I SA/Po 980/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Karol Pawlicki po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu [...] od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 października 2017 r. o sygn. akt I SA/Po 980/17 oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...], [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od czerwca do grudnia 2009 r., za poszczególne miesiące 2010 r. oraz za miesiące od stycznia do listopada 2011 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 11 października 2017 r. referendarz sądowy na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej: "P.p.s.a.") oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz wyjaśnił, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych. Wnioskodawca wskazał, że musiał zamknąć firmę. Skarżący podał, że ma na utrzymaniu troje dzieci. Wnioskodawca podał, że nie ma pracy i jest w trakcie jej szukania. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z trójką dzieci. Wnioskodawca nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Skarżący podał, że żona pracuje i otrzymuje minimalne wynagrodzenie w wysokości [...] zł brutto, dzieci się uczą. Skarżący podał, że pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Wnioskodawca wskazał, że opłaty w gospodarstwie domowym wynoszą około [...] zł. W odpowiedzi z dnia [...] października 2017 r. na wezwanie Sądu skarżący oświadczył, że aktualnie nie posiada żadnego pojazdu mechanicznego. Wskazał, że nie posiada udziałów w spółce ani nie pełni żadnych funkcji związanych ze spółkami. Również żona skarżącego nie posiada udziałów w spółkach i nie pełni funkcji członka zarządu, prokurenta w spółkach. Wnioskodawca podał, że koszty miesięcznego utrzymania są następujące: woda ok. [...] zł, gaz [...] zł, telefon [...] zł, Internet [...] zł, telewizja [...] zł, wyżywienie ok. [...] zł, środki czystości ok. [...] zł, odzież [...] zł, leczenie ok. [...] zł. Skarżący podał, że jest zobowiązany do spłacania kredytów zaciągniętych na potrzeby prowadzonej wcześniej działalności gospodarczej (zakup samochodu). Do spłaty pozostaje [...] zł, a rata miesięczna wynosi ok. [...] zł. Wnioskodawca podał, że nie prowadzi działalności gospodarczej od lutego 2017 r. Małżonka wnioskodawcy nie prowadzi działalności gospodarczej. Skarżący podał, że nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, ponieważ szuka pracy na własną rękę. Skarżący podał, że mieszkanie, w którym mieszka należy do jego żony. Żona kupiła je na kredyt hipoteczny. Wartość mieszkania to [...] zł. Skarżący podał, że nie dokonał żadnych darowizn na kwotę powyżej [...] zł. Do pisma załączył kserokopie: złożonych przez niego zeznań rocznych podatkowych za 2015 i 2016 r., umowy majątkowej małżeńskiej o ustanowienie rozdzielności majątkowej zawartej w dniu [...] września 2017 r. Rep. A Nr [...], wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, z którego wynika, że w dniu [...] lutego 2017 r. wykreślono wpis o działalności gospodarczej z rejestru. Zdaniem referendarza, w niniejszej sprawie, pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a., skarżący nie wyjaśnił swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W sprzeciwie z dnia [...] października 2017 r. skarżący wniósł o przyznanie jemu pomocy prawnej i zwolnienie z kosztów sądowych zgodnie ze złożonym wcześniej wnioskiem. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący wskazał, że sytuacja majątkowa jego żony nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy. Wyjaśnił, że zaraz po ślubie, który miał miejsce pod koniec sierpnia wraz z żoną ustanowili rozdzielność majątkową po to, aby żona nie musiała się martwić postępowaniami sądowymi. Ponadto, to postępowanie dotyczy czynów, które miały miejsce przez zawarciem małżeństwa. Skarżący wyjaśnił, że przekazał sądowi wszystkie dokumenty, o które prosił referendarz, a które wykazują jego stan finansowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu (por.: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 - komentarz do art. 260 P.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis). W myśl art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 P.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest zatem wyjątkiem od zasady, że każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. Podkreślenia wymaga, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 P.p.s.a., spoczywa na stronie składającej wniosek. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa na urzędowym formularzu stosowny wniosek (art. 252 § 2 P.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie jej sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej. Jednak w razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny posiada uprawnienie i na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, rodzinnego i dochodów. Czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji - podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny lub wzajemnie sprzeczny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu referendarz prawidłowo wyjaśnił dlaczego nie może uwzględnić wniosku skarżącego o przyznanie jemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w kwocie [...]zł. Analiza wniosku skarżącego, pomimo wezwania wystosowanego w trybie art. 255 P.p.s.a., budzi wątpliwości uzasadniające podtrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego. Również w sprzeciwie nie zostały wyjaśnione wymagane kwestie. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim, w którym panuje rozdzielność majątkowa małżeńska, wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z trójką dzieci, wnioskodawca nie posiada żadnego majątku, od lutego 2017 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, nie pracuje, nie jest również zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny, gdyż szuka pracy na własną rękę, żona skarżącego pracuje, posiada zakupione w kredycie hipotecznym mieszkanie o wartości ok. [...] zł, z oświadczenia skarżącego wynika, że małżonka uzyskuje dochód brutto w wysokości [...] zł. Skarżący podał, że koszty utrzymania wynoszą około [...] zł. Wnioskodawca ma zaciągnięty kredyt, do spłaty pozostaje ok. [...] zł, rata kredytu wynosi [...] zł, kredyt został zaciągnięty na potrzeby prowadzonej przez niego działalności gospodarczej na zakup samochodu. Z oświadczeń skarżącego nie wynika czy kredyt jest spłacany, czy nie. Z oświadczeń skarżącego nie wynika w jakiej wysokości małżonka zaciągnęła kredyt na zakup mieszkania i czy spłaca raty kredytu hipotecznego, jeżeli tak to w jakiej kwocie. Skarżący mimo wezwania nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych, nie wyjaśnił nawet czy rachunki bankowe posiada. Ze złożonych zeznań rocznych podatkowych wynika, że w 2015 r. przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i dochód [...] zł, z innych źródeł uzyskał dochód w wysokości [...] zł, w 2016 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i dochód [...] zł, dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę wyniósł [...] zł, z innych źródeł [...] zł. Skarżący podał, że nie posiada pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów o wartości powyżej [...] zł, nie posiada udziałów w spółkach i nie pełni funkcji członka zarządu. Skarżący wyjaśnił, że mieszkanie, w którym mieszka, należy do jego żony. Wnioskodawca mimo wezwania nie wyjaśnił jaka jest sytuacja majątkowa jego żony, gdyż nie podał, czy małżonka poza mieszkaniem posiada inne nieruchomości, czy posiada oszczędności, papiery wartościowe, wierzytelności, przedmioty o wartości powyżej [...] zł, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to jakie (marka, typ, rok produkcji i wartość rynkowa), wnioskodawca nie przedłożył zeznań rocznych podatkowych żony za 2015 i 2016 r., nie wyjaśnił nawet, czy małżonka zeznania roczne podatkowe składała w Urzędzie Skarbowym, nie przedłożył również wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, rachunków kart kredytowych żony za ostatnie sześć miesięcy, nie podał również czy małżonka rachunki bankowe posiada. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy sporządzonym na urzędowym formularzu w dniu [...] września 2017 r. i nadanym listem poleconym w dniu [...] września 2017 r. oświadczył, że pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Zauważyć w tym miejscu należy, że z przedłożonej przez skarżącego kserokopii umowy majątkowej małżeńskiej o ustanowienie rozdzielności majątkowej małżeńskiej wynika, że umowę tę skarżący i jego żona zawarli w dniu [...] września 2017 r. Z § 2 umowy wynika m.in., że każdy z małżonków zachowuje majątek nabyty przed zawarciem umowy. Prawidłowo referendarz powołał art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682 – dalej: "K.r.o."), zgodnie z którym małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd sytuacja materialna małżonki wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Mając na uwadze powyższe przyjąć zatem należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy zasadne jest ustalenie czy małżonka posiada majątek, jeżeli tak to jaki, gdyż sytuacja majątkowa małżonki wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Pomimo zatem wezwania w trybie art. 255 P.p.s.a. skarżący nie wyjaśnił swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania skarżącego i jego rodziny. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów sądowych (wpisu od skargi), a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, czy to w całości, czy w części, uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; postanowienie NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11 – dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia nsa.gov.pl). Mając na uwadze fakt, że skarżący uchylił się od obowiązku złożenia pełnych wyjaśnień odnośnie rzeczywistych możliwości finansowych i majątkowych, zasadnie referendarz wniosek o przyznanie prawa pomocy oddalił, bowiem przedłożone przez skarżącego dane są niewystarczające dla przyjęcia, iż skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Sąd wyjaśnia, że strona, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. W rozpatrywanej sprawie, zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W związku z powyższym Sąd stwierdza, że wywiedziony przez skarżącego sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.