I SA/Po 962/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 26 września 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku MR o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, t.j. od wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi MR i JR byłych wspólników Spółki Cywilnej A na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie określenia Spółce zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2007r. oraz orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłych wspólników Spółki za zobowiązania podatkowe wraz z odsetkami za zwłokę postanawia: oddalić wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...], sygn. akt [...] oddalił skargę MR i JR byłych wspólników Spółki Cywilnej A na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie określenia Spółce zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2007r. oraz orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłych wspólników Spółki za zobowiązania podatkowe wraz z odsetkami za zwłokę. Skarżący, reprezentowani przez adwokata, pismem z dnia [...] wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną od w.w wyroku. Równocześnie skarżący MR złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, t.j. od wpisu od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku podał, że jest osobą samotną, obecnie przebywa u swojej matki, nie ma żony ani dzieci. Wskazał, że jest zatrudniony u Pani IR prowadzącej działalność gospodarczą (handlową) w Z jako pracownik magazynowy. Od wielu lat choruje, pobierał rentę rehabilitacyjną. Skarżący podał, że otrzymuje wynagrodzenie minimalne, pomaga matce emerytce w spłacie kredytu hipotecznego, którego miesięczna rata wynosi około [...], resztę przeznacza na wyżywienie. Spółka Cywilna A, której był wspólnikiem, została zlikwidowana w miesiącu [...]. Z tytułu uczestnictwa w tej spółce na dzień dzisiejszy nie posiada żadnych środków pieniężnych (oszczędności). Nie jest też właścicielem żadnych nieruchomości czy wartościowych ruchomości. Z uwagi na stan zdrowia i opiekę nad [...]-letnią matką, nie jest w stanie podjąć dodatkowego zatrudnienia. Nie ma też możliwości poniesienia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie samego i pomocy w utrzymaniu najbliższych, t.j. matki. Skarżący wyjaśnił, że z uwagi na nieszczęśliwe zdarzenie, t.j. siłę wyższą w postaci zalania siedziby jego biura na skutek awarii kanalizacji, zniszczeniu uległa dokumentacja finansowa dotycząca działalności gospodarczej, którą prowadził i wobec tego nie może przedłożyć dokumentów finansowych związanych z tą działalnością. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. Nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Podał, że z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje dochody w wysokości [...] brutto. Pismem z dnia [...] wezwano Skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: podanie czy prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją matką, złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez niego i matkę, złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy należących do niego i do matki, podanie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu matka uzyskuje miesięczne dochody, podanie czy Skarżący i jego matka posiadają pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest rok produkcji i wartość rynkowa tych pojazdów, podanie kosztów miesięcznego utrzymania Skarżącego i jego matki z rozbiciem na poszczególne wydatki (ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), podanie czy Skarżący lub jego matka uzyskują dodatkowe dochody (np. z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, pracy sezonowej, dorywczej, inne) – jeżeli tak to w jakiej wysokości lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej (odpis decyzji), podanie czy matka Skarżącego posiada jakieś nieruchomości (dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości), jaka jest ich powierzchnia, oszczędności, papiery wartościowe i wartościowe przedmioty, jeżeli tak należy wymienić składniki majątku, złożenie zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia otrzymanego przez Skarżącego za ostatnie [...] miesięcy. Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego ze swoją matką, a jedynie okazjonalnie przebywa u niej, tak żeby pomagać zrobić jej zakupy i zapewnić wsparcie, pomoc opieki medycznej. Wnioskodawca podał, że on i jego matka nie składali zeznań podatkowych za [...]. Skarżący wyjaśnił, że choć nie prowadzi ze swoją matką wspólnego gospodarstwa domowego, to stara się ją wspierać finansowo w zakresie uiszczania bieżących opłat za mieszkanie, z uwagi na co partycypuje w opłacaniu rachunków matki, która jako emerytka nie jest w stanie sama ponieść wszystkich ciężarów finansowych na niej spoczywających. W załączeniu przesłał rachunki za gaz, energię elektryczną, telefon i wodę. Skarżący wyjaśnił, że niektóre rachunki są jeszcze wystawiane na nieistniejącą już firmę A s.c., ponieważ nie wszystkie instytucje sporządziły na chwilę obecną aneksy do umów jakie przez Skarżących zostały zawarte w czasie, gdy prowadzili oni działalność gospodarczą. Wnioskodawca podał, że jego matka otrzymuje emeryturę w kwocie 1[...] netto. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnego pojazdu mechanicznego. Pojazdu takiego również nie posiada jego matka. Podał, że jego koszty utrzymania są w tej chwili niewielkie, ale z uwagi na to, że korzysta z uprzejmości i gościnności swojej matki, przebywając w jej mieszkaniu okazjonalnie oraz wspierając ją finansowo, nie jest w stanie jednoznacznie określić jakie są miesięczne kwoty wsparcia finansowego udzielanego matce, jednakże jest to [...] złotych. Pozostałą część otrzymywanego wynagrodzenia minimalnego Skarżący przeznacza na wyżywienie. Matka Skarżącego jest właścicielką domu, który wymaga remontu. Wnioskodawca wskazał, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza w ramach spółki cywilnej działającej pod firmą A JR i MR, której był wspólnikiem, została zakończona wraz z likwidacją spółki w miesiącu [...]