II SA/Po 522/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 03 lipca 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2016r. Nr [...] w przedmiocie kary za usunięcie drzew bez zezwolenia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżący B. K. wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...] zł od skargi jaką wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, zwrócił się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy skarżący argumentował, że prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą, z której średniomiesięczny dochód wynosi [...] zł, co jednak z trudem wystarcza na zapłacenie stałych zobowiązań. Skarżący oświadczył, że zaciągnął kredyt, którego miesięczna rata wynosi [...] zł. Mieszka sam w wynajętym mieszkaniu, za które stałe opłaty z tytułu czynszu i mediów wynoszą [...] zł., nadto ponosi koszt rachunku telefonicznego w wysokości [...]zł. miesięcznie oraz koszty wyżywienia i środków czystości. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności, które mógłby przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania. Nadto oświadczył, że nie posiada żadnych nieruchomości, ani wartościowych ruchomości. Skarżący wezwany do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718, ze zm., dalej "P.p.s.a.") powtórzył, że utrzymuje się wyłącznie z dochodu uzyskiwanego z prowadzonej działalności gospodarczej, mieszka sam i nie prowadzi gospodarstwa domowego z innymi osobami. Powtórzył, że koszt wynajmu i utrzymania mieszkania wynosi [...]zł, do tego dochodzi [...] zł abonament za telefon, [...] zł za telewizję, [...] zł raty z tytułu zakupu pilarki. Do tego skarżący doliczył koszty zakupu żywności, ubrań, kosmetyków, środków czystości, chemii gospodarczej na które nie posiada rachunków, gdyż ich nie przechowuje. Skarżący nadto powtórzył, że zaciągnął kredyty na łączną kwotę [...]zł, z miesięczną ratą [...]zł. Skarżący pomimo wezwania nie podał na jaki cel zaciągnął powyższe kredyty. Z wyciągu z rachunku bankowego w Banku A wynika, że 11 kwietnia 2017r. uruchomiono kredyt w wysokości [...]zł., z czego [...]zł przelał na inny rachunek wewnętrzny, a następnie pozostałe [...]zł. w dniu 13 kwietnia 2017r. przelał na inny jeszcze rachunek, którego nie opisał. W maju i czerwcu 2017r. skarżący dokonywał na tym rachunku jedynie operacji wpłaty środków na ratę z tytułu obsługi tego kredytu w wysokości [...] zł. Stan rachunku na dzień 22 czerwca 2017r. wynosił [...] zł. Nadto z kolejnego wyciągu z rachunku prowadzonego Bank B wynika, że w dniu 20 kwietnia 2017r. z tytułu umowy kredytowej wpłynęła na rachunek skarżącego kwota [...] zł, która następnie została wypłacona w gotówce. Brak innych operacji na tym rachunku i stan rachunku na dzień 22 czerwca 2017r. wynosił [...] zł. Skarżący przedłożył wyciąg z kolejnego rachunku prowadzonego przez Bank C, na którym obroty w okresie 2016r. po stronie Wn wynosiły [...] zł, a po stronie Ma wynosiły [...]zł, natomiast w 2017r. do 25 czerwca 2017r. obroty po stronie WN wynosiły [...] zł, a po stronie Ma [...]zł. Saldo rachunku wynosi [...] zł. Skarżący przedłożył nadto obliczenie dochodu za 2016r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, z którego wynika przychód w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodu [...] zł, co dało dochód w wysokości [...] zł. Przedłożył także dokument – roczna struktura przychodu dla 2016r., z którego wynika, że przy takim samym przychodzie jak powyżej, koszty jego uzyskania były wyższe i łączny dochód wyniósł [...] zł. Z przedłożonych deklaracji VAT-7 za okres od stycznia do maja 2017r. wynika, że z tytułu dostawy towarów i świadczenia usług skarżący uzyskał za pierwszy miesiąc kwotę [...]zł., za drugi [...]zł, za trzeci [...]zł., za kwiecień [...]zł i w maju [...]zł. Nadto skarżący przedłożył kserokopie dowodów wpłaty i faktur z tytułu swoich zobowiązań miesięcznych w 2017r.: raty kredytowej [...]zł i [...]zł, za telefon [...]zł, za ITIVISION [...] zł, raty w Santander Consumer Bank SA w wysokości [...] zł, co łącznie daje około [...] zł. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego (art. 199 P.p.s.a.), może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. np. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Przyznanie prawa pomocy w części osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżący) następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a.). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, chociażby w części, jest obiektywnie niemożliwe. W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawcy wynika, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych niniejszego postępowania, przy pełnym i wszechstronnym przedstawieniu rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawcy. Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zadeklarowane wydatki z tytułu stałych koniecznych zobowiązań skarżącego wynoszą około [...] zł miesięcznie (raty kredytowe, opłata za telefon, TV, utrzymanie mieszkania), do tego skarżący doliczał jeszcze konieczne koszty wyżywienia, ubioru, środków czystości, chemii gospodarczej, których wysokości ostatecznie nie podał, natomiast zadeklarowane dochody skarżącego wynoszą około [...]zł netto miesięcznie. Z powyższego wynika, że wydatki jakie ponosi skarżący przekraczają jego zadeklarowane dochody, co oznacza, że skarżący w istocie nie przedstawił wszystkich swoich rzeczywistych dochodów i możliwości płatniczych. Mimo dodatkowego wezwania nie przedłożył podatkowego zeznania rocznego o wysokości dochodów za 2016r., które pozwoliłoby ocenić wysokość wszystkich przychodów skarżącego i kosztów jego uzyskania. Skarżący poprzestał jedynie na udostępnieniu księgowego zestawienia przychodów i kosztów za 2016r. z działalności gospodarczej oraz rocznej struktury przychodów dla roku 2016. W dokumentach tych występuje rozbieżność co do kosztów uzyskania przychodu z działalności i ostatecznej wysokości dochodu księgowego – w jednym zestawieniu jest to dochód w kwocie [...] zł, w drugim [...] zł. Skarżący nie wyjaśnił pochodzenia tej różnicy w wysokości dochodów przy tej samej wysokości przychodu za 2016r. Jakkolwiek, zauważyć przy tym należy, że prowadzona działalność gospodarcza jest dochodowa. Z deklaracji VAT za 2017r. wynika, że skarżący aktualnie uzyskuje miesięczne przychody na poziomie średnio około [...] zł, co wskazuje, że działalność jest opłacalna i pozwala terminowo pokrywać wszystkie zobowiązania finansowe skarżącego. Udokumentował, że ponosi wszystkie konieczne koszty swojego utrzymania i nie wskazał przy tym by miał jakieś zaległości w bieżących płatnościach swoich zobowiązań finansowych. Z drugiej strony decyzje skarżącego o rozdysponowaniu uzyskiwanego dochodu celem pokrycia zaciągniętych kredytów należą do sfery indywidualnych i prywatnych, zatem nie mogą przesądzać o trudnej sytuacji finansowej skarżącego i uzasadniać udzielenia pomocy ze środków publicznych Skarbu Państwa. Nadto pomimo wezwania skarżący nie przedstawił celu zaciągnięcia dwóch kredytów w tak znacznej kwocie i nie wyjaśnił na co środki zostały przeznaczone, przy czym wypłacił w gotówce środki w wysokości [...] zł. Przyjąć należy, że na dzień złożenia wniosku o prawo pomocy dysponował kwotą pozwalającą pokryć koszty sądowe w całości. Podkreślić przy tym należy, że ubiegając się w tym samym terminie o przyznanie dwóch kredytów w łącznej kwocie [...]zł, możliwości finansowe skarżącego zostały ocenione przez profesjonalną instytucję finansową, zatem jego dochody i możliwości płatnicze musiały gwarantować bieżącą obsługę i spłatę tych kredytów. Sytuacja finansowa skarżącego nie jest zatem tak zła, jak ją przedstawia. Pomimo wezwania skarżący nie podał także, czy posiada wartościowy majątek ruchomy w postaci samochodów, co także negatywnie wpłynęło na ocenę jego możliwości poniesienia kosztów sądowych niniejszego postępowania. Nie podał także zestawienia chociażby przybliżonej wysokości koniecznych kosztów wyżywienia, ubioru, środków chemicznych, kosmetyków, chemii gospodarczej, które jak sam oświadczył, ponosi. Podanie wszystkich wydatków, jakie obciążają skarżącego pozwala bowiem na ustalenie wysokości środków, jakimi realnie dysponuje. Skarżący uchylając się od gruntownego i wszechstronnego przedstawienia swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej, uniemożliwił wolną od wątpliwości ocenę możliwości poniesienia przez niego kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Brak należytego wyjaśnienia sytuacji finansowej skarżącego skutkuje negatywną oceną wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wybiórcze przedstawienie tylko negatywnych okoliczności wpływających na sytuację finansową i majątkową skarżącego powoduje, że niemożliwe jest jej rzeczywistej ustalenie, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy chociażby w części. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niepełne wykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). Podkreślić należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania celem pokrycia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r. o sygn. akt II OZ 72/12 oraz z dnia 8 lipca 2014 r. o sygn. akt II OZ 671/14, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze skarżący nie wykazał, że nie ma możliwości finansowych na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W tym stanie rzeczy, oddalić należało wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Wskazać przy tym należy, że uwzględniono, iż skarżący zainicjował dwie sprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, gdzie łączny wpis od obu skarg wynosi [...]zł. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 P.p.s.a. w zw. z art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska