II SA/Po 786/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi O. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 września 2024 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy i Miasta [...] z dnia 9 sierpnia 2024 r. nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 480;- zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Burmistrz Gminy i Miasta N. (dalej powoływany jako Burmistrz) decyzją z dnia 9 sierpnia 2024 r. nr [...] adresowaną do O. D., działając na podstawie art. 17, art. 20 ust. 1 i 2, art. 30, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2024 poz. 323 ze zm., dalej u.ś.r.); art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (tj. Dz.U. z 024 r. poz. 1340 ze zm., dalej u.po.o.U.) oraz art. 104 §1,107 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 z późniejszymi zm., dalej k.p.a.): 1. ustalił nienależnie pobrane świadczenia opiekuńcze - świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przyznane i wypłacone na podstawie art. 17 ust.1 pkt.1 u.ś.r. na dziecko A. D.: - decyzją nr [...] z dnia 13 maja 2022 r. w okresie od 1 marca 2022 r. do 30 kwietnia 2023 r., - decyzją nr [...] z dnia 28 kwietnia 2023 r. przyznane na okres nie dłuższy niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności, - decyzją nr [...] z dnia 03 lipca 2023 r. w okresie od 7 stycznia 2023 r. do 4 kwietnia 2024 r., zmienioną z uwagi na czasookres przyznania świadczenia do dnia 30 czerwca 2024 r.; 2. orzekł, że nienależnie pobrane świadczenia, określone w pkt 1 w kwocie [...]zł podlegają zwrotowi wraz z odsetkami za opóźnienie obliczonymi na dzień spłaty zadłużenia. Odsetki na dzień sporządzenia decyzji wynoszą: [...] zł. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty; 3. wskazał, że zwrot nienależnie pobranego świadczenia należy dokonać poprzez wpłatę na rachunek bankowy Urzędu Gminy i Miasta N. w terminie 14 dni od dnia otrzymania decyzji. W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzjami nr [...] z dnia 13 maja 2022 r., [...] z dnia 28 kwietnia 2023 r. i nr [...] z dnia 03 lipca 2023 r. przyznał O. D. (dalej też jako skarżąca lub strona) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust.1 pkt.1 u.ś.r. na syna A. D. w okresie od 1 marca 2022 r. do 30 czerwca 2024 r. Świadczenie pielęgnacyjne za rok 2022 było wypłacane w kwocie: [...] zł/miesiąc, za rok 2023 w kwocie: [...] zł/miesiąc, za 2024 rok w kwocie: [...] zł/miesiąc. Organ ustalił, że skarżąca jest obywatelką Ukrainy ze statusem UKR wobec tego zgodnie z art. 26 ust.1 pkt 1 u.p.o.U. możliwe było przyznanie świadczenia rodzinnego na ogólnych zasadach wynikających z u.ś.r. W dniu 13 maja 2022 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na syna A. D., w związku z uzyskaniem orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia 29 kwietnia 2022 r. nr [...], zaliczającego dziecko do osób niepełnosprawnych ze wskazaniami na TAK w punkcie 7 i 8. Świadczenie było również wypłacane na podstawie decyzji Nr [...] z dnia 03 lipca 2023 r. w oparciu o nowe orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania i Niepełnosprawności w O. nr [...] z dnia 09 czerwca 2023r. ze wskazaniami w punkcie 7 i 8 na TAK. Ze świadczenia pielęgnacyjnego obowiązującego wg przepisów do dnia 31 grudnia 2023 r. skarżąca zrezygnowała od dnia 9 czerwca 2024r. z powodu podjęcia zatrudnienia i złożyła nowy wniosek o otrzymywanie świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących od 01 stycznia 2024 r. Do pracodawcy, którym jest ten sam płatnik, tj. Urząd Gminy i Miasta N., strona dostarczyła dokumenty z Ukrainy, aby obliczono jej lata do stażu pracy. Z dokumentów tych wynika, że na Ukrainie skarżąca pozostawała w stosunku pracy do 07 czerwca 2024 r. (wypowiedzenie umowy o pracę) w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem. W odniesieniu do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., do końca 2023 r. konieczna była rezygnacja/niepodejmowanie zatrudnienia przez opiekuna. Z dniem 1 stycznia 2024 r. doszło do zmiany przepisów i obecnie, aby móc się ubiegać o to świadczenie brak jest konieczności rezygnacji z zatrudnienia przez rodzica niepełnosprawnego dziecka. Organ wyjaśnił, że przebywanie na urlopie nie jest równoznaczne z rezygnacją z zatrudnienia (wyrok NSA z 08.05.2013 r. sygn. I OSK 2250/12 Lex nr 1343873). W konsekwencji Burmistrz uznał, że w związku z pobieraniem świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach sprzed 1 stycznia 2024 r. skarżąca była zobligowana do rezygnacji z zatrudnienia (przesłanka rezygnacji z zatrudnienia). Ze stanu faktycznego wynika, że zatrudnienie ustało 7 czerwca 2024 r., zatem świadczenie pielęgnacyjne otrzymane do tej daty jest świadczeniem nienależnie pobranym. Organ podniósł, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa wart. 30 ust. 2 pkt 1-3 i 5 u.