II SA/Po 93/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 01 czerwca 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. L. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi G. L. i K. L. prowadzących działalność gospodarczą pod firmą [...] G. i K. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2015r. Nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K.Witkowicz-Grochowska Skarżący G. L. wniósł o przyznanie prawa pomocy w całości. We wniosku złożonym na formularzu PPF skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z żoną oraz małoletnim synem. Posiada mieszkanie własnościowe-spółdzielcze we współwłasności do ½ udziału, o powierzchni [...] m², położone w P., o wartości około [...]zł, obciążone kredytem hipotecznym, co do którego prowadzona jest egzekucja komornicza do kwoty [...] zł. Nadto skarżący oświadczył, że posiada niezabudowaną działkę o powierzchni [...] m² w P., we współwłasności do ½ udziału, obciążoną kredytem hipotecznym, co do której prowadzona jest egzekucja komornicza na kwotę około [...] zł. Skarżący podał, że wprawdzie posiada rachunek bankowy w [...], ale jest on zajęty przez komornika i nie ma oszczędności. Skarżący wskazał, że prowadzone są przeciwko niemu postępowania egzekucyjne. Rodzina utrzymuje się z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego, z której dochody netto miesięcznie oszacował na kwotę około [...] zł w 2015r., [...] zł w 2016r. Żona skarżącego nie uzyskuje odrębnych dochodów, jest osobą współpracującą. Nadto skarżący oświadczył, że stałe koszty utrzymania mieszkania – czynsz i media – wynoszą [...] zł miesięcznie, rata kredytu mieszkaniowego wynosi [...] zł miesięcznie (spłata zawieszona z uwagi na brak środków), prócz tego zawieszone są spłaty rat kredytu zaciągniętego na zakup działki. Nadto w piśmie z 1 marca 2015r. skarżący uzasadniał, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, a w związku z tym nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Spoczywają na nim liczne zobowiązania finansowe, w szczególności z tytułu zawartych umów leasingowych zaciągniętych na zakup maszyn potrzebnych do prowadzenia działalności gospodarczej oraz kredytów firmowych i osobistych, niezbędnych na spłatę wszystkich zadłużeń. Prowadzone są przeciwko skarżącemu postępowania egzekucyjne. Skarżący podkreślał, że prowadzona działalność gospodarcza przynosi straty, których nie sposób pokryć z majątków osobistych skarżących. Nie posiada żadnych oszczędności, czy majątku ruchomego czy nieruchomego, który można by spieniężyć celem uregulowania licznych zobowiązań finansowych. Skarżący podjęli działania mające na celu poprawę funkcjonowania prowadzonej firmy, w szczególności poprzez ograniczenie liczby osób zatrudnionych, co nie przyniosło oczekiwanego efektu, Skarżący argumentował, że z prowadzonej działalności nadal ponosi straty uniemożliwiające systematyczne regulowanie zobowiązań. Straty uniemożliwiają zaciągnięcie kredytu obrotowego, z którego możliwe byłoby zapłacenie kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy niemożliwe jest uiszczenie wpisu sądowego, ponieważ nie dysponują takimi środkami oraz nie mają w perspektywie uzyskania środków niezbędnych na pokrycie jakichkolwiek kosztów sądowych. Skarżący podkreślali, że całkowicie konieczne i uzasadnione jest wniesienie skargi z uwagi na ochronę ich interesów finansowych i osobistych. Z uwagi na fakt, że wniosek skarżącego o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej, zwrócono się, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, ze zm., dalej "p.p.s.a."), o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi skarżący G. L. oświadczył, że poza prowadzeniem działalności gospodarczej nie posiada żadnych innych źródeł dochodu. Zaległości w obsłudze kredytów nie są spłacane z uwagi brak środków. Powtórzył stan posiadanych nieruchomości oraz, że zobowiązania z tytułu kredytów hipotecznych nie są spłacane. Oświadczył, że skarżący mają jeden samochód Citroen Berlingo z 2002r., który wykorzystują w działalności gospodarczej, obecnie niesprawny, nie mają środków na jego naprawę, samochód jest także zajęty przez komornika. Skarżący przedłożył kserokopie: - PIT 36 za 2015r. z którego wynika przychód w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] zł, co daje dochód brutto w wysokości [...] zł, żona skarżącego z tytułu dzielności wykonywanej osobiście uzyskała przychód [...] zł, co daje dochód w wysokości [...] zł, - PIT 36 za 2014r. z którego wynika przychód w wysokości [...]zł, koszty uzyskania przychodu w wysokości [...]zł, co daje dochód brutto w wysokości [...] zł. - deklaracji VAT-7 za styczeń 2016r., z której wynika przychód do opodatkowania w wysokości [...] zł, za luty 2016r. z którego wynika przychód do opodatkowania w wysokości [...] zł, za marzec 2016r., gdzie przychód do opodatkowania wynosi [...]zł - rozliczenie przychodów i kosztów za okres od stycznia do marca 2016r., z którego wynika łączny przychód w tym okresie w wysokości [...] zł, koszty jego uzyskania [...] zł, co daje dochód w wysokości [...] zł - zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego, wezwań komorników do zapłaty należności z tytułu rat od kredytów hipotecznych z marca 2014r i lutego 2015r., informacji o wysokości zadłużeń, - obwieszczenia z października 2015r. o licytacji spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego. - wyciągu z zajętego przez komornika firmowego rachunku bankowego ze stanem [...] zł na dzień 31 marca 2016r., z którego wynika, że obciążenia tego rachunku stanowią koszty jego obsługi, na poczet których wpłacana jest odpowiednia kwota w wysokości [...] zł, by uniknąć salda ujemnego. - rachunku za prąd w wysokości [...] zł za dwa miesiące, zestawienia opłat za użytkowanie lokalu mieszkalnego w wysokości [...] zł miesięcznie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.), może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. np. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Przyznanie prawa pomocy w części osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżący) następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania siebie i rodziny. Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawcy wynika, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów niniejszego postępowania chociażby w części. Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów zainicjowanego postępowania. Skarżący oświadczył, że wraz z żoną i pełnoletnimi synami utrzymuje się tylko z działalności gospodarczej, którą skarżący prowadzi wraz z bratem. W przedłożonej dokumentacji księgowej wynika, że działalność ta generuje w 2016r miesięczny przychód średnio około [...] zł. Przy czym przychody za rok 2015r były większe od 2014r., co wskazuje że działalność mimo trudności finansowych jest opłacalna, skoro skarżący ją kontynuuje. Podkreślić należy, że z dokumentacji księgowej przedłożonej przez skarżącego wynika, że działalność ta mimo wszystko przynosi dochody, nie utraciła zatem płynności finansowej. Nadto, w stosunku do 2015r., obecnie dochody netto wzrosły z [...] zł do [...] zł. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym dominuje pogląd, że nawet fakt ponoszenia straty z działalności gospodarczej nie jest wystarczającą przesłanką do przyjęcia zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, w sytuacji gdy skarżący mimo to swoją działalność nadal kontynuuje. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych). Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej (por. post. NSA z 25 września 2012r., sygn. akt I GZ 228/12, dostępne www.cbois.nsa.gov.pl). W tej sytuacji nie ma powodów do taktowania skarżącego w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Z przedstawionych dokumentów oraz oświadczeń skarżącego wynika, że przychód z działalności pozwala na poniesienie kosztów jej prowadzenia oraz poniesienie koniecznych kosztów utrzymania rodzin skarżących. Skarżący nie wskazał, by miał zaległości w bieżących opłatach utrzymania mieszkania i rodziny. Wprawdzie koszty uzyskania tego przychody wzrastały, ale poprzez przyznanie prawa pomocy nie można obciążać Skarbu Państwa kosztami prowadzenia prywatnej działalności gospodarczej nastawionej na zysk. Wydatki na prowadzenie działalności gospodarczej, które należą do sfery prywatnych decyzji skarżącego nie mogą wyprzedzać obowiązku poniesienia należności publicznoprawnych, jakimi są koszty sądowe od spraw zainicjowanych przez skarżącego. Tym bardziej, że niniejsze postępowanie związane jest z przedmiotem działalności gospodarczej wnioskującego. W tym zakresie uwzględniono, że skarżący zainicjował przez tutejszym Sądem łącznie trzy sprawy, co wiąże się z konieczności poniesienia kosztów sądowych od każdej z nich oddzielnie. Koszty postępowania sądowego stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, zatem konieczność zapewnienia środków na bieżącą działalność jest traktowana na równi z koniecznością zapewnia środków na dochodzenie swych roszczeń, a zdolność ich ponoszenia należy badać przede wszystkim z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów. Koszty postępowania sądowego należy traktować jako wydatki, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami prowadzonej działalności gospodarczej. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania celem pokrycia kosztów postępowania sadowego (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r. o sygn. akt II OZ 72/12 oraz z dnia 8 lipca 2014 r. o sygn. akt II OZ 671/14, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia również wymaga, że mimo trudniej – jak twierdzi skarżący – sytuacji finansowej ciągle prowadzi on działalność gospodarczą. Zatem skoro skarżący – mimo ciążących na nim zobowiązań, w tym zobowiązań kredytowych – dysponuje środkami, które pozwalają na wygenerowanie w ramach prowadzonej działalności gospodarczej obrotu rzędu [...]zł w 2015r. i [...]zł w pierwszym kwartale 2016r., w związku uznać należy, że brak jest podstaw do przyjęcia, że nie jest on w stanie wygospodarować środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Nie można bowiem uznać, że koszty prowadzonej działalności gospodarczej i zobowiązania cywilnoprawne skarżącego mają pierwszeństwo zaspokojenia przed zobowiązaniami natury publicznoprawnej, a takim jest obowiązek uiszczenia kosztów zainicjowanego przez stronę postępowania sądowego. Skarżący powołuje się na okoliczność, że aktualnie przychody nie wystarczają na poniesienie wszystkich zobowiązań finansowych, zatem nie spłaca rat kredytowych, co skutkuje wszczęciem postępować egzekucyjnych. Badając sytuację materialną skarżącego istotne było udokumentowanie wysokości potrąceń komorniczych, to czy egzekucja jest skutecznie prowadzona i jakie środki skarżący na ten cel faktycznie przeznacza. Istotą prawa pomocy jest bowiem rzeczywista i aktualna sytuacja finansowa wnioskującego o prawo pomocy na dzień złożenia wniosku. Skarżący powoływał się w tym zakresie jedynie na okoliczność prowadzenia przeciwko niemu postępowań egzekucyjnych, jednak nie uprawdopodobnił żadnym dokumentem, że aktualnie egzekucja ta jest skuteczna, co więcej wskazał, że spłata rat jest zawieszona. Wynika z tego, że realnie nie ponosi kosztów obsługi zobowiązań finansowych z tytułu zaciągniętych kredytów. Ta dopiero okoliczność – wysokość faktycznie ponoszonych zobowiązań – wpływa na jego możliwości finansowe w kwestii poniesienia kosztów postępowania sądowego. W tym stanie rzeczy, oddalić należało wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w całości. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. w zw. z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K.Witkowicz-Grochowska