I SA/Po 877/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna - Kubicka po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku WR o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi WR na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego postanawia: I. oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych, II. ustanowić dla skarżącego adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka. Pismem z dnia [...] WR wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazane w sentencji postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...]. Zarządzeniem Przewodniczącego z dnia [...] skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...]. Skarżący złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku powołał się na trudną sytuację finansową, orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz chorobę, która uniemożliwia mu samodzielną egzystencję. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, ze skarżący nie pozostaje z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Dochód skarżącego z tytułu renty wynosi [...] brutto. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z synem SR. Wnioskodawca wyjaśnił, że syn nie jest zameldowany i nie przebywa w miejscu jego zamieszkania. Z małżonką natomiast pozostaje w rozdzielności majątkowej małżeńskiej i pomimo, iż przebywa pod tym samym adresem, nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Mieszkanie stanowi własność żony. Skarżący oświadczył, że z uwagi na zawieszenie i likwidację działalności gospodarczej nie posiada kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych,. Podał, że na miesięczne utrzymanie, t.j. na czynsz, wodę, gaz, energię elektryczną przekazuje kwotę [...] małżonce. Ponadto ponosi koszty leczenia (lekarstwa i dojazdy) w wysokości ok. [...]. Spłaca również raty kredytu samochodowego w wysokości [...], t.j. 50% kredytu na samochód marki V, który został zaciągnięty w A, na wyżywienie przeznacza [...], na opłaty za telefon komórkowy [...], na środki czystości [...]. Wnioskodawca podał, że samochód V kupił na kredyt, pojazd został zajęty w postępowaniu egzekucyjnym. Skarżący nie posiada nieruchomości. Wnioskodawca oświadczył, że jedynym jego źródłem dochodu jest renta w wysokości [...]. Do pisma załączył kserokopie: zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia [...] do osoby trzeciej o zajęciu samochodu osobowego marki V, rok prod. [...], harmonogramu spłaty rat z dnia [...], z którego wynika, że kredyt został uruchomiony w dniu [...], na kwotę [...], okres spłaty [...] miesiące od [...], wysokość raty [...], odcinka przekazu pocztowego z dnia [...], z którego wynika, że wypłacono skarżącemu świadczenie za [...] w wysokości [...], zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego, z których wynika, że w [...] dochód wnioskodawcy wyniósł [...], w [...]. Referendarz sądowy WSA postanowieniem z dnia [...] odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Na powyższe postanowienie skarżący, pismem z dnia [...], wniósł sprzeciw, w którym rozszerzył również zakres swojego żądania poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu i powołując się na przepis art. 48 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego podał, że sędzia może przyznać choremu adwokata z urzędu, a zatem Sąd uznał, że skarżący wniósł o ustanowienie adwokata. Ponadto skarżący w uzasadnieniu wskazał m.in., że okoliczność, iż mieszka w tym samym mieszkaniu co jego żona, nie jest równoznaczne z tym, że małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Do pisma załączył kserokopię zaświadczenia o stanie zdrowia z dnia [...] oraz orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...], z którego wynika m.in., że skarżący wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z treści powołanego przepisu wynika, że skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej postanowienia referendarza ex lege i przejście sprawy będącej przedmiotem sprzeciwu do właściwości Sądu. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie żądanie w nim sformułowane, powoduje utratę mocy wiążącej orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego. Podniesiona w sprzeciwie argumentacja dotycząca sytuacji materialnej skarżącego stanowi zaś uzupełnienie uzasadnienia rozpoznawanego wniosku. Jak już wyżej wskazano, w złożonym sprzeciwie skarżący rozszerzył zakres swojego żądania i wniósł dodatkowo o ustanowienie adwokata, wobec czego wniosek jego należy rozpoznać jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazać należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, stosownie do art. 199 P.p.s.a., że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jednakże, w myśl art. 245 § 1 P.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanej regulacji wynika, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Znajduje to uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy mają sami wnioskodawcy. Wobec tego, pochodzące od nich informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena ich rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżących powinno leżeć przedstawienie jak najpełniejszej informacji pozwalającej na dokonanie oceny ich aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić także należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005r., sygn. akt FZ 760/04). Podnieść także trzeba, iż oceniając zasadność przyznania wnioskodawcom prawa pomocy, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawców do wysokości kosztów, które są oni zobowiązani ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. (postanowienie NSA z 10 października 2011r., sygn. akt II FZ 536/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, w ocenie Sądu, skarżący nie uprawdopodobnił wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia go od kosztów sądowych, natomiast na uwzględnienie zasługuje wniosek o ustanowienie dla niego adwokata. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż z udzielonych przez skarżącego informacji oraz złożonych dokumentów wynika, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada żadnego majątku, utrzymuje się z renty w wysokości [...] netto,- zł. Wnioskodawca ponosi koszty miesięcznego utrzymania w wysokości ok. [...]. Skarżący mieszka w mieszkaniu należącym do żony, pomiędzy nim i jego żoną istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego. Analizując powyższe, Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w wysokości [...]. Zdaniem Sądu, zestawienie ponoszonych przez niego wydatków w kwocie ok. [...], z których znaczną część stanowi spłata przez skarżącego w 50% kredytu zaciągniętego na zakup samochodu marki V w wysokości [...], nie stanowi przesłanki do zwolnienia go od kosztów sądowych. Spłata kredytu nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl).Ponadto z przedłożonych przez skarżącego informacji nie wynika, kto spłaca drugą połowę raty kredytu zaciągniętego na zakup samochodu. Na podjęte rozstrzygnięcie w sprawie nie ma również wpływu podnoszona przez skarżącego okoliczność, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną. Zauważyć bowiem należy, że pomimo tego, iż małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej, w separacji faktycznej, nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, to jednak w świetle przepisu art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012r., poz. 788 ze zm.) małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, żona ma obowiązek udzielenia pomocy mężowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1967r., sygn. akt I CZ 37/67, Lex nr 6155). Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011r. sygn. akt I FZ 395/11 publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez nią dochodów, jej sytuacja majątkowa i finansowa wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych przez nich wydatków, czy to oddzielnie czy łącznie, pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu zasadny jest natomiast wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata, gdyż z załączonej przez niego kserokopii orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] wynika, że wnioskodawca wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zatem w celu dochodzenia swoich praw przed Sądem potrzebuje również pomocy innej osoby. Ustanawiając dla skarżącego adwokata Sąd wziął także pod uwagę okoliczność, że wnioskodawca jest rencistą i z uzyskiwanego z tego tytułu dochodu nie jest w stanie w krótkim czasie poczynić oszczędności na opłacenie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 160 i art. 16 § 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia