II SA/Po 1076/18

WyrokWSA w Poznaniu2019-03-13

Skład orzekający: Edyta Podrazik, Wiesława Batorowicz, Elwira Brychcy

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy decyzja o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, wydana na podstawie decyzji uchylonej w wyniku wznowienia postępowania, może być podstawą do żądania zwrotu świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że świadczenia rodzinne wypłacone na podstawie decyzji uchylonej w wyniku wznowienia postępowania (art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych) nie podlegają zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, ponieważ przepis art. 30 ust. 2b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje naliczania odsetek w tym konkretnym przypadku. Ponadto, sąd stwierdził, że wznowienie postępowania zakończonego decyzją przyznającą świadczenia było wadliwe ze względu na upływ terminu przedawnienia z art. 146 § 1 k.p.a., co powinno skutkować umorzeniem postępowania.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przez A. K. za okres od listopada 2012 r. do października 2013 r. Wójt Gminy początkowo przyznał świadczenia, jednak po wznowieniu postępowania uchylił decyzję i odmówił prawa do świadczeń, uznając je za nienależnie pobrane z powodu zatajenia dochodów męża. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję o zwrocie świadczeń, ale uchyliło ją w zakresie naliczenia odsetek. Sąd administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję SKO oraz poprzedzające ją decyzje organów, wskazując na wadliwość wznowienia postępowania z powodu upływu terminu przedawnienia oraz brak podstaw do naliczania odsetek.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia 5 lipca 2018 r., a także decyzję Wójta Gminy z dnia 23 maja 2018 r.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2019 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 sierpnia 2018r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych Uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia z dnia 5 lipca 2018r. nr [...] oraz decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 23 maja 2018r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium) decyzją z 28 sierpnia 2018 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm., dalej k.p.a.) w zw. z art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 4, ust. 2b, ust. 6, ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2017r. poz. 1952 ze zm. dalej u.ś.r.), po rozpoznaniu odwołania A. K. od decyzji Wójta Gminy [...] z 5 lipca 2018 r. nr [...] o uznaniu świadczeń rodzinnych pobranych przez A. K. w okresie od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r. w łącznej kwocie [...]zł za świadczenia nienależnie pobrane oraz zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, orzekł: 1. uchylić zaskarżoną decyzję w zakresie zobowiązania A. K. do zwrotu odsetek ustawowych naliczonych od kwoty nienależnie pobranych świadczeń i w tym zakresie umorzyć postępowanie organu I instancji, 2. w pozostałym zakresie utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. Rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Decyzją nr [...] z 5 grudnia 2012 r. Wójt Gminy [...] przyznał A. K. prawo do zasiłku rodzinnego na dzieci do lat 5 na P. K. i P. K. w kwotach po [...] zł miesięcznie na każde dziecko od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r. Dnia 20 września 2017r. A. K. złożyła w GOPS w R. wniosek o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2017/2018. W wyniku weryfikacji informacji o składkach na ubezpieczenie zdrowotne w ramach usługi Emp@tia ustalono, że mąż wnioskującej J. K. od [...] stycznia 2003 r. jest zatrudniony w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej " [...]" w W. , jako domownik członka Spółdzielni i osiąga z tego tytułu dochody nieopodatkowane, mające wpływ na uprawnienia do pobierania świadczeń rodzinnych. W ocenie Wójta Gminy [...] powyższa okoliczność była wystarczającą przesłanką wznowienia z urzędu postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją z dnia 5 grudnia 2012 r. albowiem w ocenie organu wyszły na jaw okoliczności istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi orzekającemu. Organ postanowieniem z 8 grudnia 2017r. nr [...] wznowił postępowanie w tej sprawie i zawiadomił stronę, pouczając jednocześnie o przysługującym prawie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Decyzją z 23 maja 2018 r. nr [...] Wójt Gminy R. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1, § 2, art. 146 § 1, art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 3 pkt 11, art. 5, art.6, art. 10, art. 24, art. 25 u.ś.r. uchylił własną decyzję nr [...] z 5 grudnia 2012 r. i odmówił wnioskującej prawa do zasiłku rodzinnego wnioskowanego na dzieci P. K. i P. K. na okres od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że rodzina wnioskującej nie spełnia warunków do przyznania zasiłków rodzinnych z powodu niespełnienia kryterium dochodowego. Jednocześnie organ wskazał, że na jego wniosek zostało wszczęte przez Komendę Powiatową Policji w O. dochodzenie o przestępstwo określone w art. 286 § 1 kk, nadzorowane przez Prokuraturę Rejonowa w O. (sygn. [...]). Od decyzji tej strona prawidłowo pouczona nie wniosła odwołania, decyzja stała się ostateczna. Następnie organ I instancji decyzją z 5 lipca 2018 r. nr [...] na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 2 i ust. 2b u.ś.r. uznał świadczenia rodzinne pobrane przez A. K. w okresie od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r. w łącznej kwocie [...]zł za świadczenia nienależnie pobrane oraz zobowiązał do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. W uzasadnieniu organ wskazał, że mąż skarżącej od [...] stycznia 2003 r. jest zatrudniony w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "[...]" w W.. Tym samym z tytułu wykonywanej pracy osiąga dochody niepodlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, których nie wykazano w oświadczeniu członka rodziny o dochodzie niepodlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, osiągniętym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. W decyzji ustalającej prawo do świadczeń rodzinnych zawarto pouczenie iż, zgodnie z art. 25 ust. 1 u.ś.r. w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba pobierająca świadczenia rodzinne, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne. Z dokumentu otrzymanego z Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "[...]" w W. wynika, że J. K. w roku bazowym 2011 osiągnął dochód nieopodatkowany w wysokości [...] zł. W związku z powyższym po przeliczeniu dochodu rodziny skarżącej z uwzględnieniem ww. dochodu, dochód na jedną osobę wyniósł [...] zł, co daje [...] zł przekroczenia na osobę w rodzinie. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 1 u.ś.r. oraz rozporządzenia Rady Ministrów zasiłek rodzinny przysługiwał, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty [...]zł. Organ, mając na uwadze brzmienie przepisu art. 30 u.ś.r. w odniesieniu do przedmiotowej sprawy świadczenie rodzinne na dzieci od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r. uznał za nienależnie pobrane, które należy zwrócić wraz z należnymi odsetkami ustawowymi naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Wójt podał, że zgodnie z art. 30 ust. 2b w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. Pomimo, że wnioskująca pouczona była o obowiązku wykazania wszystkich dochodów niepodlegających opodatkowaniu – w tym dochodów pochodzących z rolniczych spółdzielni podatkowych, zataiła ona fakt uzyskania przez męża w/w kwoty. Z tych względów organ podał, że domaga się zwrotu w/w świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Od powyższej decyzji, z zachowaniem ustawowego terminu, odwołanie złożyła A. K. nie zgadzając się z rozstrzygnięciem. Odwołująca wskazała, że świadczenia rodzinne pobierała od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2017r. Wyjaśniła, że jej mąż począwszy od [...] stycznia 2003 r. pracuje w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "[...]" w W., a faktu tego nie ukrywała występując o świadczenia rodzinne. Uważała, że wspólne roczne rozliczenie podatkowe, które przedstawiała, stanowi pełną informację o uzyskiwanych dochodach jej rodziny. Podniosła, że pracownicy GOPS mają pełny podgląd do tych informacji. Opisaną we wstępie decyzją SKO uchyliło zaskarżoną decyzję w zakresie zobowiązania A. K. do zwrotu odsetek ustawowych naliczonych od kwoty nienależnie pobranych świadczeń i w tym zakresie umorzyło postępowanie organu I instancji, a w pozostałym zakresie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach rozstrzygnięcia SKO wskazało, że w okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy zaistniały przesłanki uznania pobranych przez A. K., zasiłków rodzinnych w okresie od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r. w kwocie [...]zł za świadczenia nienależnie pobrane, na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. Kolegium wyjaśniło, że dla zaistnienia podstawy prawnej przewidzianej w wyżej cytowanym art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. decydujące znaczenie ma wyłącznie ustalenie, czy w sprawie wydano rozstrzygnięcie stwierdzające, w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., nieważność decyzji przyznającej świadczenie, albo decyzję, która po wznowieniu postępowania z przyczyn określonych w art. 145 § 1 k.p.a., uchylono dotychczasową decyzję o przyznaniu świadczenia i orzeczono o odmowie jego udzielenia. Regulacja ta, jako stanowiąca samodzielną podstawę do wydania stosownego rozstrzygnięcia w sprawie, nie wymaga ani ponownej oceny przesłanek przyznania świadczenia ani istnienia po stronie wnioskodawcy określonego stanu świadomości o tym, czy uprawnienie do otrzymywania świadczenia przysługuje. Z unormowania zawartego w art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. jednoznacznie wynika, że wyeliminowanie decyzji przyznającej świadczenia rodzinne m. in. w trybie wznowienia postępowania, co ma miejsce w przedmiotowej sprawie, skutkuje uznaniem wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjęto, że regulacja zawarta w art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, a decyzja zapadła w okolicznościach w nim opisanych ma niejako charakter związany. Oznacza to, że każde świadczenie wypłacone w warunkach w nim opisanych należy traktować jako świadczenie pobrane nienależnie. Wobec tego organ I instancji był zobowiązany do wydania decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych świadczeń i orzeczeniu o ich zwrocie w sytuacji, gdy świadczenia te zostały wypłacone na podstawie decyzji, którą w trybie nadzwyczajnym wznowienia postępowania wyeliminowano z obrotu prawnego i odmówiono stronie prawa do wnioskowanego świadczenia. Organ wskazał, że norma zawarta w art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. jest odmienną regulacją od pozostałych zamieszczonych w art. 30 ust. 2 pkt 1, 2 i 3 u.ś.r., gdyż w jej przypadku nie można brać pod uwagę świadomości strony co do spełnienia przesłanek ustawowych, ewentualnego wprowadzenia w błąd, świadomości podania nieprawdy, ani oceniać skutków braku pouczenia o prawie do określonego świadczenia. Dlatego też w sprawie o zwrot nienależnie pobranego świadczenia nie można skutecznie kwestionować podstaw prawnych ostatecznej decyzji wydanej po przeprowadzeniu postępowania nadzwyczajnego. Mając na uwadze powyższe, Kolegium zgodziło się ze stanowiskiem organu I instancji, o uznaniu wypłaconego A. K., w okresie od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r. zasiłku rodzinnego na dzieci P. K. i P. K. za świadczenia nienależnie pobrane. W okresie tym strona otrzymała z tytułu ww. świadczeń łączną kwotę [...]zł ([...] zł x 12 m-cy + [...] zł x 12 m-cy). SKO nie podzieliło ustaleń organu I instancji o obowiązku zwrotu ww. kwoty głównej z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Zgodnie bowiem z art. 30 ust. 2b u.