ś.r., naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Reasumując Burmistrz uznał, że pobrane przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjne w okresie od 1 marca 2022 do 7 czerwca 2024 r. w wysokości: [...] zł są świadczeniami nienależnie pobranymi, które podlegają zwrotowi wraz z odsetkami. Organ jednocześnie zaznaczył, że strona ma prawo wnieść o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, o odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty, jeżeli zachodzą uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Od powyższej decyzji O. D. wniosła odwołanie. Skarżąca wskazała, że decyzja o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego jest dla niej bardzo krzywdząca, ponieważ jej syn jest dzieckiem, u którego zdiagnozowano autyzm wczesnodziecięcy - specyficzne zaburzenie rozwoju mowy i języka, dziecko nie mówi i nie dba o siebie: sam się nie ubiera, nie je, tylko częściowo rozumie polecenia, ale nie odczuwa zagrożenia, więc potrzebuje stałej opieki i uwagi osób z zewnątrz. Dopiero podjęta praca zadaniowa w 2024 roku oraz wsparcie i opieka przedszkola umożliwiły skarżącej powrót na rynek pracy. Skarżąca podała, że w dniu 2 marca 2022r z uwagi na działania wojenne na Ukrainie opuściła kraj. Po ustaleniu w Polsce stopnia niepełnosprawności złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na syna A. , było to jej główne źródło dochodu. Podała, że przebywanie na urlopie w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem na Ukrainie nie połączyła z formalną rezygnacją z zatrudnienia. Od 15 lutego 2019 r. była na urlopie z tytułu opieki nad dzieckiem, lecz nie wykonywała pracy, nie otrzymywała żadnego wynagrodzenia lub świadczeń, nie miała żadnego dochodu, tylko zajmowała się dzieckiem będąc na utrzymaniu rodziny. Od chwili przekroczenia granicy w dniu 2 marca 2022 r. skarżąca z dziećmi przebywa na terytorium Polski i do tej pory nie opuściła jej granic. Skarżąca nie pracowała na Ukrainie, tylko opiekowała się chorym synem. Świadczenia pielęgnacyjne przyznane na syna A. było właściwie jej jedynym źródłem dochodu, poza innym wsparciem systemowym rządu polskiego, samorządu lub ludzi dobrej woli. Pracę zarobkową rozpoczęła dopiero 10 czerwca 2024 r., do tego czasu nie podejmowała żadnego zatrudnienia, nie miała żadnych umów zleceń lub pracy zdalnej. Zwrot kwoty [...]zł plus odsetki ustawowe za opóźnienie jest dla skarżącej ogromnym obciążeniem, tym bardziej, że wynajmuje mieszkanie, nie posiada własnej nieruchomości. W przypadku gdyby miała to spłacać, jej rodzina żyłaby w niedostatku. Dlatego wnosi o zmianę decyzji Burmistrza, aby nie musiała zwracać świadczenia, które było pobierane w związku z niewiedzą, że przebywając na Ukrainie na bezpłatnym urlopie wychowawczym od 2019 roku to świadczenie skarżącej nie przysługuje. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 30 września 2024 r. nr [...], działając na podstawie art. 17 pkt 1, 127 § 1 i 2 i art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 32 ust. 2 u.