I SA/Po 920/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 17 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku WŚ o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi WŚ na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca WŚ pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazane w sentencji postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej. Skarżąca następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu wniosku podała, że jest osobą rozwiedzioną, do [...] mieszkały z nią [...] córki. W [...] najstarsza córka wyprowadziła się z domu, ale z uwagi na okoliczność, że studiuje w A, wnioskodawczyni pomaga jej w opłacaniu czesnego. Skarżąca podała, że pracuje i otrzymuje alimenty. Wnioskodawczyni oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córkami w wieku [...] lat. Skarżąca nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Skarżąca podała, że z tytułu umowy o pracę otrzymuje wynagrodzenie netto w wysokości [...], z tytułu alimentów [...] oraz świadczenie 500+ w wysokości [...]. Skarżąca podała, że czynsz za mieszkanie wynosi [...], opłaty za telefon ok. [...], opłaty za telewizję i Internet [...], opłaty za prąd [...], ubezpieczenie na życie [...] + [...] ubezpieczenie grupowe, ubezpieczenie posagowe na córki [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącą, 2. złożenie wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie [...] należących do skarżącej, 3. podanie czy skarżąca posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, w tym samochody, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 4. podanie czy skarżąca posiada udziały w spółkach, pełni funkcje członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, jakie z tego tytułu uzyskuje dochody, 5. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, ogrzewanie, woda, prąd, telefony, Internet, abonament RTV, kablówka, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, środki czystości, raty kredytów – z podaniem kiedy kredyty zostały zaciągnięte, na co, w jakiej wysokości, na jaki okres, jaki jest harmonogram spłaty rat, inne koszty), 6. podanie do kogo należy mieszkanie, w którym mieszka skarżąca, jeżeli wnioskodawczyni najmuje to mieszkanie należy podać koszty najmu, 7. podanie w jakiej wysokości miesięcznie skarżąca pomaga najstarszej córce w opłacaniu czesnego za studia i wyjaśnienie czy córka uzyskuje miesięczne dochody, z jakiego tytułu, w jakiej wysokości, w jakiej wysokości ponosi koszty swojego utrzymania, 8. złożenie zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia jakie w okresie ostatnich [...] otrzymała skarżąca. Skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] podała, że w dniu [...] przesłała oświadczenia o swoim stanie majątkowym i od tamtego czasu nie zaszły żadne zmiany. Do pisma załączyła kserokopie zeznań rocznych podatkowych za [...], z których wynika, że w [...] dochód skarżącej wyniósł [...], w [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącą oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazała ona przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Z oświadczeń skarżącej wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córkami w wieku [...] lat. Skarżąca nie posiada żadnego majątku, utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę, na córki otrzymuje alimenty oraz na j[...] córkę świadczenie 500+. Z oświadczeń skarżącej wynika, że zobowiązania i stałe wydatki wynoszą [...], ([...]). Skarżąca podała, że pomaga najstarszej córce w opłacaniu czesnego za studia, jednakże mimo wezwania nie podała jaką kwotę na studia córki przeznacza. Skarżąca nie wyjaśniła również jaka jest sytuacja finansowa studiującej córki, gdyż nie wyjaśniła czy córka uzyskuje miesięczne dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości, w jakiej wysokości ponosi koszty swojego utrzymania i czy jest w stanie sama ponosić opłaty za czesne. Skarżąca mimo wezwania nie podała kosztów swojego i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki. Z oświadczeń skarżącej wynika jedynie, że jej stałe zobowiązania i wydatki wynoszą [...]. Nie wiadomo zatem czy z uzyskiwanych dochodów po opłaceniu wszystkich kosztów utrzymania pozostają skarżącej wolne środki pozwalające na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, t.j. kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis sądowy od skargi) oraz kosztów zastępstwa procesowego. Skarżąca mimo wezwania nie złożyła wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy, nie wyjaśniła nawet czy rachunki bankowe posiada, nie podała czy posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, czy posiada udziały w spółkach, czy pełni funkcje członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej w spółkach. Skarżąca nie wyjaśniła do kogo należy mieszkanie, w którym mieszka, w sytuacji gdy najmuje to mieszkanie nie podała w jakiej wysokości ponosi koszty najmu. Wnioskodawczyni mimo wezwania nie przedłożyła zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia jakie w okresie ostatnich [...] miesięcy otrzymała. W niniejszej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżąca nie wyjaśniła zatem swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawczyni. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącej, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, czy to w całości, czy w części, uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania. W tych okolicznościach wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącej ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.