II SA/Po 700/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Drzazga po rozpoznaniu w dniu 31 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. B. o prawo pomocy w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] 2013 r. Nr [...] w przedmiocie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ B. Drzazga Postanowieniem z dnia 23 września 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił P. B. przyznania prawa pomocy art. 258 § 1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej: p.p.s.a. W uzasadnieniu postanowienia wyjaśniono, że z zebranych w sprawie dokumentów wynika, że sytuacja rodzinna, majątkowa i finansowa wnioskodawcy nie uzasadnia stanowiska, że uiszczenie kosztów sądowych związanych z rozpoznaniem skargi spowoduje zachwanie sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, iż nie będzie w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Wskazano, że skarżący dysponuje majątkiem w postaci budynków gospodarczych oraz ziemi uprawnej, który przynosi mu przychody. Ujemny wynik finansowy z prowadzonej działalności gospodarczej, rolniczej, istnienie zobowiązań kredytowych, czy wszczęcie postępowań egzekucyjnych, na gruncie niniejszej sprawy, nie jest wystarczające dla przyjęcia stanowiska, że skarżący nie posiada możliwości zgromadzenia środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych w sprawie. Uzyskuje przychody z trzech źródeł: z umowy o pracę w wysokość 1.600 zł brutto miesięcznie, z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości średnio około 10.700 zł brutto miesięcznie oraz z działalności rolniczej w wysokości około 8.333 zł miesięcznie. Tylko te przychody przewyższają obciążenia z tytułu kosztów sądowych, deklarowanych kosztów utrzymania koniecznego oraz ujawnionych miesięcznych obciążeń kredytowych. Referendarz sądowy zaznaczył, że wnioskodawca nie wykazał, iż środki egzekucyjne zastosowane w postępowaniach egzekucyjnych, wykluczają możliwości zrealizowania obowiązku zapłaty kosztów sądowych. Pomimo wezwania skarżący nie udokumentował, że zastosowane środki egzekucyjne są skuteczne oraz w jakim zakresie. W szczególności skarżący nie wykazał, że egzekucja została skierowana do czynnych rachunków bankowych (nie wykonano wezwania w zakresie przedłożenia wyciągów z czynnych rachunków bankowych). Z przedłożonych dokumentów nie wynika, że skierowanie egzekucji do wierzytelności przypadających skarżącemu, ma ten skutek, iż kwota pozostająca w dyspozycji wnioskodawcy (kwota wolna od egzekucji) nie wystarcza na pokrycie deklarowanych kosztów utrzymania koniecznego oraz kosztów prowadzonych postępowań sądowych. Skarżący poprzestał tylko na wymienieniu wysokości obciążeń z tytułu kredytów, pożyczek i rat leasingowych. Nie wynika z tego, że rat tych nie uiszcza i popadł w zaległości. Skarżący zadeklarował, iż ma zaległości publicznoprawne w wysokości 900.000 zł, ale podał, że spłaca je z przychodów z dzierżawy budynków gospodarczych. Nadto, jeśli nieznana pozostaje wysokość kwot pobranych od wnioskodawcy na realizację środków egzekucyjnych, to nie można stwierdzić, czy i w jakim rozmiarze, prowadzone postępowania egzekucyjne ograniczają możliwości płatnicze wynikające z posiadanych przychodów. Nadto wysokość wydatków uwidaczniana w kosztach pozarolniczej działalności gospodarczej – 506.947,99 zł w 2012r. - nie wskazuje na ograniczenie możliwości płatniczych wnioskodawcy do granic zabezpieczenia minimum socjalnego. Przy czym wnioskodawca ponosi także koszty prowadzenia działalności rolniczej - w 2012r. w łącznej wysokości 142.000 zł. W tym stanie rzeczy dla oceny zdolności do uiszczenia kosztów sądowych przyjęto, że realizowane przez wnioskodawcę wydatki obrazują wysokość środków pozostających w jego dyspozycji, czyli środków, które nie podlegają egzekucji, a przez to mogą zostać przeznaczone także na koszty sądowe w myśl zasady równoważnego traktowania powinności finansowych. P. B. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. Wskazał, że obecna sytuacja finansowa jego rodziny znacznie odbiega od przedstawionej przez referendarza sądowego sytuacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. zarządzenie, przeciwko któremu wniesiono sprzeciw, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd, na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie jest związany ustaleniami dokonanymi przez referendarza sądowego. Przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, o jaką jest w niniejszej sprawie wnioskuje skarżący. I tak, w zakresie częściowym przyznanie prawa pomocy następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Równocześnie, jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie NSA z dnia 23 września 2011 r., sygn. akt II OZ 839/11, LEX 966294). W konsekwencji wnioskodawca ma obowiązek przedstawienia wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, których analiza umożliwi rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pamiętać przy tym należy, że stosowanie do treści art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjaśnić również należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. wyrok NSA z dnia 4 grudnia 2012 