II SA/Po 120/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 kwietnia 2015r. wniosków o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] grudnia 2014r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku dla bezrobotnych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżący J.K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. We wniosku o prawo pomocy złożonym na formularzu PPF skarżący uzasadniał, że jest bezrobotny od 2012r. i nie posiada dochodu. Oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz pełnoletnim synem. Oświadczył, że żona prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą, dochód wynosi około [...] zł brutto miesięcznie. Syn jest studentem i uzyskuje stypendium, skarżący nie wie w jakiej wysokości. Skarżący wskazał, że nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, wartościowych ruchomości. Nadto oświadczył, że nie posiada żadnych kont w bankach, lokat, ani akcji. Pismem z 01 kwietnia 2015r. stanowiącym odpowiedź na wezwanie do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy skarżący wskazał, że wezwanie jest niezrozumiałe, przesłał informację o dochodach i majątku i nic się nie zmieniło. Powtórzył, że nie posiada kont bankowych, nieruchomości, lokat, akcji, nie korzysta z pomocy społecznej, jest zarejestrowany w urzędzie pracy od 2013r. bez prawa do zasiłku. Nie posiada zeznań PIT za 2013r, za 2014r. nie złożył, bo nie osiągnął żadnych dochodów. Nadto oświadczył, że nie wie jak uzyskać od żony i syna informacje o ich dochodach. W myśl przepisu art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012, poz. 270 – dalej "p.p.s.a.") strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Taki szczególny przepis to art. 239 pkt 1 b) p.p.s.a., zgodnie z którym nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej. Stąd wnioskodawca w sprawie dotyczącej zasiłku dla bezrobotnych nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych w zakresie opłat sądowych i wydatków. Wobec powyższego wnioskodawca zwolniony jest na mocy ustawy z obowiązku poniesienia kosztów sądowych związanych z jego udziałem w niniejszej sprawie. Zatem wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych okazał się bezzasadny, co skutkować musiało jego oddaleniem w tej części. Wnioskodawca złożył także wniosek o ustanowienie pełnomocnika, który należało rozpoznać merytorycznie w oparciu o jego sytuację majątkową, rodzinną i finansową. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.), może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. np. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Przyznanie prawa pomocy w części osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżący) następuje, gdy wykaże on, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania wnioskodawcy i rodziny. Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawcy i jego domowników wynika, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych niniejszego postępowania chociażby w części. Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, że wprawdzie skarżący odpowiedział na wezwanie do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy, to jednak nie przedstawił aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej swojej i rodziny, pozwalającej ocenić możliwości płatnicze skarżącego. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, należy na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (tak też NSA w postanowieniu z dnia 10 marca 2011 r., II FZ 67/11, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Skarżący pomimo wezwania o sytuację finansową domowników, zaniechał udzielania informacji w tym zakresie wskazując, że nie ma możliwości uzyskania ich od członków rodziny, podczas gdy, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek podania wymaganych danych, jak wskazano powyżej. Podkreślić bowiem należy, że z istoty prawa pomocy wynika, że sytuacja finansowa wnioskodawcy oceniana jest przez pryzmat dochodów wszystkich członków rodziny uwzględniając przy tym nie tylko przychody osób z którymi wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ale także i koszty utrzymania wszystkich członków rodziny. Wobec powyższego brak współpracy skarżącego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskującego. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). Niedopełnienie – nawet w części – obowiązku złożenia przez skarżącego dodatkowego oświadczenia, uzasadnia oddalenie wniosku o prawo pomocy (post. NSA z 16 lipca 2014r., I OZ 570/14, dostępne www.cbios.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa skarżącego nie pozwala na pokrycie kosztów pełnomocnika z wyboru. W tym stanie rzeczy, oddalić należało wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Takie też stanowisko prezentuje Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 6 czerwca 2014r., 27 czerwca 2014r. i 16 lipca 2014r. (sygn. akt I OZ 408/14, I OZ 499/14, I OZ 570/14 dostępne www.cbios.nsa.gov.pl) stwierdzając, że skarżący nie uczynił zadość wezwaniu Sądu. Pomimo złożenia odpowiedzi na wezwanie nie przedstawił, zatem wyjaśnień i dokumentów, które pozwoliłyby na dokładną analizę jego sytuacji materialnej, finansowej i rodzinnej w celu zbadania czy zaistniały przesłanki do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie dołączył również żadnych dokumentów potwierdzających obciążenia finansowe skarżącego. W tym stanie rzeczy, oddalić należało wniosek o przyznanie prawa pomocy także i w tym zakresie. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. w zw. z art. 239 pkt 1b) i art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska