I SA/Po 889/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dominik Mączyński po rozpoznaniu w dniu 08 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącej od postanowienia referendarza sądowego tutejszego sądu z dnia [...] 2017 r., I SA/Po 889/17 w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania; postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. Skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika pismem z dnia [...] 2017 r. wniosła do tutejszego Sądu skargę na wskazane w sentencji niniejszego orzeczenia postanowienie. W odpowiedzi na doręczenie wezwania Przewodniczącego Wydziału do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł wniesiono o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazano, że skarżąca nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny ponieść kosztów sądowych w sprawie. Powyższe uzasadnia sytuacja materialna oraz konfrontacja dochodów skarżącej z jej wydatkami. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, synem i z dwiema córkami. Skarżąca posiada dom o wartości ok. [...] zł, nieruchomość gruntową o wartości ok. [...] zł, nieruchomość biurową o wartości ok. [...] zł, nieruchomość lokalową o wartości ok. [...] zł, nieruchomość lokalową o wartości ok. [...] zł oraz samochód o wartości [...] zł. Wnioskodawczyni nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności. Mąż skarżącej posiada [...] udziałów w [...] sp. z o.o. Córka skarżącej posiada [...] udziałów we wskazanej ostatnio spółce. Mąż skarżącej uzyskuje dochód netto w wysokości [...] zł, córka z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości [...] zł, syn otrzymuje rentę w wysokości [...] zł. Zobowiązania i stałe wydatki skarżącej to: kredyty w [...] – do spłaty pozostało ok. [...] zł, w [...] ok. [...] zł, utrzymanie domu [...] zł, spłata kredytów – łącznie raty miesięczne ok. [...] zł, pozostałe wydatki ok. [...] zł, rehabilitacja syna ok. [...] zł. Pismem z dnia [...] 2017 r., referendarz sądowy wezwał skarżącą do udzielenia – w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu pisma – odpowiedzi na postawione w tym piśmie pytania zmierzające do ustalenia sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawczyni oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. W piśmie z dnia [...] 2017 r. pełnomocnik skarżącej oświadczył, że skarżąca posiada tylko wskazany we wniosku samochód, a osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają innych dochodów, poza tymi wskazanymi we wniosku. W piśmie wniesiono o przedłużenie terminu do wykonania wezwania w pozostałym zakresie. Pismem z dnia [...] 2017 r. referendarz sądowy ponownie wezwał skarżącą do udzielenia – w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu pisma – odpowiedzi na postawione w tym piśmie pytania zmierzające do ustalenia sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawczyni oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Pełnomocnik skarżącej pismem z dnia 26 września 2017 r. oświadczył, że osoby pozostające ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym użytkują wyleasingowany samochód o wartości ok. [...] zł. Mąż skarżącej jest członkiem Rady Nadzorczej [...] sp. z o.o. oraz członkiem Rady Nadzorczej [...] Wnioskodawczyni podała, że koszty miesięcznego utrzymania z uwzględnieniem rat kredytów podlegających spłacie to ok. [...] zł, przy czym woda [...] zł, gaz [...] zł, energia elektryczna [...] zł, telefon i Internet [...] zł, koszty leczenia i rehabilitacji [...] zł, koszty wyżywienia, środków czystości, odzieży [...] zł, koszty studiów córki [...] zł. Skarżąca podała, że spłaca zaciągnięte zadłużenie, w związku z tym raty kredytów obciążające wspólne gospodarstwo domowe prowadzone przez skarżącą to kwota minimum [...] zł. Niejednokrotnie kwoty wydatkowane na spłatę rat kredytów przewyższają jednak wskazaną kwotę. Ewentualne nadwyżki środków są w pierwszej kolejności przeznaczane na spłatę zaciągniętych wcześniej zobowiązań. Skarżąca uzyskuje dochody z najmu lokali użytkowych w wysokości ok. [...] zł miesięcznie. Środki te w całości obsługują spłatę kredytu firmowego. Mąż wnioskodawczyni uzyskuje dochody z tytułu zasiadania w Radach Nadzorczych w wysokości dwóch średnich krajowych. Skarżąca oraz jej córka prowadzą działalność gospodarczą. Skarżąca poza kredytami wymienionymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy posiada jeszcze dwa kredyty firmowe zaciągnięte w [...] S.A. (pozostała kwota do spłaty [...] zł). Dzieci skarżącej nie posiadają nieruchomości. Przedłożono kserokopie zeznań podatkowych za 2015 i 2016 r., elektronicznych zestawień operacji na rachunkach bankowych, ewidencji środków trwałych za 2017 r. przedsiębiorstwa skarżącego, harmonogramu spłat kredytu nieodnawialnego na bieżącą działalność gospodarczą, deklaracji VAT-7 za lipiec 2017 r. złożonych przez skarżącą i jej córkę. W omawianym piśmie ponownie wniesiono o przedłużenie terminu do wykonania wezwania. Referendarz sądowy tutejszego Sądu postanowieniem z dnia [...] 