. Do wniosku załączył kserokopię faktury za energię elektryczną wystawioną za okres od [...], z której wynika, że opłata za prąd w w.w okresie wyniosła [...], za gaz [...] (termin płatności [...]), za wodę [...] (termin płatności [...]), za telefon [...] (rachunek wystawiony na Firmę A R, termin płatności [...]). Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako P.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 P 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Oceniając zasadność przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 10 października 2011 r., sygn. akt II FZ 536/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl/). Biorąc pod uwagę powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że oświadczenie złożone przez Skarżącego jest niepełne i nierzetelne, przez co nie pozwala dokonać właściwej oceny jego sytuacji majątkowej i finansowej. Brak udzielenia w pełnym zakresie odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] uniemożliwia dokonanie pełnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych i ewentualnego zwolnienia go - zgodnie z wnioskiem - od wpisu od skargi kasacyjnej. Skarżący pomimo wezwania nie złożył zeznań rocznych podatkowych za [...], gdyż – jak oświadczył – on i jego matka nie składali zeznań podatkowych za [...]. Zauważyć jednak należy, że skarżący działalność gospodarczą prowadzoną w ramach spółki cywilnej A JR i MR, której był wspólnikiem, zakończył wraz z likwidacją spółki w miesiącu [...]. Zatem Skarżący nawet jeżeli nie złożył za ten okres zeznania podatkowego to mógł wyjaśnić czy w okresie od [...] osiągnął jakieś przychody, poniósł koszty uzyskania przychodów i czy uzyskał jakieś dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, ewentualnie czy poniósł stratę, jeżeli tak w jakiej wysokości. Ponadto z wcześniej złożonych przez Skarżącego oświadczeń wynika, że Wnioskodawca otrzymywał rentę rehabilitacyjną oraz, że był zatrudniony za wynagrodzeniem brutto w wysokości [...] (por. wniosek o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] - karta nr [...] akt sądowych). Skarżący, mimo wezwania, nie przedłożył również wyciągów z rachunków bankowych, nie wyjaśnił nawet czy takie rachunki bankowe posiada. Wnioskodawca nie podał czy poza dochodami z tytułu wynagrodzenia uzyskuje jakieś inne dodatkowe dochody, nie podał również w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania. Podał natomiast, że z tytułu wynagrodzenia za pracę otrzymuje dochód brutto w kwocie [...], z kwoty tej [...] złotych miesięcznie przekazuje swojej matce tytułem wsparcia finansowego. Skarżący pomaga matce w spłacie kredytu hipotecznego, którego rata wynosi około [...]. Z udzielonej przez Skarżącego informacji nie wynika kiedy kredyt został zaciągnięty, przez kogo, w jakiej wysokości i na jaki okres. Z wcześniej złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika natomiast, że do spłaty pozostała kwota w wysokości ok. [...], do spłaty pozostało [...] rat (por. oświadczenie skarżącego z dnia [...] i załączona do niego kserokopia wydruku komputerowego dot. pożyczki hipotecznej zaciągniętej w B S.A., z której wynika, że bieżące saldo wynosi [...], z kserokopii dopisków na tym wyciągu wynika również, że do spłaty pozostało jeszcze [...] rat po około [...] - karta nr [...] i [...] akt sądowych). Nie wiadomo natomiast na co kredyt został zaciągnięty. Wnioskodawca oświadczył, że nie pozostaje z matką we wspólnym gospodarstwie domowym, przebywa u niej okazjonalnie, tak żeby pomóc jej zrobić zakupy i zapewnić opiekę. Jednakże Skarżący nie wyjaśnił gdzie w takim razie mieszka w tych dniach, w których nie przebywa u swojej matki, zatem nie wiadomo czy Skarżący wynajmuje jakieś mieszkanie (pokój) i czy z tego tytułu ponosi koszty wynajmu i opłat za gaz, energię elektryczną i wodę. Skarżący pomimo wezwania nie podał także w jakiej wysokości ponosi koszty wyżywienia. W tym miejscu zauważyć należy, że z udzielonych przez Skarżącego wyjaśnień wynika, że jego matka uzyskuje dochody netto w wysokości [...], przy czym rata kredytu wynosi [...]. Wobec tego skarżący pomaga swojej matce w spłacie kredytu hipotecznego i opłaceniu rachunków za wodę, gaz, energię elektryczną i telefon, opłaty te wynoszą od [...] (kwota z rachunku za energię elektryczną podzielona na [...] miesiące + rachunek za telefon) do [...] (rachunek za energię elektryczną, telefon, wodę i gaz). Skarżący ponosi również koszty swojego utrzymania w wysokości [...] złotych miesięcznie, jednakże nie podał dokładnej kwoty, nie wiadomo zatem w jakiej wysokości ponosi m.in. koszty wyżywienia, leczenia i zakupu lekarstw. Nie wiadomo również w jakiej wysokości matka skarżącego ponosi wydatki na swoje utrzymanie, co w niniejszej sprawie z uwagi na okoliczność, że korzysta z pomocy finansowej wnioskodawcy również ma znaczenie. Ponadto skarżący, mimo wezwania, nie przedłożył zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia jakie otrzymał w okresie ostatnich [...] miesięcy. Jak już wcześniej wskazano obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów sądowych, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zatem złożone i nieuzupełnione przez Skarżącego oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, finansowej i możliwości płatniczych. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro Wnioskodawca, pomimo wezwania, nie dostarczył żądanych dokumentów i nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić. Na Wnioskodawcy ciążył bowiem obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.