I SA/Po 962/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku MR o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi MR i JR byłych wspólników Spółki Cywilnej na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie określenia Spółce zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące [...] oraz orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłych wspólników Spółki za zobowiązania podatkowe wraz z odsetkami za zwłokę postanawia: oddalić wniosek. MR i JR, reprezentowani przez adwokata, pismem z dnia [...] wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia Spółce zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2007r. oraz orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłych wspólników Spółki za zobowiązania podatkowe wraz z odsetkami za zwłokę. Następnie MR złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, t.j. od wpisu od skargi. W uzasadnieniu wniosku podał, że jest osobą samotną, obecnie przebywa u swojej matki. Nie ma żony ani dzieci. W chwili obecnej jest zatrudniony u IR prowadzącej działalność gospodarczą ([...]) w Z jako pracownik magazynowy. Od wielu lat choruje, pobierał rentę rehabilitacyjną. Aktualnie Skarżący przebywa na zwolnieniu lekarskim. Otrzymuje wynagrodzenie [...], pomaga matce emerytce w spłacie kredytu hipotecznego, miesięczna rata wynosi około [...], resztę przeznacza na wyżywienie. Spółka Cywilna A, której był wspólnikiem, została zlikwidowana w miesiącu [...]. Z tytułu uczestnictwa w tej spółce na dzień dzisiejszy nie posiada żadnych środków pieniężnych (oszczędności). Nie jest też właścicielem żadnych nieruchomości czy wartościowych ruchomości. Z uwagi na stan zdrowia i opiekę nad [...] matką, nie jest w stanie podjąć dodatkowego zatrudnienia. Nie ma też możliwości poniesienia wpisu sądowego od skargi, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie samego i pomocy w utrzymaniu najbliższych, t.j. matki. Skarżący wyjaśnił, że z uwagi na nieszczęśliwe zdarzenie, t.j. siłę wyższą w postaci zalania siedziby jego biura na skutek awarii kanalizacji, zniszczeniu uległa dokumentacja finansowa dotycząca działalności gospodarczej, którą prowadził i wobec tego nie może przedłożyć dokumentów finansowych związanych z tą działalnością. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. Nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Podał, że z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje dochody w wysokości [...] brutto. Do wniosku załączył kserokopię decyzji Burmistrza Gminy z dnia [...] o wykreśleniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, zaświadczenie z dnia [...] wystawione przez IR, z którego wynika, że Wnioskodawca jest u niej zatrudniony na czas nieokreślony z wynagrodzeniem miesięcznym [...] brutto, kserokopię zaświadczenia lekarskiego, z którego wynika, że Skarżący od dnia [...] do dnia [...] był niezdolny do pracy. Pismem z dnia [...] wezwano Skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie czy Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją matką, złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez niego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do niego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, podanie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu matka Skarżącego uzyskuje miesięczne dochody, podanie czy Skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają samochody osobowe, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, podanie kosztów miesięcznego utrzymania Skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), podanie czy Skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują dodatkowe dochody (np. z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, pracy sezonowej, dorywczej, inne) – jeżeli tak to w jakiej wysokości lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej (odpis decyzji), podanie czy osoby, z którymi Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają jakieś nieruchomości (dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości), jaka jest ich powierzchnia, oszczędności, papiery wartościowe i wartościowe przedmioty, jeżeli tak należy wymienić składniki majątku. Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego ze swoją matką, a jedynie okazjonalnie przebywa u niej, pomaga jej zrobić zakupy i zapewnia wsparcie oraz pomoc przy opiece medycznej. Podał, że złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] jest niemożliwe ze względu na to, że w dniu [...] wskazana dokumentacja podatkowa uległa zniszczeniu w wyniku zalania nieczystościami z miejskiej kanalizacji, które to zdarzenie miało charakter nagły i było niemożliwe do przewidzenia. Skarżący wyjaśnił, że choć nie prowadzi ze swoją matką wspólnego gospodarstwa domowego, to stara się ją wspierać finansowo w zakresie uiszczania bieżących opłat za mieszkanie, z uwagi na co partycypuje w opłacaniu rachunków matki, która jako emerytka nie jest w stanie sama ponieść wszystkich ciężarów finansowych na niej spoczywających. W załączeniu przesłał dowód wpłaty rachunku za gaz oraz za prąd, a nadto rachunku za telefon i wodę oraz odprowadzanie nieczystości. Skarżący wyjaśnił, że niektóre rachunki są jeszcze wystawiane na nieistniejącą już firmę A s.c., ponieważ nie wszystkie instytucje sporządziły na chwilę obecną aneksy do umów jakie przez Skarżących zostały zawarte w czasie, gdy prowadzili oni działalność gospodarczą. W szczególności Skarżący spłaca w chwili obecnej kredyt, którego rata wynosi około [...] miesięcznie, z czego do spłaty pozostało około [...]. Matka Wnioskodawcy otrzymuje emeryturę w kwocie [...] netto. Skarżący nie posiada żadnego pojazdu mechanicznego. Pojazdu takiego również nie posiada jego matka. Koszty utrzymania Wnioskodawcy są w tej chwili niewielkie, ale z uwagi na to, ze korzysta on z uprzejmości i gościnności swojej matki, przebywając w jej mieszkaniu okazjonalnie oraz wspierając ją finansowo, nie jest w stanie jednoznacznie określić jakie są miesięczne kwoty wsparcia finansowego udzielanego matce. Z pewnością jest to jednak [...] złotych. Pozostałą część otrzymywanego wynagrodzenia [...] Skarżący przeznacza na wyżywienie. Matka Skarżącego jest właścicielką domu, który wymaga remontu. Wnioskodawca wskazał, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza w ramach spółki cywilnej działającej pod firmą A, której był wspólnikiem, została zakończona wraz z likwidacją spółki w miesiącu [...]. Do wniosku załączył kserokopię faktury za energię elektryczną wystawioną za okres [...], z której wynika, że opłata za prąd w w.w okresie wyniosła [...], za gaz [...] (termin płatności [...]), za wodę [...] (termin płatności [...]), za telefon [...] (rachunek wystawiony na Firmę A, termin płatności [...]), kserokopię wydruku komputerowego dot. pożyczki hipotecznej zaciągniętej w B, z której wynika, że bieżące saldo wynosi [...], z kserokopii dopisków na tym wyciągu wynika, że do spłaty pozostało jeszcze [...] rat po około [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako P.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 P 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Oceniając zasadność przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 10 października 2011 r., sygn. akt II FZ 536/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl/). Biorąc pod uwagę powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że oświadczenie złożone przez Skarżącego jest niepełne i nierzetelne, przez co nie pozwala dokonać właściwej oceny jego sytuacji majątkowej i finansowej. Brak udzielenia w pełnym zakresie odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] uniemożliwia dokonanie pełnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych i ewentualnego zwolnienia go - zgodnie z wnioskiem - od wpisu od skargi. Skarżący pomimo wezwania nie złożył zeznań rocznych podatkowych za [...]. Z oświadczenia Skarżącego wynika, że cyt. "(...) złożenie odpisów rocznych zeznań podatkowych za [...] jest niemożliwe, ze względu na to, że w dniu [...], wskazana dokumentacja podatkowa uległa zniszczeniu w wyniku zalania nieczystościami z miejskiej kanalizacji (...)" . Z oświadczenia Skarżącego nie wynika jednak czy z uwagi na awarię kanalizacji, jaka miała miejsce w dniu [...], sporządził on i złożył do urzędu skarbowego zeznania roczne podatkowe za [...], czy też nie. Jeżeli nawet nie złożył takich zeznań podatkowych to mógł przedłożyć dokumentację podatkową prowadzoną po dniu, w którym miała miejsce w.w awaria. Mógł też podać w jakiej wysokości w w.w okresie uzyskał przychody, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów i w jakiej wysokości uzyskał dochód lub poniósł stratę. Zauważyć bowiem należy, że z odpowiedzi Skarżącego na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że działalność gospodarczą prowadzoną w ramach spółki cywilnej A, której był wspólnikiem, zakończył wraz z likwidacją spółki w miesiącu [...]. Pomimo wezwania Skarżący nie złożył również wyciągów z rachunków bankowych, nie wyjaśnił nawet czy takie rachunki bankowe posiada. Wnioskodawca nie podał czy poza dochodami z tytułu wynagrodzenia uzyskuje jakieś inne dodatkowe dochody, nie podał również w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania. Podał natomiast, że z tytułu wynagrodzenia za pracę otrzymuje dochód brutto w [...] [...] (t.j. około [...] netto), z kwoty tej [...] złotych miesięcznie przekazuje swojej matce tytułem wsparcia finansowego. Ponadto Skarżący spłaca kredyt, którego rata wynosi ok. [...] (t.j. około [...]). Z udzielonej przez Skarżącego informacji nie wynika kiedy kredyt został zaciągnięty, przez kogo, w jakiej wysokości i na jaki okres. Wiadomym jest jedynie, że do spłaty pozostała kwota w wysokości ok. [...] i że do spłaty pozostało [...] rat. Nie wiadomo również na co kredyt został zaciągnięty. Wnioskodawca oświadczył, że nie pozostaje z matką we wspólnym gospodarstwie domowym, przebywa u niej okazjonalnie, tak żeby pomóc jej zrobić zakupy i zapewnić opiekę. Jednakże Skarżący nie wyjaśnił gdzie w takim razie mieszka w tych dniach, w których nie przebywa u swojej matki, zatem nie wiadomo czy Skarżący wynajmuje jakieś mieszkanie (pokój) i czy z tego tytułu ponosi koszty wynajmu i opłat za gaz, energię elektryczną i wodę. Skarżący pomimo wezwania nie podał w jakiej wysokości ponosi koszty wyżywienia. W tym miejscu zauważyć należy, że z udzielonych przez Skarżącego wyjaśnień wynika, że z uzyskiwanych dochodów spłaca ratę kredytu w wysokości ok. [...] miesięcznie, [...] złotych przeznacza na pomoc dla swojej matki, ponadto ponosi koszty swojego utrzymania. Natomiast dochody jakie deklaruje osiąga w wysokości [...]. Nie wiadomo zatem z jakich środków Skarżący ponosi nadwyżkę ponoszonych w miesiącu kosztów nad uzyskiwanymi z tytułu wynagrodzenia za pracę dochodami. Wiadomym jest jednak, że Skarżący nie korzysta z pomocy finansowej matki, gdyż - jak oświadczył - uzyskuje ona emeryturę w wysokości [...] netto i wobec tego to ona właśnie korzysta z jego pomocy finansowej. Jak już wcześniej wskazano obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów sądowych, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zatem złożone i nieuzupełnione przez Skarżącego oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, finansowej i możliwości płatniczych. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro Wnioskodawca, pomimo wezwania, nie dostarczył żądanych dokumentów i nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić. Na Wnioskodawcy ciążył bowiem obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.