II SA/Po 677/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi spółki jawnej A na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2016r. Nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżąca Spółka A w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł. reprezentowana przez wspólnika A. N. wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w części. W formularzu wniosku o prawo pomocy podano, że Spółka prowadzi działalność handlową. W grudniu 2015r. firma została eksmitowana z zajmowanych pomieszczeń i zmuszona do poszukiwania nowego miejsca prowadzenia działalności. Spowodowało to ogromne trudności finansowe, odczuwalne do dzisiaj. Kapitał zakładowy Spółki wynosi [...] zł, wartość środków trwałych wynosi [...] zł strata z działalności w poprzednim roku obrotowym wyniosła [...] zł, stan konta na rachunku bankowym wynosi [...] zł. Stan środków w kasie wynosi [...] zł. Wyszczególniono wydatki Spółki z tytułu opłaty za energię elektryczną [...]zł, gaz, [...]zł, wodę [...]zł, paliwo [...]zł, remonty i naprawy bieżące [...]zł, podatki i opłaty [...]zł. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej skarżącej Spółki wezwano jej przedstawiciela, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718, ze zm., dalej "P.p.s.a.") do uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi na wezwanie Spółka wniosła o przesuniecie terminu do uzupełnienia wniosku do 20 stycznia 2017r. w związku z przeprowadzką firmy. Skarżąca Spółka ponownie wezwana do uzupełnienia wniosku (k. 42 akt sąd.) do dnia dzisiejszego nie udzieliła żadnej odpowiedzi. Skarżąca Spółka została zobowiązana przede wszystkim do udokumentowania osiąganych przychodów i ponoszonych kosztów działalności gospodarczej poprzez przedłożenie dokumentacji rachunkowo-księgowej oraz deklaracji podatkowych (PIT, VAT). Ustalenie wszystkich aktualnych rzeczywistych przychodów, jakie uzyskuje Spółka oraz ponoszonych kosztów uzyskania tych przychodów w sposób istotny rzutuje na możliwości finansowe skarżącej w zakresie możliwości poniesienia kosztów sądowych w części. Nadto wezwano skarżącą Spółkę do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych. Wyciągi z tych rachunków przedstawiają, bowiem wprost skalę środków jakimi Spółka realnie rozporządza. W powyższym zakresie zobowiązano wspólników Spółki jawnej do podania wysokości osiąganych przez nich przychodów, kosztów utrzymania poprzez przedłożenie zeznań podatkowych oraz wyciągów z rachunków bankowych. Z uwagi na powoływanie się wspólników na trudną sytuację finansową Spółki zobowiązano do podania, czy toczą się postępowania egzekucyjne przeciwko Spółce i z jakim skutkiem oraz do ich udokumentowania. Zobowiązano Spółkę i wspólników do podania szczegółowych informacji o posiadanych nieruchomościach i samochodach. Wymagane było również podanie spisu kosztów koniecznego bieżącego utrzymania wspólników Spółki i ich rodzin, oraz ich udokumentowanie, co również pozwala na ustalenie jakimi środkami finansowymi wspólnicy rzeczywiście dysponują. Odpowiadają oni bowiem w dalszej kolejności za zobowiązania spółki jawnej. Skarżąca Spółka, ani wspólnicy pomimo dodatkowego wezwania i w istocie wydłużenia terminu do udzielenia odpowiedzi do dnia 13 lutego 2017r., zaniechali złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentacji źródłowej, co do sytuacji finansowej i majątkowej Spółki oraz jej wspólników. Prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 "P.p.s.a."). Powołane we wniosku okoliczności powinny uzasadniać to wyjątkowe traktowanie, bowiem instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane z udziałem w sprawie. Z powyższego wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania spoczywa na Spółce wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca zatem musi przedstawić argumentację, która potwierdzałaby niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie kosztów sądowych chociażby w części. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy, zawierający szczegółowe informacje o wszelkich posiadanych przez stronę aktywach albo ich braku jest warunkiem koniecznym do dokonania prawidłowej oceny i przyjęcia że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. W związku z tym, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów (art. 255 P.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony został przez spółkę jawną prowadzącą działalność gospodarczą. Spółka powoływała się jedynie na trudności finansowe, niski stan środków na rachunku bankowym i w kasie firmy oraz na znaczną stratę w poprzednim roku obrotowym. Prawo pomocy nie może jednak zostać przyznane. Podkreślić przy tym należy, że zawarty w przepisie art. 246 § 2 P.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Chcąc uzyskać prawo pomocy Spółka powinna wykazać, że podjęło wszelkie, niezbędne kroki zmierzające do wygospodarowania środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych, jednakże nie przyniosły one zamierzonego efektu. Udzielenie Spółce prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, bowiem zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. To z kolei oznacza, że wnioskodawca powinien poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez Spółkę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Spółka winna, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawcy. W związku z tym, że przedstawione na formularzu dane okazały się niewystarczające dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej spółki, na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwano ją do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Oświadczenie majątkowe przedstawione przez Spółkę, zawarte w treści formularza o prawo pomocy, nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżąca Spółka ani jej wspólnicy nie złożyli żadnych dodatkowych oświadczeń, co do stanu finansowego i majątkowego, a także nie przedłożyli żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy sytuacja finansowa uzasadnia twierdzenie, że nie stać Spółki na uiszczenie kosztów sądowych chociażby w części. Sprecyzowania i potwierdzenia wymagało przede wszystkim ustalenie wszystkich i rzeczywistych przychodów Spółki oraz kosztów jej działalności. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się bowiem, że dla oceny możliwości płatniczych Spółki w zakresie poniesienia kosztów sądowych mają znaczenie przychody i koszty prowadzenia działalności gospodarczej oraz jej sytuacja majątkowa. Fakt ponoszenia straty z działalności gospodarczej nie jest wystarczającą przesłanką do przyjęcia zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, w sytuacji gdy skarżąca Spółka mimo to swoją działalność nadal kontynuuje. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych). Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej (por. post. NSA z 25 września 2012r., sygn. akt I GZ 228/12, dostępne www.cbois.nsa.gov.pl). W tej sytuacji nie ma powodów do taktowania skarżącej Spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Spółka nie potwierdziła gołosłownych twierdzeń o trudnej sytuacji finansowej. Działalność gospodarczą nadal kontynuuje i nie złożyła żadnych dowodów na okoliczność utraty płynności finansowej, która dopiero mogłaby stanowić przesłankę pozytywnego załatwienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych niniejszego postępowania. Uchyliła się od przedłożenia dokumentacji źródłowej, co do rzeczywistej sytuacji finansowej, zatem od weryfikacji realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych. Skarżąca posiada środki na rachunku bankowym oraz w kasie firmy w kwocie, która pozwala na poniesienie wpisu od skargi. Podkreślić należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinni w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania celem pokrycia kosztów postępowania sadowego (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r. o sygn. akt II OZ 72/12 oraz z dnia 8 lipca 2014 r. o sygn. akt II OZ 671/14, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego opierając się o treść formularza przyjąć należy, że złożone w nim oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej skarżącej Spółki. Brak rzeczywistej współpracy, ubiegającej się Spółki o przyznanie prawa pomocy, skutkować musi odmową zwolnienia od kosztów sądowych. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji finansowej i materialnej skarżącej Spółki. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa Spółki, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy w części. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy, wniosek skarżącej Spółki o przyznanie prawa pomocy w części należało oddalić. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §2 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska