I SA/Po 987/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku AK o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi AK na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego członka zarządu spółki za zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za luty i maj 2010 r. wraz z odsetkami postanawia: oddalić wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...], sygn. akt [...] oddalił skargę AK na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, pismem z dnia [...] wniósł skargę kasacyjną od w.w wyroku. Równocześnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sadowych i ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku podał, że jest zatrudniony na [...] etatu, żona nie pracuje, otrzymuje emeryturę socjalną, dzieci studiują, wnioskodawca nie ma majątku ruchomego i nieruchomości. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z [...]-letnią córką i [...]-letnim synem. Skarżący nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej [...]. Żona posiada samochód osobowy marki M, rok prod. [...], wartość rynkowa samochodu [...]. Skarżący podał, że z tytułu wynagrodzenia za pracę na [...] etatu uzyskuje dochód netto w wysokości [...], żona z tytułu renty socjalnej w wysokości [...] netto. Wnioskodawca podał, że ponoszą koszty wyżywienia, opłaty za media i utrzymują studiujące dzieci. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego oraz za [...] złożonych przez osoby pozostające z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. złożenie wyciągów z rachunków i lokat bankowych, w tym rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny, telefony komórkowe, abonament RTV, kablówka, koszty związane ze studiami dzieci, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat, inne), 4. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach, pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy z tytułu posiadania udziałów w spółkach lub pełnienia w.w funkcji uzyskują jakieś dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego, 5. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym poza samochodem marki M, który należy do małżonki wnioskodawcy, posiadają inne pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy wymienić jakie to pojazdy, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 6. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym poza dochodami z tytułu zatrudnienia w wysokości [...] i emerytury w wysokości [...] uzyskują inne dochody (np. z tytułu prac dorywczych, sezonowych, udziału w spółkach, pełnienia funkcji w spółkach, umowy zlecenia, umowy o dzieło, stypendium, inne), jeżeli tak to w jakiej wysokości, 7. podanie do kogo należy dom/mieszkanie, w którym mieszka skarżący, jeżeli wnioskodawca najmuje dom/mieszkanie należy podać koszty najmu, 8. złożenie zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia za ostatnie [...] miesięcy jakie otrzymał skarżący, 9. podanie czy żona i dzieci skarżącego posiadają nieruchomości, jeżeli tak to jakie, jaka jest ich powierzchnia i szacunkowa wartość, oszczędności, papiery wartościowe, inne prawa majątkowe, wierzytelności, przedmioty o wartości powyżej [...], jeżeli tak należy wymienić składniki majątku jaki posiadają. Pismo doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu [...] Tymczasem skarżący do chwili obecnej, t.j. do dnia rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie odpowiedział na to wezwanie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenie stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] tytułem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej oraz do ustanowienia doradcy podatkowego. Z oświadczenia złożonego przez skarżącego wynika, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i z dziećmi w wieku [...] lat. Wnioskodawca otrzymuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę na [...] etatu w wysokości [...] netto, żona z tytułu renty socjalnej w wysokości [...]. Skarżący podał, że ponoszą opłaty za media, koszty wyżywienia oraz koszty utrzymania studiujących dzieci. Z oświadczeń skarżącego wynika, że wnioskodawca nie posiada żadnego majątku, małżonka posiada samochód osobowy marki M, rok prod. [...], o wartości [...]. Skarżący - mimo wezwania - nie podał kosztów miesięcznego utrzymania jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki np. czynsz, opłaty za wodę, ogrzewanie, gaz, energię elektryczną, abonament RTV, kablówkę, telefony, nie podał w jakiej wysokości ponoszą koszty związane ze studiami dzieci, jaką kwotę przeznaczają na wyżywienie, koszty leczenia i zakupu lekarstw, czy spłacają raty kredytów, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Wnioskodawca nie podał czy on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach, pełnią funkcje członka zarządu lub prokurenta, czy z tego tytułu uzyskują dochody. Skarżący nie wyjaśnił czy on lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym poza samochodem, który posiada małżonka, posiadają inne pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji. Wnioskodawca mimo wezwania nie podał, czy on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym poza dochodami deklarowanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy uzyskują inne dochody np. z tytułu prac dorywczych, sezonowych, umowy zlecenia, umowy o dzieło, stypendium, inne dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Skarżący nie wyjaśnił do kogo należy dom/mieszkanie, w którym mieszka, jeżeli najmuje ten dom/mieszkanie to w jakiej z tego tytułu wysokości ponosi opłaty za czynsz. Wnioskodawca mimo wezwania nie podał czy jego żona i dzieci posiadają nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe, inne prawa majątkowe, wierzytelności, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł. Skarżący mimo wezwania nie przedłożył odpisów zeznań rocznych podatkowych, nie wyjaśnił czy zeznania roczne podatkowe zostały sporządzone i złożone w Urzędzie Skarbowym, nie przedłożył również wyciągów z rachunków bankowych, nie wyjaśnił nawet czy on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rachunki bankowe posiadają. Skarżący nie złożył także zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia jakie otrzymał w okresie ostatnich [...] miesięcy. W niniejszej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżący nie wyjaśnił zatem swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania. W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Niezależnie natomiast od wskazanych przyczyn, dla których odmówiono w tym przypadku prawa pomocy, wskazać należy, że skarżący w sporządzonym na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosku o przyznanie prawa pomocy wniósł m.in. o ustanowienie doradcy podatkowego. Z akt sprawy wynika natomiast, że skarżący pismem z dnia [...] wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia [...], sygn. akt [...], którą sporządził, podpisał i wniósł radca prawny JK. Do skargi załączono pełnomocnictwo z dnia [...] [karta nr [...] akt sądowych], z treści którego wynika, że udzielono pełnomocnictwa do sporządzenia, wniesienia skargi kasacyjnej od w.w wyroku i do reprezentowania skarżącego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Zauważyć również należy, że w aktach sprawy znajduje się pełnomocnictwo udzielone przez skarżącego w dniu [...] radcy prawnemu JK do reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed sądem administracyjnym [por. karta nr [...] akt sądowych]. Zgodnie z art. 246 § 3 P.p.s.a. adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Z akt sprawy wynika zatem, że skarżący pozostaje w stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem, co wyklucza uwzględnienie wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.