ś.r. (w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r.) orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Kolegium podzieliło ustalenia faktyczne organu I instancji i wskazało że skarżąca przedstawiła zaświadczenie z ukraińskiej spółki B. , z którego wynika że w okresie od stycznia 2017 r. do 7 czerwca 2024 r. była zatrudniona w charakterze księgowej, a w okresach od dnia 15 lutego 2019 do 20 grudnia 2021 r. i od 21 grudnia 2021 do 7 czerwca 2024 r. przebywała na urlopie z tytułu opieki nad dzieckiem. Mając to na uwadze Kolegium stwierdziło, że skarżąca świadomie zataiła przed organem I instancji fakt pozostawania w zatrudnieniu na terytorium Ukrainy w okresie od stycznia 2017 roku do dnia 7 czerwca 2024 roku. Wobec tego wypłacone jej świadczenie pielęgnacyjne w okresie od dnia 1 marca 2022 r. do dnia 10 czerwca 2024 r. w łącznej kwocie [...]zł (10 x [...] zł + 12 x [...] zł + 5 x [...] zł + [...] zł [za 10 dni czerwca 2024 roku: [...] zł / 30 dni x 10 dni = [...] zł]) zostało wypłacone na skutek świadomego wprowadzenia w błąd organu przyznającego to świadczenie, w związku z czym stanowi nienależnie pobrane świadczenie w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. Gdyby organ orzekający w sprawie świadczenia wiedział o istnieniu opisanej wyżej okoliczności, nie przyznałby i nie wypłacił świadczenia pielęgnacyjnego. Wiedzę tę organ powinien był powziąć od odwołującej się - to na niej ciążył bowiem obowiązek poinformowania o rzeczywistym stanie rzeczy zgodnie z prawdą. Z tego względu zaniechanie odwołującej się uznać trzeba za nieusprawiedliwione, noszące przy tym znamiona zatajenia przed organem realizującym świadczenie istotnego faktu mającego wpływ na prawo odwołującej się do tego świadczenia. Kolegium wskazało, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (vide np. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 21 marca 2019 roku, sygn. akt I OSK 3417/18, SIP Legalis nr 2487726) utrwaliło się rozróżnienie wykładni zwrotów: nienależne świadczenie i świadczenie nienależnie pobrane. "Nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła, natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Obowiązek zwrotu pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie wiedząc, że mu się ono nie należy. W orzecznictwie wskazuje się, że ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, tj. czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie ma wpływ na istnienie uprawnienia. Skuteczność oznacza więc formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy. Ponadto, należy wskazać grożące stronie sankcje za niezastosowanie się do treści pouczeń. Oznacza to, że warunkiem koniecznym uznania świadczenia rodzinnego przyznanego lub wypłaconego na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia jest - w świetle art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. - świadomość tej osoby o braku prawa do jego pobierania. Kolegium uznało, że w rozpoznawanym stanie faktycznych skarżąca została pouczona o tym, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub pracy zarobkowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Skarżąca świadomie - pod groźbą odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań oświadczyła, że nie pracuje. W tym stanie rzeczy Kolegium stwierdziło, że skarżąca niewątpliwie świadomie wprowadziła w błąd organ przyznający świadczenie. W ocenie organu skarżąca pomimo posiadania stosownej wiedzy w zakresie przyznawania przedmiotowego świadczenia oraz wiedząc, że pozostaje w zatrudnieniu, nie przedstawiła Organowi prawdziwych okoliczności w tym zakresie. Zdaniem Kolegium zasadnie zatem organ I instancji uznał, że w sprawie wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 30 ust. 2 u.ś.r., pozwalające na zastosowanie art. 30 ust. 1 u.ś.r. Kolegium nie znalazło podstaw do uwzględnienia odwołania strony. O. D. - reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego o nr [...] z dnia 30 września 2024 r., zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucono: 1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędną interpretację i przyjęcie, że samo formalne pozostawanie w stosunku pracy, mimo faktycznej rezygnacji z jej wykonywania i braku dochodów, wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego; 2) naruszenie przepisów prawa procesowego mające wpływ na treść zaskarżonej decyzji, tj. art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy i przyjęciu, że skarżąca pozostawała w stosunku pracy, mimo że nie świadczyła faktycznie pracy i nie otrzymywała żadnego wynagrodzenia. Skarżąca wniosła o uchylenie w całości decyzji organów obu instancji, zasądzenie na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych, dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów: • orzeczeń o niepełnosprawności syna: z dnia 29 kwietnia 2022 r. nr [...]; z dnia 9 czerwca 2023 r. sygn. [...]; • Opinii Fundacji Na Rzecz Pomocy Dzieciom Niepełnosprawnym z dnia 12 marca 2022 r.; • Wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania ucznia z dnia 3 października 2022 r., 15 czerwca 2023 r. oraz 10 stycznia 2024 r.; • zaświadczeń z 6 lutego 2019 r., z 16 grudnia 2021 r., z 7 grudnia 2022 r. wraz z tłumaczeniem przysięgłym; z 3 lipca 2024 r. wraz z tłumaczeniami przysięgłych tłumaczów; • zarządzenia o udzieleniu urlopu z dnia 14 grudnia 2023 r. wraz z tłumaczeniem przysięgłym; • zestawienia przedstawiającego brak otrzymywania dochodu przez skarżącą podczas pozostawania w stosunku pracy; - na okoliczność wykazania spełnienia przesłanek do uzyskania przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem, pozostawania przez skarżącą na urlopie wychowawczym przez cały okres pobierania świadczenia, braku otrzymywania przez skarżącą przychodu z tytułu pozostawania w stosunku pracy, braku faktycznego świadczenia pracy w tym okresie przez skarżącą. W skardze wskazano, że skarżąca przybyła do Polski 2 marca 2022 r., uciekając z Ukrainy z powodu działań wojennych i od tego czasu samotnie sprawuje całodobową opiekę nad swoim niepełnosprawnym synem. U dziecka zdiagnozowano autyzm, a jego stan zdrowia wymaga stałej obecności opiekuna oraz codziennego wsparcia w leczeniu i edukacji. Skarżąca przebywała na urlopie wychowawczym od 15 lutego 2019 r. do czerwca 2024 r., nie uzyskując żadnych przychodów z tytułu stosunku pracy zawartego na Ukrainie, a w okresie od 1 marca 2022 r. do 30 czerwca 2024 r. głównym jej źródłem utrzymania było świadczenie pielęgnacyjne. Skarżąca od lutego 2019 r. nie wykonywała faktycznie pracy i nie otrzymywała żadnego wynagrodzenia. Skarżąca od czasu wyjazdu z Ukrainy przebywa cały czas w Polsce i do czerwca 2024 r. zajmowała się wyłącznie opieką nad synem A. . Organ I instancji przyjął, że skarżąca nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia, ponieważ formalnie pozostawała w stosunku pracy. Decyzja ta została podtrzymana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, które oparło się na literalnej wykładni art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. uznając, że przesłanka rezygnacji z zatrudnienia nie jest spełniona, jeżeli osoba ubiegająca się o świadczenie formalnie pozostaje zatrudniona, nawet jeśli nie wykonuje pracy ani nie uzyskuje wynagrodzenia. Interpretacja ta, abstrahująca od wykładni celowościowej przepisów, jest błędna, ponieważ przepisy dotyczące świadczeń opiekuńczych należy interpretować zgodnie z ich celem, którym jest wsparcie dla opiekunów osób niepełnosprawnych, sprawujących całodobową opiekę kosztem swojego potencjalnego zarobkowania. Podniesiono, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, pozostawanie na urlopie wychowawczym w czasie którego nie jest uzyskiwane wynagrodzenie, nie powinno automatycznie wykluczać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 stycznia 2017 r., sygn. I OSK 1867/15, stwierdził, że "rezultatem wykładni językowej, systemowej i celowościowej art. 3 pkt 22 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest norma prawna, zgodnie z którą osoba spełniająca przesłanki pozytywne z art. 17 ust. 1 uśr, korzystająca z urlopu wychowawczego w celu sprawowania opieki nad dzieckiem spełniającym przesłanki z art. 17 ust. 1 in fine u.ś.r. i nie uzyskująca wynagrodzenia, nie musi rozwiązywać stosunku pracy, by uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego." Orzeczenie to wskazuje, że kluczowa dla prawa do świadczenia jest rzeczywista rezygnacja z pracy zarobkowej, a nie samo formalne pozostawanie w stosunku pracy. Skarżąca powołała też stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który w wyroku o sygn. I SA/Wa 1683/10 uznał, że rodzicowi sprawującemu opiekę nad dzieckiem niepełnosprawnym przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nawet w sytuacji, gdy przebywa na urlopie bezpłatnym. Sąd podkreślił, że decyzja o przyznaniu świadczenia powinna opierać się na faktycznej rezygnacji z pracy zarobkowej, mającej na celu umożliwienie pełnej opieki nad dzieckiem, a nie na formalnych aspektach zatrudnienia, takich jak utrzymywanie stosunku pracy bez