r., sygn. akt II OZ 1052/12, LEX 1240770). Jak wskazuje analiza akt sprawy skarżący nie spełnia powołanych powyżej przesłanek przyznania jemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący wskazuje, że nie ma znacznych dochodów i utrzymuje się głównie z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.600 zł brutto miesięcznie. Podał, że ma znaczne kredyty i opłaty leasingowe (w Nordea Bank Polska - 103.703,54 zł wymagane natychmiast, w ING Bank Śląski SA pożyczka 150.685,89 zł z miesięcznym obciążeniem – 2.515,32 zł, kredyt w BPH SA 8.602,50 zł z ratą 670 zł, w Volkswagen Bank Polska SA – 40.922,79 zł z ratą w wysokości 2.535,39 zł, w BS Wschowa do spłaty 6400 zł oraz leasing operacyjny do spłaty 22 raty po 2.202 zł). Prowadzi wspólnie gospodarstwo z żoną, która nie uzyskuje żadnych dochodów. Posiada budynki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. W budynkach tych nie prowadzi działalności gospodarczej, gdyż Starosta decyzją z dnia [...] 2010r. zakazał działalności w zakresie prowadzenia stacji kontroli pojazdów. Zaznaczył, że pozostał z zobowiązaniami na kwotę ok. 900.000 zł. Zobowiązania te spłaca z przychodów z dzierżawy części budynków, w których prowadzona była działalność gospodarcza. Skarżący wskazał też, że posiada nieruchomość rolną o powierzchni 57,2452 ha. Oświadczył też, że posiada rachunek w Nordea Banku Polskim, który jest od dawna zajęty w związku z prowadzonymi przeciwko niemu egzekucjami. Przedłożył: - kserokopie zeznania podatkowego za 2012r., obrazującego przychód z wynagrodzenia za pracę oraz innych niewymienionych źródeł w wys. 16.076,58 zł, - zaświadczenie o zatrudnieniu w spółce A. Sp. z o.o., potwierdzające jego miesięczne wynagrodzenie średnio na kwotę 1.095,73 zł netto, - zeznanie za 2012r. o wysokości przychodu uzyskiwanego z działalności gospodarczej polegającej na sprzedaży detalicznej paliw do pojazdów silnikowych w wysokości 368.223,54 zł, koszty z działalności w wysokości 506.947,99 zł, zatem działalność przynosi stratę w wysokości 138.724,45 zł, - deklaracje VAT za okres od stycznia 2013r. do lipca 2013r. z których wynika, że nabył towary i usługi opodatkowane podatkiem VAT o wartości 14.202 zł w styczniu, 9.283 zł w lutym, 12.481 zł w marcu, 10.702 zł w kwietniu, 10.176 zł w maju, 9.438 zł w czerwca, 8.692 zł w lipcu, - oświadczenie o rozmiarach i rodzaju prowadzonej działalności rolniczej, obrazujące, że z uprawy zbóż przychód w 2012r. wyniósł ok. 100.000 zł, koszty tej działalności wyniosły: 33.000 zł z tytułu zasiewów, 2.900 zł z tytułu zbiorów, 59.000 zł z tytułu uprawy i 12.000 zł na środki ochrony roślin, 5.000 zł – ubezpieczenie, 4.000 zł podatek rolny i od nieruchomości, - oświadczenie o posiadanych nieruchomościach – K.: grunt 12.164 m², budynki 585 m² budynki stacji paliw – nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez "B." sp. z o.o.; w m. B.: grunt 4.241 m², budynki 664,48 m² - nieruchomość nieużywana; nieruchomość rolna o powierzchni 52,5452 ha – uprawa roślinna oraz 4,7 ha – las, nieruchomość przy ul. A., która należy matki skarżącego, a on tylko w niej zamieszkuje, - oświadczenie o posiadanych środkach transportowych (samochód Volkswagen Tiguan 2,0 TDI, 2009 r. – na kredyt, Mercedes Benz S 600 1994 r., ciągnik Białoruś, naczepa cysterna Enerco NC-32X, 1999 r., Volkswagen Transporter 1,9 diesiel, 1997 r., w zastawie bankowym), - oświadczenie o wysokości wydatków na prowadzenie gospodarstwa domowego na łączną kwotę 2.650 zł miesięcznie. W ocenie Sądu powyższe zestawienie obrazujące sytuację materialną, rodzinną i dochodową skarżącego świadczy o tym, że jest on w stanie bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny uiścić koszty sądowe, które na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wynoszą zaledwie 500 zł. Wystarczy wskazać, że skarżąca podał, iż prowadzi działalność gospodarczą i wykazuje zysk roczny w wysokości 50 tys. zł. Przy czym, co istotne skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających, że znajduje się w stanie uniemożliwiającym poniesienie kosztów sądowych w wysokości 500 zł. W tym miejscu należy wyjaśnić, że powoływany przez skarżącego fakt spłaty kredytów nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowieniem NSA z dnia 3 czerwca 2013 r., II FZ 281/13, Lex nr 1320634). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimikolwiek stałym miesięcznym dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli brak jest bieżących środków finansowych na ponoszenie określonych wydatków związanych z postępowaniem. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 29 maja 2013 r., II OZ 406/13, Lex nr 1319089). Skoro zatem skarżący posiada bieżące wynagrodzenie i dochody z prowadzonej działalności gospodarczej, to nawet pomimo posiadanych trudności finansowych, spoczywa na nim obowiązek partycypacji w kosztach postępowania sądowego. Dodatkowo mieć należy na względzie, że profesjonalna instytucja finansowa, jaką jest bank oceniła możliwości finansowe i majątkowe skarżącej, uznając, że posiada ona pełną zdolność do obsługi znacznych kredytów. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. /-/ B. Drzazga