ś.r. od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Skoro ustawodawca w regulacji tej pominął nienależnie pobrane świadczenia przyznane mocą decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczeń rodzinnych (art. 30 ust. 2 pkt 4), to brak jest podstaw prawnych do ustalenia i zobowiązania strony do zwrotu odsetek ustawowych za opóźnienie, naliczonych od kwoty nienależnych świadczeń. Tym samym odwołująca się zobowiązana jest zwrócić kwotę nienależnie pobranych świadczeń bez odsetek ustawowych za opóźnienie. W skardze do tutejszego Sądu A. K. wskazała, że od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2017 r. pobierała świadczenia rodzinne. Od [...] stycznia 2003 r. do dnia wniesienia skargi mąż pracuje w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "[...]". Przy składaniu wniosków nie ukrywała tych okoliczności oraz przedłożyła wspólne rozliczenie roczne z mężem. Wskazała że co roku dochodziło do weryfikacji dochodów i nikt nie kwestionował przedstawionych przez nią informacji. W odpowiedzi SKO wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Z nadesłanych do sądu akt administracyjnych wynikało, że wydanych zostało sześć decyzji o uznaniu pobranych przez skarżącą świadczeń rodzinnych za nienależne i obowiązku ich zwrotu. Decyzje te dotyczyły różnych świadczeń pobranych w różnych wysokościach i okresach. Przedmiotowa sprawa dotyczyła zasiłku rodzinnego na dzieci P. K. i P. K. za okres od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r. w łącznej wysokości [...] zł przyznanego decyzją z dnia 5 grudnia 2012 r. W aktach administracyjnych tego okresu i kwot dotyczą oprócz opisanych wyżej również dwie inne decyzje: - decyzja Wójta Gminy [...] z dnia 31 stycznia 2018r. uchylającą decyzję z 5 grudnia 2012 r. - decyzja Wójta Gminy [...] z 7 marca 2018r. Nr [...] uznającą pobraną kwotę [...]zł tytułem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r. i zobowiązującą skarżącą do zwrotu tego nienależnie pobranego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga podlega uwzględnieniu aczkolwiek z przyczyn innych aniżeli w niej wskazane, które Sąd wziął pod rozwagę z urzędu. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 – dalej P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Ewentualne stwierdzenie uchybień w działaniu administracji publicznej obliguje sąd do uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności, bądź też stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 P.p.s.a.). Sąd administracyjny, kontrolując działalność administracji publicznej, pozostaje zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. związany granicami sprawy, a nie granicami skargi. Stosownie do art. 135 p.p.s.a Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 28 sierpnia 2018r. r. uchylająca decyzję Wójta Gminy [...] z 5 lipca 2018 r. w zakresie zobowiązania do zwrotu odsetek i utrzymująca ją w mocy w zakresie ustalenia i zwrotu przez skarżącą nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego w kwocie [...]zł za okres od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1952, obecnie t.j. Dz.U. 2018 r. poz. 2220. - dalej "u.ś.r."). Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu. W ust. 2 tego przepisu wymieniono świadczenia uznawane za nienależnie pobrane. Są nimi m.in.: - świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia (art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r.), - świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. W przedmiotowej sprawie organ I instancji uznał świadczenie za nienależnie pobrane na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r . Podał bowiem, że skarżąca mimo pouczenia zataiła fakt uzyskiwania przez jej męża dochodów, w wyniku czego nieprawidłowo ustalona została kwestia spełnienia kryterium dochodowego warunkującego przyznanie przedmiotowego dodatku. Skarżąca w odwołaniu wskazała, że nie zataiła dochodów męża, nie wprowadzała organu świadomie w błąd, organ miał o nich wiedzę w trakcie wieloletniego wypłacania świadczeń rodzinnych. Organ II instancji utrzymując w mocy decyzję w zakresie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń uznał, że podstawy uznania świadczenia za nienależnie pobrane nie stanowi powołany przez Wójta art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. tylko art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. Z akt sprawy wynikało bowiem, że postanowieniem z 8 grudnia 2017 r. Wójt wznowił na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 u.ś.r. postępowanie zakończone decyzją z 5 grudnia 2012 r., a następnie w postępowaniu wznowieniowym 23 maja 2018 r. orzekł o uchyleniu decyzji przyznającej przedmiotowy zasiłek rodzinny z 5 grudnia 2012 r. i odmówił jego przyznania. Nie można więc było uznać, że zaszły przesłanki z art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. tym bardziej, że zdaniem SKO organ I instancji nie uprawdopodobnił, że skarżąca faktycznie wprowadziła w błąd organ przyznający świadczenie. Sąd za zasadne uznaje rozważania Kolegium w zakresie uznania, że dla zaistnienia podstawy prawnej z art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. decydujące znaczenie ma ustalenie czy w sprawie w wyniku wznowienia postępowania wydano decyzję uchylającą decyzję przyznającą świadczenie i odmawiającą prawa do tego świadczenia. W przypadku wydania w wyniku wznowienia postępowania takiej decyzji podstawą zwrotu nie może być w odniesieniu do tego samego zdarzenia, wypłaconych w określonym czasie i wysokości świadczeń inna podstawa niż ta określona w pkt 4 art. 30 ust. 2 u.ś.r. Spełnienie warunku określonego w tym przepisie jest wystarczające do wydania decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia i wówczas bez znaczenie pozostają takie okoliczności jak brak świadomości co do spełnienia przesłanek ewentualnego wprowadzenia w błąd, czy podania nieprawdy albo kwestie prawidłowego pouczenia. Słusznie też SKO podało, że z uwagi na treść art. 30 ust. 2b u.ś.r. od nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na podstawie wskazanej w art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. nie są naliczane odsetki ustawowe za opóźnienie. Kwota pobranego w niniejszej sprawie zasiłku rodzinnego za okres od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r. została ustalona prawidłowo. Wysokość zasiłku rodzinnego zgodnie z obowiązującym w okresie jego wypłacania § 2 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. poz. 959) wynosiła [...] zł miesięcznie, czyli przez 12 pełnych miesięcy na dwoje dzieci P. K. i P. K. wypłacono [...] zł. Organ II instancji w zaskarżonej decyzji nie wyjaśnił, nie można było tego również ustalić na podstawie akt administracyjnych, czy obejmujące to samo świadczenie, za ten sam okres i w takiej samej kwocie decyzje z 31 stycznia 2018 r. i 7 marca 2018r. zostały wyeliminowane z obrotu. W aktach administracyjnych sprawy nie ma żadnych informacji w tym zakresie. Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, decyzję ją poprzedzającą, a także decyzję z 23 maja 2018r., w oparciu, o którą organ I instancji ustalił i orzekł zwrot nienależnie pobranego świadczenia. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a tym przepisem sąd stosuje przewidziane w ustawie środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do jej załatwienia. Zarówno w orzecznictwie, jak i w literaturze zgodnie przyjmuje się, że o tożsamości sprawy należy mówić rozważając kryterium sprawy w ujęciu materialnoprawnym. Expressis verbis wyraził to Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu 7 sędziów z 27 czerwca 2000 r. (sygn. FPS 12/99, publ. ONSA 1/01/7) stwierdzając, że w art. 29 ustawy o NSA z 1995 r. (obecnie w art. 135 p.p.s.a.) chodzi o sprawę administracyjną w ujęciu materialnym. NSA stwierdził, że zwrot "we wszystkich postępowaniach" użyty w art. 29 ustawy o NSA wskazuje, że środki prawne, o których mowa w tym przepisie mogą być stosowane do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w różnych, a więc odrębnych postępowaniach prowadzonych "w granicach danej sprawy". Chodzi zatem zarówno o postępowanie zaliczane do trybu głównego, jak i postępowanie należące do trybu nadzwyczajnego. Odnosząc się do zwrotu normatywnego "w granicach danej sprawy" stwierdził, że chodzi o sprawę w ujęciu materialnym, w związku z czym o postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy będzie można mówić wówczas, gdy przedmiotem tych postępowań będzie sprawa wykazująca tożsamość podmiotową i przedmiotową. Takie rozumienie omawianego pojęcia znajduje potwierdzenie zarówno w orzecznictwie, jak i doktrynie (postanowienie NSA z 12 czerwca 2012 r., sygn. akt II FZ 441/12, Lex 1170772; z 16 września 2014 r., II OZ 930/14, Lex 1530886; T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 201 r., s. 433 i n.).Tożsamość sprawy administracyjnej wyznaczają elementy decydujące o tożsamości skonkretyzowanego w decyzji stosunku prawnego, a więc identyczność podmiotów tego stosunku, identyczność przedmiotu stosunku (czyli węzła praw i obowiązków stron stosunku) oraz identyczność obu jego podstaw - prawnej i faktycznej (T. Woś "Pojęcie sprawy w przepisach kpa" AUWr nr 1022, Prawo CLVIII s. 334-335; podobnie B. Adamiak Glosa do wyroku NSA z 23 stycznia 1998 r., sygn. akt III SA 103/97, publ. OSP 1/99/19 s. 51 pkt I in fine). Identycznie pod rządami p.p.s.a. przyjął NSA w wyroku z 18 listopada 2005 r. (sygn. akt I FSK 256/05, publ. ONSAiWSA 5/06/124). Szukając odpowiedzi na pytanie o granice sprawy, której dotyczy skarga trzeba uwzględnić to, czy podejmowane w ramach jednego lub różnych postępowań akty kształtują, zmieniają lub znoszą ten sam stosunek materialnoprawny" (T. Woś w: P.p.s.a. Komentarz, 2008, s. 502 uw. 6). W przedmiotowej sprawie postępowanie zwrotowe dotyczące nienależnie pobranego świadczenia i wznowieniowe pozostają ze sobą w związku chronologicznym, podmiotowym i przedmiotowym. Dotyczą nienależnie pobranego tego samego świadczenia przez tą samą osobę, za ten sam okres i w tej samej wysokości, ustalanego przez ten sam organ. Z unormowania w art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. stanowiącego podstawę wydania zaskarżonej decyzji jednoznacznie wynika, że wyeliminowanie decyzji przyznającej świadczenie rodzinne m.in. w trybie wznowienia postępowania, co ma miejsce w przedmiotowej sprawie decyzją z 23 maja 2018r. skutkuje uznaniem świadczenia za nienależnie pobrane. Uchylenie decyzji z 23 maja 2018r. było niezbędne do załatwienia sprawy zwrotowej opartej jedynie na tej decyzji wznowieniowej. Decyzja z 23 maja 2018r. w ocenie Sądu nie mogła się ostać w obrocie. Została wydana po wszczęciu postępowania postanowieniem o wznowieniu postępowania z dnia 8 grudnia 2017 r., w którym jako przesłankę wznowieniową wskazano art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., tj. wyjście na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał decyzję. Zgodnie z art. 149 § 2 k.p.a. postanowienie o wznowieniu postępowania stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. I choć przepis ten przy wszczynanych z urzędu postępowaniach wznowieniowych nie zawęża badania przesłanek wznowieniowych tylko do tej wskazanej w postanowieniu organ winien mieć na uwadze, że stosowanie przepisów k.p.a. na mocy art. 32 ust. 2 u.ś.r. w sprawach dotyczących świadczeń z tej ustawy uprawnione jest jedynie w sprawach nieuregulowanych ustawie o świadczeniach rodzinnych. Przy ustaleniu, że świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone zostało na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia (art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r.) zastosowanie znajdzie tryb postępowania z tej ustawy a nie postępowanie wznowieniowe z przesłanki wskazanej w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. tj. fałszowanie dowodów. Skoro ustalenie, że świadczenie rodzinne zostało przyznane i wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia zostało uregulowane w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie może jednocześnie być podstawą do wznowienia postępowania w trybie k.p.a., którego przepisy stosuje się jedynie w sytuacjach nieuregulowanych w u.