I SA/Po 979/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku MP o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi MP na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług od kwietnia do września oraz listopad i grudzień 2008 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący MP, reprezentowany przez adwokata, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług od kwietnia do września oraz listopad i grudzień 2008 r. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że oprócz firmy A z siedzibą w O nie posiada innych źródeł dochodów. Wnioskodawca pokrywa koszty utrzymania i po zapłaceniu rachunków za gaz, energię oraz spłatę aktualnych zobowiązań nie dysponuje żadną kwotą, którą mógłby odłożyć na opłacenie kosztów sądowych. Nie posiada żadnych oszczędności lub innych cennych ruchomości, które mógłby spieniężyć, a uzyskane środki przeznaczyć na opłacenie kosztów sądowych. Z uwagi na stan majątkowy nie może uzyskać kredytu bankowego, z którego mógłby ponieść koszty sądowe. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z synami K (data ur. [...]) i G (data ur. [...]). Skarżący nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Żona i dzieci nie posiadają majątku. Skarżący oświadczył, że dochód miesięczny brutto z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej wynosi [...] zł, małżonka otrzymuje natomiast zasiłek rodzicielski w wysokości [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 4. podanie do kogo należy dom, w którym mieszka skarżący ze swoją rodziną, jaką powierzchnię tego domu zajmują, czy najmują ten dom i w jakiej wysokości ponoszą koszty najmu, 5. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkową, 6. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach z o.o., jeżeli tak należy podać w jakich spółkach i jaka jest wartość nominalna tych udziałów, 7. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują inne, poza wymienionym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, dochody (np. z tytułu wynagrodzenia za pracę, umowy zlecenia, umowy o dzieło, pracy dorywczej, sezonowej, udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach – np. członka zarządu, prokurenta, zbycia udziałów, papierów wartościowych, inne), 8. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to od kiedy i w jakiej formie (odpis decyzji), 9. złożenie odpisów dokumentów za okres [...] sporządzanych w związku z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą, t.j. deklaracji VAT-7, odpisów z książki przychodów i rozchodów, ewidencji środków trwałych, należy również przedłożyć wyciągi z firmowych rachunków bankowych za w.w okres, podać ilu skarżący zatrudnia pracowników oraz w jakiej wysokości odnotował przychody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej i w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów w w.w okresie, 10. podanie czy wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, czy został zajęty rachunek bankowy, majątek, jaka kwota w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego do chwili obecnej została wyegzekwowana. W odpowiedzi z dnia [...] skarżący oświadczył, że nie posiada udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, nie posiada własnego pojazdu, nie posiada własnego mieszkania, nie uzyskuje wraz z rodziną innych dochodów niż wymienione we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Skarżący podał, że najmuje mieszkanie i że koszty miesięcznego utrzymania wynoszą [...], przy czym [...]. Do pisma załączył kserokopie złożonych przez niego zeznań rocznych podatkowych za [...], deklaracji VAT-7 za miesiące [...], podsumowania książki przychodów i rozchodów za okres [...], podatkowej księgi przychodów i rozchodów za w.w okres, wydruk komputerowy z firmowego rachunku bankowego. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, zatem wniosek jego podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z małoletnimi dziećmi. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, z której – jak podał we wniosku o przyznanie prawa pomocy – dochód miesięczny brutto wynosi [...], natomiast żona z tytułu zasiłku rodzicielskiego otrzymuje [...] zł. Skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący nie posiada również własnego pojazdu oraz udziałów w spółce z o.o. Skarżący mieszka w najmowanym mieszkaniu. Koszty miesięcznego utrzymania wnioskodawca określił na kwotę [...]. Z przedłożonych przez skarżącego kserokopii zeznań rocznych podatkowych wynika, że skarżący w [...] z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł i uzyskał dochód w wysokości [...], w [...] przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i dochód [...] zł. Z załączonych kserokopii deklaracji VAT-7 za okres [...] wynika, że podstawa opodatkowania w miesiącu [...] wynosiła [...], w [...], w [...], w [...], w [...], w [...], w [...], w [...], w [...], w [...], w [...]. Z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za miesiąc [...] wynika, że wartość sprzedanych towarów i usług wyniosła [...]. Z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za okres [...] wynika, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej skarżący uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] i uzyskał dochód w wysokości [...]. Zatem średniomiesięczne przychody skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wynoszą [...]. W ocenie referendarza rozpoznającego wniosek w niniejszej sprawie skarżący powinien z uzyskiwanych przychodów zabezpieczyć środki finansowe na uiszczenie choć w części kosztów sądowych. Wprawdzie skarżący z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej ponosi koszty związane z jej prowadzeniem, jednakże wskazać należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 07.02.2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15.06.2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie przyjął się również pogląd, że koszty prowadzenia postępowań sądowych należy traktować jako związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Podmiot prowadzący działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia 01.04.2008r., sygn. akt I OZ 208/08, postanowienie NSA z 13.03.2012r., sygn. akt II FZ 195/12, publikowane na str. www.orzecznia.nsa.gov.pl). Za odmową przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie przemawia również okoliczność, że skarżący, mimo wezwania, nie udzielił pełnych informacji i nie przedłożył wszystkich dokumentów, o które został wezwany. Wnioskodawca nie przedłożył bowiem ewidencji środków trwałych, nie wyjaśnił czy taką ewidencję prowadzi, nie podał ilu zatrudnia pracowników, nie przedłożył wyciągów z firmowego rachunku bankowego za okres od [...]. Wnioskodawca załączył natomiast wydruk komputerowy z rachunku bieżącego dla mikroprzedsiębiorstw za okres od [...], z którego wynika, że saldo początkowe wynosiło [...], saldo końcowe [...], uznania i obciążenia na tym rachunku wynosiły [...], co świadczy o tym, że na w.w rachunku nie przeprowadzono żadnych operacji bankowych. Z przedłożonego wydruku nie wynika czy rachunek ten został zajęty. Skarżący nie podał również czy posiada inne rachunki bankowe. Nie wyjaśnił czy prowadzone jest wobec niego postępowanie egzekucyjne, czy zostały zajęte rachunki bankowe, majątek, jaka kwota w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego do chwili obecnej została wyegzekwowana. Wnioskodawca, mimo wezwania, nie złożył zeznań rocznych podatkowych żony za [...], nie wyjaśnił nawet czy małżonka takie zeznania składała, nie podał czy żona posiada pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, czy posiada udziały w spółkach z o.o., czy posiada rachunki bankowe, jeżeli tak nie przedłożył wyciągów z tych rachunków. Nie sposób zatem przyjąć, aby stan majątkowy i sytuacja finansowa skarżącego została zobrazowana w sposób dostatecznie wyczerpujący. Nie budzi bowiem wątpliwości, że brak złożenia przez skarżącego pełnych wyjaśnień o złożenie których został wezwany, również nie pozwala na dokonanie miarodajnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.