykluczają ją z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.