uzyskiwania z tego tytułu wynagrodzenia. Zdaniem skarżącej powyższe stanowisko znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie. Przebywając na urlopie wychowawczym skarżąca w rzeczywistości zrezygnowała z wykonywania pracy zarobkowej, co uzasadnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. W świetle ww. orzecznictwa, uznanie, że prawo do świadczenia wygasa wyłącznie z uwagi na pozostawanie w stosunku pracy - mimo braku wynagrodzenia i faktycznej rezygnacji z zarobkowania - stanowi naruszenie celowości przepisów ustawy, której głównym założeniem jest wsparcie osób w pełni angażujących się w opiekę nad dzieckiem niepełnosprawnym. W wyroku o sygn. I SA/Wa 1683/10 Sąd wskazał, że nadrzędnym celem świadczenia pielęgnacyjnego jest zabezpieczenie opiekunów, którzy faktycznie rezygnują z aktywności zawodowej dla dobra osoby wymagającej stałej opieki. Skoro sytuacja skarżącej mieści się w tej wykładni, to zastosowanie wobec niej rygorystycznego wymogu formalnego braku stosunku pracy jest bezpodstawne i niezgodne z intencją ustawodawcy. Skarżąca podniosła, że decyzja nakładająca obowiązek zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości ponad [...]. zł stanowi nadmiernie rygorystyczną i nieproporcjonalną sankcję. Skarżąca samotnie wychowuje niepełnosprawne dziecko wymagające ciągłej opieki, a żądana kwota jest dla niej nieosiągalna i pogłębia trudną sytuację życiową rodziny. W odpowiedzi na skargę SKO [...] wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 935, zwanej dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Jednocześnie, zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Kontrolowana sprawa została na tej podstawie rozpoznana w trybie uproszczonym, skoro skarżąca wniosła o taki tryb rozpoznania sprawy, a organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. Zaskarżoną decyzją SKO [...] utrzymana została w mocy decyzja Burmistrza Gminy i Miasta N. z dnia 9 sierpnia 2024 r. nr [...] i Gminy, którą świadczenia pielęgnacyjne wypłacone skarżącej za okres od 1 marca 2022 r. do 30 czerwca 2024 r. uznano za nienależnie pobrane oraz zobowiązano skarżącą do zwrotu kwoty [...]zł wraz z odsetkami obliczonymi na dzień wydania decyzji na kwotę [...]zł. Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1 i 2 u.ś.r. w zw. art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Zgodnie z art. 30 ust. 2 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (pkt 1) oraz świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia (pkt 3). Z kolei zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Skarżąca jako matka dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, łącznie ze wskazaniami, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 in fine ustawy, sprawuje nad nim opiekę i z tego powodu, jak w skardze wywodzi, nie podejmuje zatrudnienia lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Skarżąca jest obywatelką Ukrainy ze statusem UKR wobec tego, zgodnie z art. 26 ust.1 pkt 1 u.p.o.U., możliwe było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Świadczenie pielęgnacyjne skarżąca otrzymywała od 1 marca 2022 r. do 30 czerwca 2024 r. Podstawą uznania w niniejszej sprawie pobranego przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane, była okoliczność niepoinformowania przez skarżącą o pozostawaniu na urlopie z tytułu opieki nad chorym dzieckiem i rozwiązanie umowy o pracę z pracodawcą w Ukrainie dopiero w dniu 7 czerwca 2024 roku. Organ I instancji uznał, że skoro zatrudnienie skarżącej ustało dopiero 7 czerwca 2024 r., to świadczenie pielęgnacyjne otrzymane do tej daty jest świadczeniem nienależnie pobranym. W uzasadnieniu decyzji Burmistrz wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Z kolei organ II instancji w zaskarżonej decyzji przyjął, że świadczenie pielęgnacyjne skarżącej nie powinno zostać przyznane z uwagi na pozostawanie w zatrudnieniu do dnia 7 czerwca 2024 r. Organ uznał, że wobec prawidłowego pouczenia skarżącej przez organ I instancji o okolicznościach, których zaistnienie ma wpływ na istnienie uprawnienia, wypłacone skarżącej świadczenia to świadczenia nienależnie pobrane. Skarżąca miała bowiem świadomość o braku prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego oraz konsekwencji z tym związanych. Zdaniem Kolegium wypłacone skarżącej świadczenia pielęgnacyjne to świadczenia nienależne w rozumieniu ma art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. Natomiast zarzuty skargi koncentrują się na wykazaniu, że z uwagi na stan zdrowia syna skarżąca nie mogła wykonywać pracy, nie otrzymywała z tytułu zatrudnienia żadnych dochodów (także w Ukrainie) i poza wsparciem ze strony Państwa Polskiego oraz ludzi dobrej woli nie miała żadnych dochodów. Skarżąca wywodzi, że nie była świadoma, że warunkiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w Polsce było rozwiązanie umowy o pracę. Podnosi, że organ powinien przyjąć celowościową wykładnię przepisów u.ś.r. Istotą sporu jest zatem ocena, czy wypłacone skarżącej świadczenie pielęgnacyjne za okres od 1 marca 2022 r. do 30 czerwca 2024 r. było świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 – 3 u.ś.r. Odnosząc się w pierwszej kolejności do argumentacji przytoczonej w skardze Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę wyjaśnia, że w całości podziela stanowisko wyrażone w licznych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym w trakcie korzystania z urlopu wychowawczego trwa stosunek prawny będący podstawą zatrudnienia, a tym samym korzystanie z urlopu wychowawczego nie stanowi rezygnacji z zatrudnienia, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. (por. wyroki w sprawach o sygnaturach: I OSK 2425/10, I OSK 2250/12, I OSK 1703/15, I OSK 572/16, I OSK 1544/19, I OSK 467/20, I OSK 687/21, I OSK 1036/21, I OSK 889/21, I OSK 1472/20" I OSK 16/23 oraz z I OSK 351/23, I OSK 2031/23 - wszystkie dostępne na https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji Sąd nie podzielił argumentacji strony skarżącej, opartej również na orzecznictwie sądów administracyjnych, iż kluczowa dla prawa do świadczenia jest rzeczywista rezygnacja z pracy zarobkowej, a nie samo formalne pozostawanie w stosunku pracy, co ma miejsce w sytuacji, gdy strona przebywa na urlopie wychowawczym. W tym miejscu zaznaczyć należy, że o ile przebywając na urlopie wychowawczym strona nie otrzymuje wynagrodzenia, to za ten czas pracodawca odprowadza należne składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Sytuacja takiej osoby jest zatem diametralnie różna od sytuacji osoby, która korzysta z urlopu bezpłatnego, gdy takie składki nie są odprowadzane. W świetle art. 174 § 2 Kodeksu pracy okresu urlopu bezpłatnego nie wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Urlop bezpłatny jest okresem, w którym mimo trwania stosunku pracy, ulegają zawieszeniu wzajemne obowiązki i uprawnienia stron tego stosunku, tj. świadczenie pracy oraz wypłata wynagrodzenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z 6 stycznia 2009 r. sygn. II PK 111/08, LEX nr 738348). W konsekwencji w okresie korzystania z urlopu bezpłatnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny orzecznictwo dopuszczało możliwość pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Należy jednakże mieć na uwadze, że skarżąca przybyła do Polski z Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na jej terytorium, zatem nie można rozpatrywać sprawy w oderwaniu od przepisów ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (u.po.o.U.). Zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 1 tej ustawy obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, odpowiednio na zasadach i w trybie określonym w tych przepisach, z wyłączeniem warunku posiadania karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy". Z ww. przepisu wynika że wymogi wobec osób wnioskujących o świadczenie pielęgnacyjne są tożsame jak dla obywateli Polski. W niniejszej sprawie skarżąca spełnia jeden z warunków z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. albowiem dziecko legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami wymienionymi w tym przepisie. Sporne natomiast pozostaje czy spełniony został drugi warunek warunkujący przyznanie przedmiotowego świadczenia - rezygnacji z zatrudnienia/niepodejmowania zatrudnienia. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że organy nie ustaliły, czy uprawnienie do świadczenia wypłacanego przez Ukrainę z tytułu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem jest tożsame ze świadczeniem pielęgnacyjnym wypłacanym w Polsce na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ponadto należy mieć na uwadze, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz art. 17 ust. 5 pkt 6 tej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Tymczasem w tym przypadku nie ustalono, czy skarżąca lub inna osoba, otrzymuje z Ukrainy świadczenie z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem skarżącej A.. Nie ustalono również, czy z tytułu opieki nad synem skarżącej udzielono urlopu, za okres którego w Ukrainie odprowadzane były składki emerytalne. Dokumentację w tym zakresie skarżąca załączyła do skargi oraz została załączona do akt administracyjnych organu I instancji (wraz z tłumaczeniami z języka ukraińskiego przez tłumacza przysięgłego co do okresu przebywania na urlopie), lecz w żaden sposób się do niej nie odniesiono w uzasadnieniach wydanych w sprawie decyzji. Tymczasem w zestawieniach sporządzonych przez pracodawcę skarżącej w Ukrainie za okres od stycznia 2019 roku do czerwca 2024 r. dochód skarżącej brutto/netto wynosił "0". W opinii Sądu okoliczność ta powinna zostać przez organ prowadzący postępowanie rozważona. Reasumując, bez ustalenia charakteru urlopu udzielonego skarżącej przez pracodawcę ukraińskiego nie można, w opinii Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę, w odniesieniu do jej osoby ograniczać się do stwierdzenia, że warunkiem uprawniającym do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego było rozwiązanie umowy o pracę łączącej skarżącą z pracodawcą w Ukrainie. Organy uznały, że skarżąca nie miała prawa do otrzymywania świadczenia bowiem pozostawała w zatrudnieniu choć w kraju swojego pochodzenia nie świadczyła pracy z uwagi na opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem. Jednakże, co wyżej wskazano, kwestia ta nie została dostatecznie wyjaśniona i należycie oceniona. Przepisy k.p.a. ustanawiają dla organów administracji publicznej obowiązki podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.) oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), przy jednoczesnym zachowaniu reguł jego oceny określonych w art. 80 k.p.a. Wyrazem oceny całości zebranego materiału dowodowego powinno być uzasadnienie decyzji, uwzględniające wymagania określone w art. 107 § 3 k.p.a. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia przez organy obu instancji wskazanych powyżej zasad postępowania administracyjnego, a w konsekwencji doszło do naruszenia art. 30 ust. 2 u.ś.r. Już z tych przyczyn wydane w sprawie decyzje należało uchylić. W opinii Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę dopiero wyjaśnienie powyższych kwestii, a w szczególności ustalenie, czy świadczenia przysługujące w Ukrainie z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym dzieckiem są tożsame ze świadczeniami pielęgnacyjnymi w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., pozwoli ocenić, czy skarżąca w sposób prawidłowy mogła zrozumieć pouczenia zawarte w treści kolejnych, złożonych przez nią w organie I instancji wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W tym miejscu Sąd wskazuje, że w aktach administracyjnych sprawy są wyłącznie druki wniosków z pouczeniami w języku polskim, podczas gdy na stronie internetowej Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej (www.gov.pl) już 22 marca 2022 roku udostępnione zostały w wersji hybrydowej teksty w języku ukraińskim wniosków o przyznanie świadczeń rodzinnych dla obywateli Ukrainy oraz składanych oświadczeń, w tym wniosku o ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wraz z pouczeniami i tekstami koniecznych oświadczeń. Zważywszy na różnice, jakie mogą występować w obu krajach (Polsce i Ukrainie) pomiędzy warunkami, jakie należy spełnić, aby otrzymać świadczenie w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, nie można wykluczyć, że pomimo podpisania oświadczeń o zapoznaniu się z pouczeniami o warunkach jakie należy spełnić, aby otrzymać w Polsce świadczenie pielęgnacyjne, skarżąca obiektywnie mogła nie mieć świadomości, że formalne zakończenie zatrudnienia u pracodawcy w Ukrainie jest wymagane do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w Polsce. W tym kontekście istotne znaczenie miało udzielenie skarżącej zrozumiałego dla niej pouczenia, w języku ukraińskim. Jak wyżej wskazano akta sprawy takich dokumentów nie zawierają. Brak jest również informacji, czy skarżąca posługuje się językiem polskim w mowie i piśmie na tyle biegle, że może składać oświadczenia, których późniejsze zakwestionowanie skutkuje koniecznością zwrotu pobranych świadczeń z odsetkami. Mając to na uwadze należało uznać, że w okolicznościach niniejszej sprawy organy nie wyjaśniły, czy skarżąca została w sposób prawidłowy pouczona o konieczności spełnienia wszystkich przesłanek uprawniających do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Tymczasem zgodnie z art. 30 ust. 2 u.ś.r. warunkiem uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest świadomość świadczeniobiorcy o braku prawa do jego pobierania, która to świadomość musi wynikać z uprzedniego pouczenia. W orzecznictwie utrwalił się pogląd, wedle którego obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, czy też w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma zatem świadomość osoby pobierającej świadczenie. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być świadoma, że okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia, wystąpiła. Z tego względu istotne jest dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego (por. m.in. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1392/21; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 28 października 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 764/21). W opinii Sądu w okolicznościach niniejszej sprawy organ I instancji nie wyjaśnił, czy skarżąca została w sposób prawidłowy pouczona. Nie zrobił tego również organ II instancji. To z kolei wskazuje, że skarżąca mogła uznawać, że w przypadku braku otrzymywania jakiegokolwiek dochodu z tytułu zatrudnienia w Ukrainie była uprawniona do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego na dziecko. Przeświadczenie takie byłoby również uprawione w świetle rozbieżności w orzecznictwie dotyczącej wykładni pojęcia "rezygnacji z zatrudnienia". Ponadto, dla oceny, czy został spełniony warunek pouczenia, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., konieczne jest uwzględnienie celu tej regulacji prawnej. Wprowadzając powyższy warunek ustawodawca zmierzał do tego, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie w sposób w pełni świadomy w tym znaczeniu, że zdawały sobie sprawę, iż świadczenie im nie przysługuje. W konsekwencji, pouczenie, o którym mowa w ww. przepisie ustawy o świadczeniach rodzinnych, to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że - zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia rodzinnego (por. wyrok NSA z dnia 10 września 2019 r., sygn. akt I OSK 1139/19). Należy również mieć na uwadze, że zgodnie z art. 23b ust. 1 u.ś.r. organy pomocowe są obowiązane do samodzielnego uzyskiwania informacji, w tym m.in. informacji o regulacjach prawnych obowiązujących w Ukrainie. Mając wszystko powyższe na uwadze stwierdzić należało, że w okolicznościach niniejszej sprawy stwierdzenie organów, że wypłacone skarżącej świadczenie pielęgnacyjne do dnia 30 czerwca 2024 r. nosi znamiona nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu przepisów u.ś.r., jest co najmniej przedwczesne. To z kolei powodować musiało uchylenie kontrolowanych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. Rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji uwzględni argumentację przedstawioną w niniejszym uzasadnieniu wyroku, uzupełni materiał dowodowy sprawy we wskazanym przez Sąd zakresie a następnie ponownie rozważy, czy w przypadku świadczeń pielęgnacyjnych wypłaconych skarżącej do 30 czerwca 2024 r. mamy do czynienia ze świadczeniami nienależnie pobranymi. Oceniając sprawę organ rozważy możliwość umorzenia postępowania administracyjnego, w tym z uwzględnieniem zasad ogólnych k.p.a. – art. 7a i art. 8. O zwrocie kosztów Sąd postanowił w punkcie II wyroku na mocy art. 200, art. 201 § 1 i art. 205 § 1 p.p.s.a. w zw. z § § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935). Zasądzono kwotę 480;- zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.