ś.r. Wskazanie przez organ I instancji jako podstawy wznowieniowej art. 145 §1 pkt 1 k.p.a. zamiast art. 145 §1 pkt 5 k.p.a., w ramach których zostało wszczęte i prowadzone postępowanie wznowieniowe, było więc błędne. Z uzasadnienia decyzji z 23 maja 2018r. wynika, że kwestia przekroczenia kryterium dochodowego ustalona była na podstawie danych uzyskanych w wyniku późniejszej weryfikacji informacji w ramach usługi Emp@tia. Sąd uznał więc, że wznowienie postępowania nastąpiło w istocie na podstawie wskazanej w postanowieniu z dnia 8 grudnia 2017r. przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. i tylko ta jedna przesłanka wznowieniowa mogła stanowić podstawę wznowienia. Zauważyć należy, że fałszowanie dowodów nie było w niniejszej sprawie potwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu, co dla uznania, iż do niego faktycznie doszło wymagało takiego potwierdzenia, a z materiału zgromadzonego w sprawie nie wynikało, że miało charakter oczywisty. Nadto przy uznaniu, że przyczyna wznowienia wynikała z treści art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. zachodziłaby niedopuszczalna z punktu widzenia praworządności i zasad wynikających z art. 7 i 8 k.p.a. sytuacja, w której SKO, jak wynikało z zaskarżonej decyzji, uznawałoby, że nie zostało uprawdopodobnione, iż skarżąca świadomie wprowadziła organ w błąd przez świadome złożenie wniosku niezgodnego z prawdą, a jednocześnie uznawałoby za zasadne ustalenie i zwrot nienależnie pobranego świadczenia na podstawie decyzji wznowieniowej, w której Wójt wskazywał na świadome wprowadzenie w błąd organu przez skarżącą. Sytuacja taka nie miałaby miejsca w przypadku wskazania jako przesłanki wznowieniowej art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Nadto jedno zdarzenie polegające na złożeniu oświadczeniu o osiąganych dochodach członków rodziny nie mogło stanowić zarówno "nowych okoliczności", jak i fałszywego dowodu. Takie bowiem działanie skutkuje, co miało miejsce w niniejszej sprawie, kwalifikowaniem jednego zdarzenia z dwóch różnych podstaw prawnych, a w efekcie dwukrotnym dochodzeniem zwrotu tego samego nienależnie pobranego świadczenia w różnych trybach. Skoro w decyzji z 23 maja 2018 r. organ mógł wskazać odnośnie tego samego zdarzenia jedną przesłanką wznowieniową i była nią jedynie ta wynikająca z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. po ustaleniu, że miała miejsce taka sytuacja winien uwzględnić treść art. 146 § 1 k.p.a., zgodnie z którym uchylenie decyzji z 5 grudnia 2012 r. po upływie pięciu lat od jej doręczenia nie jest możliwe, co winno znaleźć odzwierciedlenie w rozstrzygnięciu wydanym na podstawie art. 151 § 2 k.p.a. Podkreślenia wymaga, że terminy przedawnienia z art. 146 § 1 k.p.a., mimo, zamieszczenia ich w k.p.a. mają charakter materialny, co oznacza, że upływ wskazanych ww. terminów skutkuje brakiem możliwości uchylenia decyzji, choćby wydana była z naruszeniem prawa. Powyższy pogląd podziela zarówno piśmiennictwo, jak orzecznictwo wskazując na bezwarunkowy charakter terminów z art. 146 k.p.a., które nie mogą być przywrócone i stanowią negatywną przesłankę do uchylenia w trybie wznowieniowym decyzji (wyrok NSA z 28 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1604/09, Lex 745097, wyrok NSA z 3 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1444/09, Lex 745022; wyrok NSA z 18 lutego 2010 r., sygn. akt I OSK 561/09 Lex 595425; wyrok NSA z 30 kwietnia 2009 r., sygn. akt II OSK 124/09, Lex 555045). W przedmiotowej sprawie okoliczności powyższe nie zostały w decyzji z 23 maja 2018r. uwzględnione, a decyzja ta niewątpliwie pozostawała w granicach przedmiotowej sprawy i jej rozstrzygnięcie niezbędne jest do końcowego załatwienia sprawy związanej ze zwrotem nienależnie pobranego świadczenia. Koniecznym jest bowiem – przy dochodzeniu nienależnie pobranego świadczenia na podstawie decyzji wznowieniowej (art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r.) opartej na jedynej możliwej w niniejszej sprawie przesłance z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. ustalenie okoliczności związanych z negatywną przesłanką wznowieniową jaką jest upływ terminu przedawnienia z art. 146 § 1 k.p.a. liczony od dnia doręczenia skarżącej decyzji z 5 grudnia 2012 r. i po jego stwierdzeniu umorzenie postępowania zwrotowego, co organy uwzględnią przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. Z uwagi powyższe Sąd na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, decyzję ją poprzedzającą, a także decyzję organu I instancji z 23 maja 2018 r.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło