I SA/Po 975/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku MR o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, t.j. od wpisu od skargi w sprawie ze skargi MR na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia 2008r. do sierpnia 2010r. postanawia: oddalić wniosek. Wpis od skargi wynosi [...]. Skarżący MR, reprezentowany przez adwokata, pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia 2008r. do sierpnia 2010r. Równocześnie złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, t.j. od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu wniosku podał, że jest osobą samotną, obecnie przebywa u swojej matki, nie ma żony ani dzieci. Wskazał, że jest zatrudniony u Pani IR prowadzącej działalność gospodarczą (handlową) w Z jako pracownik magazynowy. Skarżący podał, że od wielu lat choruje, pobierał rentę rehabilitacyjną. Skarżący wskazał, że otrzymuje wynagrodzenie minimalne, pomaga matce emerytce w spłacie kredytu hipotecznego, którego miesięczna rata wynosi około [...], resztę przeznacza na wyżywienie. Podał, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej pod nazwą A nie posiada żadnych środków pieniężnych (oszczędności). Nie jest też właścicielem żadnych nieruchomości czy wartościowych ruchomości. Z uwagi na swój stan zdrowia i opiekę nad [...]-letnią matką, nie jest w stanie podjąć dodatkowego zatrudnienia. W tej sytuacji nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych związanych z uiszczeniem wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie samego i pomocy w utrzymaniu najbliższych - matki. Skarżący wyjaśnił, że z uwagi na nieszczęśliwe zdarzenie, t.j. siłę wyższą w postaci zalania siedziby jego biura na skutek awarii kanalizacji, zniszczeniu uległa dokumentacja finansowa dotycząca działalności gospodarczej, którą prowadził i wobec tego nie może przedłożyć dokumentów finansowych związanych z tą działalnością. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. Nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Podał, że z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje dochody w wysokości [...] brutto. Pismem z dnia [...] wezwano Skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: podanie czy prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją matką, złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez niego i matkę, złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy należących do niego i do matki, podanie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu matka uzyskuje miesięczne dochody, podanie czy Skarżący i jego matka posiadają pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest rok produkcji i wartość rynkowa tych pojazdów, podanie kosztów miesięcznego utrzymania Skarżącego i jego matki z rozbiciem na poszczególne wydatki (ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), podanie czy Skarżący lub jego matka uzyskują dodatkowe dochody (np. z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, pracy sezonowej, dorywczej, inne) – jeżeli tak to w jakiej wysokości lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej (odpis decyzji), podanie czy matka Skarżącego posiada jakieś nieruchomości (dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości), jaka jest ich powierzchnia, oszczędności, papiery wartościowe i wartościowe przedmioty, jeżeli tak należy wymienić składniki majątku, złożenie zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia otrzymanego przez Skarżącego za ostatnie [...] miesięcy, podanie czy skarżący w okresie ostatnich [...] lat posiadał jakieś nieruchomości, jeżeli tak to jakie i czy je zbył (np. tytułem sprzedaży, darowizny), jeżeli tak to kiedy, ewentualnie czy posiada środki ze sprzedaży tych nieruchomości, podanie czy skarżący jest osobą rozwiedzioną, jeżeli tak to od kiedy i czy został dokonany podział majątku wspólnego, jeżeli tak to w jaki sposób (odpis umowy, orzeczenia). Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego ze swoją matką, a jedynie okazjonalnie przebywa u niej. Wnioskodawca wyjaśnił, że choć nie prowadzi ze swoją matką wspólnego gospodarstwa domowego, to stara się ją wspierać finansowo w zakresie uiszczania bieżących opłat za mieszkanie, z uwagi na co partycypuje w opłacaniu rachunków matki, która jako emerytka nie jest w stanie sama ponieść wszystkich ciężarów finansowych na niej spoczywających. Matka skarżącego otrzymuje emeryturę w wysokości ok. [...] netto. Skarżący podał, że on i jego matka nie posiadają żadnych pojazdów mechanicznych. Matka skarżącego jest właścicielką nieruchomości, w której mieszka, t.j. domu położonego w K przy [...], przy czym budynek został wybudowany w latach [...]-tych ubiegłego wieku i wymaga remontu. Skarżący oświadczył, że on i jego matka nie posiadają oszczędności. Wnioskodawca podał, że jest kawalerem, nigdy nie był żonaty. Wskazał, że jego koszty utrzymania są niewielkie, ale z uwagi na to, że korzysta z uprzejmości i gościnności matki, przebywając w jej mieszkaniu okazjonalnie, oraz wspierając ją finansowo, nie jest w stanie jednoznacznie określić, jakie są miesięczne kwoty wsparcia finansowego udzielanego matce. Z pewnością jest to jednak kwota [...] złotych. Skarżący podał, że pozostałą część swojego wynagrodzenia przeznacza na wyżywienie. Do wniosku załączył kserokopie zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia oraz kserokopie deklaracji za [...]. Następnie w kolejnym piśmie procesowym z dnia [...] skarżący złożył zaświadczenie o zarobkach oraz kopie deklaracji podatkowych. Z zaświadczenia wystawionego przez Panią IR z dnia [...] wynika, że skarżący jest zatrudniony w firmie B. RI na stanowisku zaopatrzeniowca, na czas nieokreślony. W miesiącu [...] nie otrzymał wynagrodzenia, gdyż był na zasiłku chorobowym płatnym przez ZUS, w miesiącu [...] otrzymał wynagrodzenie w wysokości [...] brutto, w miesiącach od [...] otrzymał wynagrodzenie brutto w kwotach po [...] miesięcznie. Z załączonych przez skarżącego kopii zeznań rocznych podatkowych za [...] wynika, że w [...] z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i uzyskał dochód w wysokości [...], ponadto z tytułu emerytury-renty oraz innych krajowych świadczeń, o których mowa w art. 34 ust. 7 ustawy uzyskał przychód w wysokości [...] i dochód w wysokości [...], natomiast w [...] uzyskał przychód ze stosunku pracy, służbowego, spółdzielczego i z pracy nakładczej, a także zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego wypłacone przez zakład pracy w wysokości [...], koszty uzyskania przychodów wyniosły [...] i uzyskał dochód w wysokości [...], natomiast z innych źródeł uzyskał przychód w wysokości [...] i dochód w wysokości [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako P.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 P 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Oceniając zasadność przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie, należy odnieść sytuację majątkową i finansową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 10 października 2011 r., sygn. akt II FZ 536/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl/). Biorąc pod uwagę powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że oświadczenie złożone przez Skarżącego jest niepełne i nierzetelne, przez co nie pozwala dokonać właściwej oceny jego sytuacji majątkowej i finansowej. Brak udzielenia w pełnym zakresie odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] uniemożliwia dokonanie pełnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych i ewentualnego zwolnienia go - zgodnie z wnioskiem - od wpisu od skargi. Skarżący, pomimo wezwania nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych, nie wyjaśnił nawet czy takie rachunki bankowe posiada. Wnioskodawca nie podał czy poza dochodami z tytułu wynagrodzenia uzyskuje jakieś inne dodatkowe dochody, nie podał również w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania. Podał natomiast, że z tytułu wynagrodzenia za pracę otrzymuje dochód brutto w kwocie [...], z kwoty tej [...] złotych miesięcznie przekazuje swojej matce tytułem wsparcia finansowego. Skarżący pomaga matce w spłacie kredytu hipotecznego, którego rata wynosi około [...]