I SA/Po 999/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku DK o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia: oddalić wniosek. Wpis od skargi wynosi [...]. DK pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i nie ma środków na uiszczenie kosztów sądowych. Nie posiada żadnych oszczędności, na jego utrzymaniu pozostaje konkubina i jej córka. Konkubina jest osobą bezrobotną, zawiesiła prowadzoną działalność gospodarczą. Wnioskodawca wynajmuje mieszkanie, z tego tytułu ponosi koszty w wysokości [...], ponosi również opłaty za czynsz i energię elektryczną w wysokości [...] oraz za telefon w wysokości [...]. Wnioskodawca podał, że opłaca składki ZUS w wysokości [...]. Pozostałe wydatki jakie ponosi to żywność, środki czystości, dojazdy do pracy. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z konkubiną i z jej córką. Nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód netto w wysokości [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako P.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek wykazania przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że ww. przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 P.p.s.a. Pismem z dnia [...] wezwano Skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez Skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do Skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania Skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 4. złożenie przez Skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oświadczenia o posiadanych pojazdach podlegających obowiązkowi rejestracji, należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, 5. złożenie przez Skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oświadczenia o posiadanych udziałach w spółkach z o.o., 6. podanie czy Skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują inne, poza wymienionym przez Skarżącego z tytułu działalności gospodarczej, dochody (np. z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, pracy dorywczej, sezonowej, udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach - np. członka zarządu, prokurenta, zbycia udziałów, papierów wartościowych, alimentów, zasiłku dla bezrobotnych, pomocy społecznej itd.), 7. wyjaśnienie czy przeciwko Skarżącemu lub osobom pozostającym z nim we wspólnym gospodarstwie domowym są prowadzone postępowania egzekucyjne, należy udokumentować wysokość dochodzonych należności, rodzaj zastosowanych środków egzekucyjnych, należy podać również jaka kwota w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego została już wyegzekwowana, 8. podanie od kiedy Pani EŚ zawiesiła prowadzoną działalność gospodarczą (odpis decyzji), czy aktualnie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, jeżeli nie jest zarejestrowana to dlaczego, 9. podanie w jakiej wysokości Skarżący z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w [...] odnotował przychód, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodu, w jakiej wysokości uzyskał dochód lub poniósł stratę, 10. złożenie odpisów z dokumentów prowadzonych w celu rozliczenia się przez Skarżącego w podatku dochodowym od osób fizycznych za ostatnie sześć miesięcy (np. odpis z książki przychodów i rozchodów), 11. złożenie odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy, 12. złożenie wyciągów z rachunków bankowych firmowych za ostatnie sześć miesięcy, 13. złożenie wykazu środków trwałych należących do firmy Skarżącego. Wezwanie doręczono Skarżącemu w dniu [...] na adres wskazany przez Skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy w rubryce 2.2, [w rubryce 2.2 należy wpisać adres do korespondencji], a co za tym idzie, że siedmiodniowy termin do wykonania tego wezwania upłynął bezskutecznie z dniem [...]. Tymczasem, mimo upływu terminu, Skarżący wniosku nie uzupełnił. Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, że Skarżący nie uprawdopodobnił wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wynika, że Wnioskodawca z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód netto w wysokości [...]. Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z konkubiną i jej córką. Konkubina jest osobą bezrobotną, zawiesiła prowadzoną działalność gospodarczą. Skarżący nie posiada nieruchomości, oszczędności i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Wynajmuje mieszkanie. Z uwagi na okoliczność, że treść oświadczenia złożonego przez Skarżącego była niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Wnioskodawcy wezwano go do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień i do przedłożenia dokumentów, na podstawie których można byłoby przeprowadzić analizę sytuacji finansowej i majątkowej Skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Jak już wyżej wskazano, Skarżący nie odpowiedział na to wezwanie, a zatem nie złożył zeznań rocznych podatkowych za [...], wyciągów z rachunków bankowych, dokumentów związanych z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, t.j. dokumentów prowadzonych w celu rozliczenia się w podatku dochodowym od osób fizycznych za ostatnie sześć miesięcy (np. odpis z ksiązki przychodów i rozchodów), deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy, wyciągów z firmowych rachunków bankowych, wykazu środków trwałych. Skarżący nie wyjaśnił nawet czy takie dokumenty posiada. Wnioskodawca nie podał również w jakiej wysokości w [...] z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej odnotował przychód i w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodu. Wnioskodawca we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał, że ponosi opłaty z tytułu najmu mieszkania w wysokości [...], za czynsz i energię elektryczną w wysokości [...], za telefon [...], nie wiadomo jednak w jakiej wysokości ponosi opłaty za wodę, gaz, kanalizację, ogrzewanie, abonament RTV, Internet. Nie wiadomo również w jakiej wysokości ponosi koszty wyżywienia, środków czystości, leczenia i zakupu lekarstw, dojazdów do pracy – czy kupuje bilety PKP, czy korzysta z komunikacji miejskiej, czy kupuje paliwo do samochodu. Skarżący nie wyjaśnił, czy poza deklarowanym przez niego we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochodem, on lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują jakieś inne dodatkowe dochody (m.in. czy córka konkubiny otrzymuje alimenty). Nie podał również czy on lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają pojazdy podlegające obowiązkowi rejestracji, a także czy posiadają udziały w spółkach z o.o. Nie wiadomo czy wobec Skarżącego są prowadzone postępowania egzekucyjne. Zatem złożone i nieuzupełnione przez Skarżącego oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych. Uchylanie się Strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5.09.2005r. sygn. akt II FZ 418/05, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Skoro bowiem Wnioskodawca, pomimo wezwania, nie dostarczył żądanych dokumentów i nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego Strony, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli Strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na Wnioskodawcy ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości Stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec tego wskazać należy, że w judykaturze prezentowany jest pogląd, iż podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, który nie przedstawia żądanych wyjaśnień musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jego bierności (por. orzeczenie NSA z 5.06.2008r., sygn. akt I FZ 236/08 publ. na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Również w literaturze przedmiotu przyjmuje się, że niedostarczenie wszystkich żądanych dokumentów źródłowych musi mieć wpływ na dokonywaną przez rozpoznającego wniosek ocenę (por. S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", Warszawa 2007r., s. 244), gdyż nie zasługuje na aprobatę stanowisko Strony, która uchyla się od zaprezentowania stosownej dokumentacji potwierdzającej jej aktualne możliwości płatnicze. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których Strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.