2017 r., I SA/Po 889/17 oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego skarżąca nie wykazała przesłanek do zwolnienia jej od kosztów sądowych. Omawiając sytuację finansową skarżącej oraz osób tworzących wraz z nią gospodarstwo domowe wskazano, że spłata zobowiązań cywilnoprawnych nie uzasadnia twierdzenia, że są to wydatki, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Wskazano, że skarżąca ponosząc koszty miesięcznego utrzymania w wysokości ok. [...] zł jest w stanie wygospodarować środki na poniesienie kosztów sądowych. Pismem z dnia [...] 2017 r. pełnomocnik skarżącej wniósł sprzeciw od omówionego powyżej orzeczenia referendarza sądowego. Pełnomocnik skarżącej wskazał, że przedłożono wszystkie niezbędne dowody wskazujące na brak możliwości poniesienia przez skarżącą kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Podnosi się również, że skarżąca nie miała obowiązku gromadzenia środków na prowadzenie postępowań sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. – dalej w skrócie: "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu [tak: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 – komentarz do art. 260 p.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis]. W przedmiotowej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W świetle ostatniego z powołanych przepisów osobie fizycznej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu, należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., II OZ 504/11 – orzeczenia sądów administracyjnych dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceniając zasadność wniosku, sąd musi rozważyć z jednej strony – interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej – interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Odnosząc powyższe rozważania do realiów niniejszej sprawy należy stwierdzić, że referendarz sądowy trafnie stwierdził, że skarżąca nie wykazała przesłanek do zwolnienia jej od kosztów sądowych. Skarżąca jak i jej córka prowadzą działalność gospodarczą. Mąż skarżącej z tytułu pełnionych funkcji w Radach Nadzorczych, uzyskuje dochód netto w wysokości [...] zł. Syn skarżącej otrzymuje rentę w wysokości [...] zł. Córka skarżącej z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód netto w wysokości ok. [...] zł. Wnioskodawczyni uzyskuje dochody z najmu lokali użytkowych w wysokości ok. [...] zł. Skarżąca posiada nieruchomości o łącznej wartości [...] zł oraz samochód o wartości ok. [...] zł. Mąż skarżącej jak i jej córka posiadają znaczne ilości udziałów w [...] sp. z o.o. Osoby pozostające ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym użytkują inny samochód osobowy o wartości ok. [...] zł. W 2015 r. skarżąca osiągnęła stratę w kwocie [...], w 2016 r. osiągnięto stratę w kwocie [...] zł. Córka skarżącej z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w 2016 r. uzyskała dochód w kwocie [...] zł oraz dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokość [...] zł. Mąż skarżącej w 2015 i 2016 r. uzyskał dochód z tytułu działalności wykonywanej osobiście w kwocie odpowiednio [...] zł oraz [...] zł. Co istotne nie udzielono wyjaśnień odnośnie przychodów oraz kosztów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej przez skarżącą oraz jej córkę w okresie od 1 stycznia 2017 r. do 31 sierpnia 2017 r. Skarżąca obciążają zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów w: w [...] – do spłaty pozostało ok. [...] zł, w [...] ok. [...] zł, w [...] łącznie do spłaty pozostało ok. [...] zł. Koszty miesięcznego utrzymania z uwzględnieniem rat kredytów podlegających spłacie to ok [...] zł. W kontekście powyższych ustaleń należy wskazać, że w orzecznictwie trafnie podnosi się, że posiadanie przez stronę majątku o dużej wartości, co do zasady wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, przykładowo w jednym z orzeczeń NSA stwierdził, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (domu jednorodzinnego, mieszkania), wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych [por. postanowienie NSA z dnia 9 sierpnia 2011 r., II GZ 379/11, postanowienie NSA z dnia 10 sierpnia 2011 r., II FZ 399/11]. Sama wartość nieruchomości skarżącej to [...] zł, wartość ta znacznie przekracza wartość zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów. Skarżąca w ramach prowadzonej działalności gospodarczej dysponuje ponadto środkami trwałymi o wartości [...] zł. Zestawienie powyższych informacji prowadzi bez wątpienia do wniosku, że sytuacja majątkowa i finansowa skarżącej oraz osób tworzących z nią wspólne gospodarstwo domowe pozwala wnioskodawczyni na uiszczenia kosztów postępowania, które na obecnym etapie wynoszą [...] zł. Sąd akceptuje w pełni pogląd wyrażony w zaskarżonym postanowieniu wskazujący, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego. Z uwagi na powyższe zaskarżone postanowienie referendarza sądowego należało utrzymać w mocy. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.