. Z udzielonej przez Skarżącego informacji nie wynika kiedy kredyt został zaciągnięty, przez kogo, w jakiej wysokości i na jaki okres. Natomiast z akt sprawy o sygn. [...] wynika, że na dzień [...] do spłaty pozostała kwota w wysokości ok. [...], do spłaty pozostało [...] rat (por. oświadczenie skarżącego z dnia [...] i załączona do niego kserokopia wydruku komputerowego dot. pożyczki hipotecznej zaciągniętej w C, z której wynika, że bieżące saldo wynosi [...], z kserokopii dopisków na tym wyciągu wynika również, że do spłaty pozostało jeszcze [...] rat po około [...] - karta nr [...] akt sądowych założonych do sprawy [...]). Nie wiadomo natomiast na co kredyt został zaciągnięty. Wnioskodawca oświadczył, że nie pozostaje z matką we wspólnym gospodarstwie domowym, przebywa u niej okazjonalnie. Jednakże Skarżący nie wyjaśnił gdzie w takim razie mieszka w tych dniach, w których nie przebywa u swojej matki, zatem nie wiadomo czy Skarżący wynajmuje jakieś mieszkanie (pokój) i czy z tego tytułu ponosi koszty wynajmu i opłat za gaz, energię elektryczną i wodę. Skarżący, pomimo wezwania nie podał także w jakiej wysokości ponosi koszty wyżywienia. W tym miejscu zauważyć należy, że z udzielonych przez Skarżącego wyjaśnień wynika, że jego matka uzyskuje dochody netto w wysokości około [...], przy czym rata kredytu wynosi [...]. Wobec tego skarżący pomaga swojej matce w spłacie kredytu hipotecznego i opłaceniu rachunków za media. Skarżący ponosi również koszty swojego wyżywienia, które określił na kwotę [...] złotych miesięcznie. Wnioskodawca jednakże nie podał dokładnej kwoty, nie wiadomo zatem w jakiej wysokości ponosi m.in. koszty wyżywienia, zakupu lekarstw, środków czystości. Nie wiadomo również w jakiej wysokości matka skarżącego ponosi wydatki na swoje utrzymanie, co w niniejszej sprawie z uwagi na okoliczność, że korzysta z pomocy finansowej wnioskodawcy również ma znaczenie. Skarżący nie wyjaśnił również czy w okresie ostatnich [...] lat posiadał jakieś nieruchomości. Nie złożył również, mimo wezwania, odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez matkę, nie wyjaśnił nawet czy takie zeznania podatkowe składała, nie podał również czy jego matka posiada rachunki bankowe, jeżeli tak to nie przedłożył wyciągów z tych rachunków. W ocenie referendarza sądowego skoro skarżący twierdzi, że pomieszkuje okazjonalnie (gościnnie) u matki, a jednocześnie nie wskazuje, że przebywa w jakimkolwiek innym miejscu, to przyjąć należy, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką, bowiem tam skupia się centrum jego spraw życiowych, a zatem powinien, stosownie do wezwania sądowego, przedłożyć wymagane informacje i dokumenty dotyczące swojej matki. Zauważyć również należy, że z akt sprawy o sygn. [...] wynika, że skarżący MR w dniu [...] wpłacił gotówką do kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego tytułem "wpis od skargi kasacyjnej" kwotę w wysokości [...]. Ponadto z akt tej sprawy wynika, że skarżący w dniu [...] uiścił kwotę [...] tytułem "MR i JR byli wspólnicy s.c." oraz uiścił kwotę w sprawie o sygn. [...] w wysokości [...] tytułem "RJ – wpis od skargi". Zasadne zatem jest stwierdzenie, że skarżący w złożonym oświadczeniu przedstawił jedynie informacje mogące świadczyć o jego złej sytuacji materialnej. Jak już wcześniej wskazano obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów sądowych, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zatem złożone i nieuzupełnione przez Skarżącego oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, finansowej i możliwości płatniczych. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro Wnioskodawca w sposób wybiorczy potraktował skierowane do niego wezwanie odo uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż nie udzielił pełnych wyjaśnień i nie przedłożył niektórych dokumentów, o które został wezwany, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić. Na Wnioskodawcy ciążył bowiem obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.